Çfarë do të ndodhë me dialogun: Është planifikuar takimi në Bruksel, por nuk është bërë shumë punë

Ftesa e kreut të diplomacisë, Xhozef Borel, që presidenti serb Aleksandar Vuçiq dhe kryeministri i Kosovës Albin Kurti të takohen në Bruksel më 14 shtator, vjen në një moment të rëndësishëm, sepse negociatat janë bllokuar prej muajsh, dhe situata në veri të Kosova është ende e brishtë, por pyetja është se deri ku do të shkojë ai takim, duke qenë se të dy palët po udhëtojnë në selinë e Bashkimit Evropian me qëndrime të ndryshme se cilat tema duhet të diskutohen dhe në cilin drejtim duhet të zhvillohet dialogu ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, bëjnë të ditur bashkëbiseduesit e Kosovo online.

Për Beogradin, çështja kyçe është deeskalimi i situatës në komunat serbe në veri, gjegjësisht tërheqja e pjesëtarëve të policisë së Kosovës dhe kryekomunarëve jolegjitimë shqiptarë, si dhe formimi i Bashkësisë së Komunave Serbe. Shefi i Diplomacisë, Ivica Daçiq, e kishte të qartë se për Serbinë progresi në dialog para së gjithash do të thotë BKS, për të cilën Prishtina u angazhua dhjetë vjet më parë, dhe se para kësaj - asgjë më tej nuk mund të bëhet.

Autoritetet në Prishtinë, në anën tjetër, duke gjykuar nga mesazhet që vijnë nga Kurti dhe bashkëpunëtorët e tij më të afërt, besojnë se me marrëveshjen e Bratislavës për deeskalimin me katër pika, që nënkupton tërheqjen e 25 për qind të policisë nga ndërtesat komunale dhe premtimin për zgjedhje të reja, ata e kanë bërë pjesën e tyre të punës dhe se tani në tavolinë duhet të jetë zbatimi i marrëveshjeve të arritura në Bruksel në shkurt dhe në Ohër në mars. Në Prishtinë presin që të hiqen masat ndëshkuese të vendosura ndaj Kosovës për shkak të refuzimit të saj për të deeskaluar situatën në veri. Madje, paralajmërimeve të reja që vijnë nga BE, si ai i presidentit francez Emanuel Makron se mund të vihet në pikëpyetje liberalizimi i vizave për Kosovën, i cili duhet të hyjë në fuqi më 1 janar, Prishtina i kundërpërgjigjet me kërcënimet e saj, ndaj presidentja Vjosa Osmani tha se diçka e tillë do ta vriste dialogun me Beogradin.

Analisti i Qendrës për Stabilitet Social, historiani Srgjan Graovac thotë për Kosovo online se caktimi i një raundi të ri të dialogut është pasojë e insistimit të Perëndimit politik për vazhdimin e bisedimeve me çdo kusht, pa marrë parasysh se parakushtet për këtë nuk janë krijuar.

“Kjo flet në favor të faktit se Perëndimi ka vendosur të kërkojë që plani Sholc-Makron të ‘ringjallet’, pra të zbatohet plotësisht, pa marrë parasysh thelbin dhe dinamikën e zbatimit të propozimit franko -gjerman. Ju kujtoj se Serbisë që në fillim ka pasur një gardh për disa pika që kanë të bëjnë me anëtarësimin e Kosovës në organizatat ndërkombëtare, si dhe qëndrim i qartë për dinamikën e përmbushjes së pikave. U ngul këmbë që, para së gjithash, të respektoheshin marrëveshjet që i paraprinë planit Sholc-Makron, në radhë të parë BKS. Dialogu u ndërpre për shkak të Bashkësisë, sepse Prishtina e refuzon me këmbëngulje. Meqenëse të gjitha çështjet e tjera ishin shterur, erdhi në BKS dhe aty u bllokua gjithçka, sepse Kurti nuk e kishte treguar qëllimin për të shkuar në atë mënyrë”, thotë Graovac.

Ai vazhdon se pas kësaj ka pasur një përshkallëzim të situatës në veri, e cila, sipas Graovacit, Kurti ka dashur të “mbulojë mosgatishmërinë e tij për të formuar BKS”.

