AKS vetëm në veri – balon provues apo opsion që mund të arrijë në tryezën e negociatave?

Çfarë natyre do të jenë kompetencat e Asociacionit të komunave serbe është një temë që gjatë viteve të fundit ka zënë kryesisht vëmendjen e politikanëve nga Prishtina, ndërsa çështja e territorit që do të mbulonte nuk i ka prekur. Ditët e fundit, megjithatë, është shfaqur ideja e ngushtimit territorial të tij – në vend që të përfshijë dhjetë komuna, do të kufizohej në katër në veri. Një lloj i tillë rishikimi nuk do të ishte i pranueshëm për Beogradin, vlerësojnë bashkëbiseduesit e Kosovo online, të cilët këtë propozim e shohin si një testim të pulsit të opinionit publik. Nëse një opsion i tillë do të arrijë megjithatë në tryezën e negociatave, ata e shohin ndryshe: disa lënë hapësirë edhe për këtë mundësi, të tjerë besojnë se mund të flitet vetëm për atë që tashmë është rënë dakord.

Shkruan: Dushica Radeka Gjordjeviq

Idenë për një Asociacion të komunave serbe që përfshin vetëm katër komuna në veri e ka paraqitur deputeti i Partisë Demokratike të Kosovës, Xhavit Haliti. Një ndryshim eventual i qëndrimeve lidhur me formimin e AKS-së, tha ai, mund të çojë në kufizimin e saj në katër komuna në veri të Kosovës, në vend që të përfshijë të gjithë territorin e Kosovës.

Sipas vlerësimit të tij, kjo mund të përfaqësojë një zbutje të parë, ndërsa e dyta do të kishte të bënte me faktin që Asociacioni nuk do të kishte kompetenca ekzekutive.

Vërejtjen e Halitit nuk e kanë komentuar partitë e tjera opozitare, as partia në pushtet Vetëvendosje.

Neni i parë i Marrëveshjes së Parë për parimet që rregullojnë normalizimin e marrëdhënieve, apo Marrëveshjes së Brukselit të vitit 2013, thotë: Do të ekzistojë një Asociacion/Bashkësi e komunave në të cilat serbët përbëjnë shumicën e popullsisë në Kosovë.

Edhe pse analistët e huaj, kur flasin për pozitën dhe të drejtat e serbëve në Kosovë, shpesh merren vetëm me veriun, serbët janë shumicë e popullsisë në dhjetë nga 38 komunat e Kosovës dhe këto dhjetë, sipas marrëveshjeve të Brukselit, duhet të përbëjnë AKS. Në veri: Leposaviqi, Mitrovica e Veriut, Zveçani dhe Zubin Potoku; në jug: Graçanica, Novobërda, Ranillugu, Parteshi, Kllokoti dhe Shtërpca.

AKS tashmë e përcaktuar me statut

Vetëvendosje dhe Albin Kurti kanë përsëritur tashmë në disa raste se nuk do ta formojnë AKS me asnjë çmim, thotë për Kosovo online Stefan Surliq, docent në Fakultetin e Shkencave Politike në Beograd. Për këtë arsye, ai e sheh idenë e Halitit si një përpjekje që një opsion tjetër politik të ofrojë një rishikim të njëfarë AKS, pasi është e qartë se bashkësia ndërkombëtare nuk heq dorë nga formimi i saj herët a vonë.

Surliq e sheh këtë propozim si një balon provues dhe vlerëson se diçka e tillë nuk është e pranueshme për Beogradin.

Ai kujton se Asociacioni i komunave serbe tashmë është përcaktuar përmes një statuti që Bashkimi Evropian ia ka dorëzuar Prishtinës dhe i ka kërkuar ta paraqesë në Gjykatën Kushtetuese, në mënyrë që të fillojë formimi i AKS-së.

Ai gjithashtu vlerëson se ideja e reduktimit të mandatit të Asociacionit është jorealiste.

"Kjo shkon kundër ideve themelore, që është se shumica e serbëve kanë një formë të caktuar sigurie përmes autonomisë që do të jepte Asociacioni i Komunave Serbe. Së dyti, AKS tashmë ka qartë katër sfera të përcaktuara që janë me rëndësi jetike për bashkësinë serbe, dhe nuk mund të flasim për ndonjë reduktim të rëndësisë së asaj Bashkësie në të ardhmen, sepse atëherë nuk do të kishte kuptim. Ajo që është ideja e Prishtines është t'i qasemi Asociacionit dhe formimit të saj vetëm kur është plotësisht e pakuptimtë dhe kur nuk ka rëndësi të vërtetë për bashkësinë serbe në Kosovë", mendon Surliq.

Idetë për të cilat flet Haliti, siç thekson ai, janë të papranueshme për Beogradin sepse vetëm ajo për të cilën është rënë dakord në dialogun e udhëhequr nga Brukseli mund të jetë në tryezë.

"Në këtë rast, kjo temë është përfunduar tashmë nga Beogradi që ka rënë dakord me tekstin e statutit të AKS-së. Është një propozim evropian që është në tryezë dhe tani i takon qeverisë së Prishtinës të prishë procesin duke i kërkuar Gjykatës Kushtetuese të vlerësojë kushtetutshmërinë e statutit të AKS-së", thotë Surliq.

Ai kujton deklaratat e mëparshme të Albin Kurtit se gjithçka duhet së pari të integrohet në sistemin e Kosovës, përfshirë arsimin dhe kujdesin shëndetësor, dhe duhet të tregohet besnikëri e plotë ndaj institucioneve të Prishtinës, dhe vetëm atëherë duhet të flitet për Asociacionin e Komunave Serbe, pra që të jetë një lloj asociacioni në nivelin e sektorit joqeveritar.

Megjithatë, siç thekson ai, kjo është e papranueshme për komunitetin serb, veçanërisht kur bëhet fjalë për sfera me rëndësi jetike, përkatësisht arsimin dhe shëndetësinë.

"Unë besoj se për ta çdo formë e Asociacionit të Komunave Serbe që do të kishte kompetenca reale është e papranueshme dhe se kjo politikë nuk do të ndryshojë derisa të ketë një presion kyç ndërkombëtar për të ndryshuar diçka në thelb dhe se ndoshta Prishtina do të ketë pasoja dhe sanksione shumë më të mëdha nëse nuk e pranon një gjë të tillë", përfundon Surliq.

Sipas vlerësimit të analistit politik Artan Muhaxhiri, ideja e deputetit të PDK-së Xhavit Haliti për AKS vetëm në veri mund të jetë një opsion për të cilin do të diskutohet në kuadër të dialogut, por ai thekson se më e rëndësishmja është që të fillohet të flitet për Asociacionin dhe të ofrohen opsione.

Drejt një opsioni të pranueshëm me BE dhe SHBA

Përmes negociatave, dhe me përfshirjen e Brukselit dhe Uashingtonit, ai është i bindur se do të gjendet një opsion i pranueshëm.

Muhaxhiri tha për Kosovo online se ekziston një frikë e madhe te politikanët kosovarë për t’u marrë me këtë temë, sepse kanë frikë nga humbja e votave dhe nga reagimi i elektoratit, ndërkohë që Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës vazhdimisht kërkojnë nga politikanët kosovarë që të merren me këtë çështje.

„Kjo duhet të bëhet. Është e pashmangshme të zgjidhet kjo çështje dhe të ofrohen opsione përkatëse dhe modalitete të përshtatshme, në mënyrë që të gjendet mënyra më e mirë e mundshme për t’u marrë me të dhe për të hapur rrugët drejt integrimeve evropiane, sepse gjithçka është e ndërlidhur me këtë“, tha Muhaxhiri.

Lideri i Vetëvendosjes Albin Kurti, siç thotë ai, nuk dëshiron të diskutojë për Asociacionin si një temë specifike, por dëshiron ta trajtojë atë në një kontekst shumë më të gjerë. Për ta bërë këtë, thekson ai, duhet të ketë negociata dhe bisedime në Bruksel, sepse të gjitha janë ndalur.