“Për të mos negociuar në Bruksel për Bashkësinë, Kurti filloi rrugën e dhunës në veri dhe që atëherë nuk flitet për negociata, por për deeskalim. Takimi i ri në Bruksel është një përpjekje dhe unë Mendoni se Parisi luan një rol të rëndësishëm këtu, që mohon plotësisht gjithçka që ka ndodhur në muajt e fundit, për t'i kthyer sërish negociatat në Bruksel. Kam frikë se ata do të insistojnë që të mos negociojnë më për atë që është ndalur, përkatësisht BKS-në, por të negociojnë një paketë gjithëpërfshirëse, e cila, para së gjithash, do të nënkuptonte se Serbia pranon, pa kushte, Planin Sholc-Makron, dhe që pas kësaj Kurti të kryejë detyrën e tij. Është e pakuptimtë, sepse Kurti nuk ka dashur të zbatojë asgjë nga ato që janë marrë vesh deri më tani”, thotë Graovac.

Ai beson se Serbisë në takimin në Bruksel do t'i bëhet presion që gjërat të shkojnë në këtë drejtim.

“Nëse Perëndimi do të donte të ndiqte rrugën e marrëveshjes dhe kompromisit, do të kishte bërë presion mbi Kurtin, sepse është ai që po bllokon negociatat e mëtejshme. Megjithatë, qartësisht se nuk ka një presion të tillë, gjë që më tregon se presioni do të jetë që Serbia të pranojë planin Sholc-Makron, domethënë të braktisë atë agjendë kur është fjala për BKS dhe kjo është të përmbushet së pari para se të kalohet në çështje të tjera. Edhe Kurti do të jetë nën presion që ndoshta të tregojë qartë datat se kur duhet të zbatohet, por po e përsëris, ai nuk i ka përmbajtur zotimeve dhe marrëveshjeve deri më tani. Nuk është se nuk e ka zbatuar BKS, por ka çuar në një përshkallëzim në veri që me këmbëngulje nuk e deeskalon”, përfundon Graovac, duke theksuar se pavarësisht gjithçkaje, Beogradi nuk ka zgjidhje tjetër veçse të negociojë dhe të jetë në tryezën e Brukselit.

Profesori asistent në Fakultetin e Shkencave Politike, Marko Dashiq, tregon për Kosovo online se nuk duhet pritur shumë nga takimet e ardhshme të planifikuara në Bruksel më 14 shtator, por shton se ende dëshiron të besojë në fuqinë e diplomacisë.

“Supozoj se fakti që takimi është caktuar do të thotë se tashmë ka një marrëveshje fillestare mes palëve negociuese për vetë agjendën, ndaj nuk do ta paragjykoja takimin, aq më tepër që po zhvillohet në nivelin më të lartë. Dyshoj se do të ishte mbajtur fare nëse nuk do të kishte një konsensus themelor, të paktën për pikat e rendit të ditës”, thekson Dashiq.

Ai shton se është lajm i mirë që negociatorët nga të dyja palët do të takohen në Bruksel pas një pauze të gjatë në dialog.

“Ky është një lajm shumë më i mirë sesa të dëgjosh se një serb tjetër është arrestuar në Kosovë e Metohi. Besoj në fuqinë e diplomacisë edhe nëse ajo i ka shfaqur dhjetëra herë të gjitha të metat në zbatim. Çdo takim i ri më ushqen gjithmonë me optimizëm, por nga ana tjetër nuk duhet të presim mrekulli, por ndoshta një hap të vogël drejt deeskalimit dhe rikthimit në zbatimin e disa marrëveshjeve të nënshkruara shumë kohë më parë”, thekson Dashiq.

Ai gjithashtu thekson se Prishtina për shkak të sjelljes së saj dhe refuzimit për të ndërmarrë hapa në drejtim të deeskalimit në veri, Prishtina është gjithmonë subjekt i një lloj presioni.