"Nuk e dimë se cili opsion do të ishte i përshtatshëm dhe i pranueshëm për z. Kurti, por jam i sigurt se Kosova do të ofrojë opsionet e saj, Serbia do të ofrojë opsionet e saj, dhe pastaj në mes të rrugës, së bashku me BE-në dhe SHBA-në, mund të gjejmë një zgjidhje që do të jetë e pranueshme për të gjitha palët. Kosova dhe Serbia do të fillojnë nga pozicione maksimaliste, dhe pastaj jam i sigurt se diku në mes mund të gjendet një opsion, dhe nuk mendoj se ka vetëm një. Ka qindra opsione në dispozicion. Jam njëqind për qind i bindur se vetëm përmes dialogut, me mbështetje ndërkombëtare, mund të gjendet një opsion i pranueshëm dhe se kjo bllokadë mund të zgjidhë", thekson Muhaxhiri.

Gazetari nga Mitrovica e Veriut, Llazar Steviq, beson se Beogradi nuk do ta merrte në konsideratë opsionin që Asociacioni i komunave serbe të formohej vetëm nga komunat në veri të Kosovës, dhe vlerëson se një skenar i tillë nuk do t’i përgjigjej as Albin Kurtit, sepse ai dëshiron ta shmangë plotësisht formimin e AKS-së.

Vetëm ashtu siç është nënshkruar

Beogradi, siç thekson ai, vazhdimisht përsërit se AKS duhet të formohet ashtu siç është rënë dakord me Marrëveshjen e Brukselit dhe aneksin e Ohrit, dhe në asnjë mënyrë tjetër.

Idenë për një Asociacion vetëm në veri, sipas vlerësimit të Steviqit, Haliti e ka paraqitur me qëllim të testimit të reagimeve të opinionit publik.

Ai konstaton se Asociacioni i komunave serbe është një temë e dhimbshme për të gjithë në Prishtinë dhe se po tentohet të ulet në nivelin e një organizate joqeveritare.

„Ajo në të cilën Beogradi zyrtar duhet të fokusohet është që të kërkojë atë që është nënshkruar dhe që është rënë dakord me Marrëveshjen e Brukselit. Që AKS të zbatohet plotësisht, jo vetëm në veri, por në të gjithë territorin e Kosovës. Pra, katër komuna në veri, gjashtë në jug, gjithsej dhjetë, ku serbët do të kenë një autonomi sado të vogël, sepse vetëm me formimin e këtij Asociacioni mund të mendojmë për një të ardhme dhe mbijetesë në këto hapësira“, deklaroi Steviq për Kosovo online.

Siç thekson ai, edhe kur ishte në opozitë, Albin Kurti tha publikisht dhe qartë se kurrë, edhe kur të vinte në pushtet, nuk do ta formonte AKS, dhe e ka konfirmuar këtë që kur erdhi në pushtet.

"Ai vazhdimisht përsërit se është e dëmshme për Kosovën, as nuk do ta dërgojë draft-statutin në Gjykatën Kushtetuese për shqyrtim, pavarësisht presionit nga bashkësia ndërkombëtare për ta shpejtuar atë. Ai ende e shmang temën", thotë Steviq.

Bashkësia ndërkombëtare, beson ai, duhet t'i marrë gjërat në duart e veta më konkretisht.

"Nuk e di se sa dialogu në Bruksel, dhe kryesisht Sorensen, mund ta inkurajojë Prishtinën ta bëjë këtë, megjithatë, të gjithë jemi të vetëdijshëm se faktorë të tjerë ndërkombëtarë, siç janë SHBA-të, mund të ushtrojnë presion të madh mbi Albin Kurtin në mënyrë që çështja e AKS-së më në fund të dalë dhe të formohet. Kjo është ajo që kërkon Lista Serbe dhe ajo që Beogradi zyrtar e ka përsëritur për më shumë se dhjetë vjet, se AKS është një pikë e vdekur në letër dhe duhet të fillojë, se kjo duhet të jetë një kusht për vazhdimin e dialogut. Përndryshe, nëse i lejohet Kurtit ta lërë mënjanë, do të ketë një periudhë edhe më të vështirë për serbët që mbetën duke jetuar në këto zona", vlerësoi bashkëbiseduesi ynë.