“Sinqerisht, prisja që fillimisht në terren të bëheshin disa veprime konstruktive nga Prishtina për të arritur këto bisedime, të cilat janë planifikuar për 14 shtator në Bruksel. Nuk është vonë që të ketë disa akte vullneti të mirë që do të shkonin në një drejtim konstruktiv. Vetë takimi si metodë presioni është ndoshta vetëm diçka që do të jetë më e dukshme për publikun, por përsëri nuk do të vë në dyshim që këto presione nga të dyja palët po ndodhin edhe në kohën kur ne jemi duke bërë këtë bisedë. Disa deklarata zyrtare që do të pasojnë pas atij takimi ndoshta do të konfirmojnë se presionet kanë ndodhur vërtet”, tha ai.

Dashiq beson se presioni ushtrohet në çdo hap, madje edhe përmes mosveprimit të drejtuar ndaj Albin Kurtit kur bëhet fjalë për diplomacinë evropiane.

“Për shembull, një lloj presioni diplomatik kur diplomatët e huaj nuk duan ta shohin Kurtin, që është një sinjal se nuk jeni në rrugën e duhur”, theksoi Dashiq.

Sociologu dhe analisti politik Artan Muhaxhiri i kujton Kosovo online se Marrëveshja e Ohrit u vlerësua si arritja më e madhe në vitet e fundit në aspektin e dialogut, por se zbatimi i saj praktik ka ngecur dhe - për t'i bërë gjërat edhe më keq -ngjarjet në komunat veriore i distancuan edhe më tej politikisht palët e përfshira nga progresi i planifikuar.

“Prandaj mbledhja e 14 shtatorit është shumë e rëndësishme, sepse duhet të ofrojë domosdoshmërisht një largim konkret nga bllokada aktuale. Aty, marrëveshja e Bratislavës do të duhet të përmirësohet me garanci më konkrete institucionale për zgjedhjet e reja në veri. Status quo-ja aktuale nuk është e qëndrueshme dhe nevojiten hapa më të shpejtë konstruktiv nga të gjitha anët”, thotë Muhaxhiri.

Ai beson se është e kuptueshme që SHBA dhe Bashkimi Evropian nuk do të tolerojnë që investimet e tyre afatgjata në dialog të zhvlerësohen nga politika populiste.

“Javët e fundit ka pasur disa kritika të rëndësishme që i janë drejtuar Kosovës dhe Serbisë për shkak të stagnimit, ndër të cilat më e drejtpërdrejta është nga presidenti francez Emanuel Makron. Natyrisht, tani presionet nuk do të ndalen vetëm në retorikë, por do të vendosen masa relativisht të forta për të ndërgjegjësuar peshën e situatës. Mungesa e ndonjë progresi strukturor pas 14 shtatorit do ta bëjë të pakuptimtë vazhdimin e dialogut. Do të pasojë izolimi politik. Për të parandaluar këtë, mënyra më normale për një kthesë pozitive në këtë udhëkryq është racionaliteti dhe vullneti i liderëve, Kurtit dhe Vuçiqit, për të lënë mënjanë qasjet populiste dhe për të pranuar realizmin shumështresor”, përfundon Muhaxhiri.

Për Dimitrije Milliqin nga “Rruga e Tretë e Re”, temë e raundit të ri të dialogut do të jetë para së gjithash gjendja në veri të Kosovës, gjegjësisht stabilizimi përfundimtar i kushteve atje.

“Megjithatë, pyetja është se çfarë mund të realizohet realisht, të zbatohet dhe rezultatet të duken, duhet gjetur mënyra për të zgjedhur një kryesi të re në komunat e veriut. Sigurisht që palët kanë prioritete të ndryshme në dialog dhe kështu do t'i qasen raundit të ri. Ajo që mund të jetë befasuese është se arrihet një marrëveshje për të zbatuar disa hapa në një masë më të madhe se sa pritet, të cilat janë minimale. Një lloj përkufizimi i marrëdhënieve të ardhshme në veri të Kosovës, para së gjithash kur bëhet fjalë për pushtetin në vetëqeverisjet lokale, mendoj se i takon domenit të reales dhe mendoj se nuk duhet të shkojë më poshtë se kur është fjala për rezultatet e dialogut të ardhshëm”, thotë Milliq.