Çfarë do të nënkuptonte dhënia e statusit të mysafirit special të Kosovës në APKE?

Statusi i mysafirit special në Asamblenë Parlamentare të Këshillit të Evropës nuk do t'i sillte Kosovës të drejta shumë më të mëdha se sa ka në statusin e tanishëm të "delegacionit të dytë", sepse ende nuk do të kishte të drejtë vote në këtë institucion. Por, nëse do të ndodhte ky ndryshim, dyert e APKE-së, parë nga perspektiva e vendeve që nuk e njohin Kosovën, do të ishin të hapura për një lloj “kalë të Trojës”.

Shkruar nga: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Statusi i mysafirit special, përkatësisht, është i hapur për parlamentet e “shteteve që kanë aplikuar për anëtarësim në Këshillin e Evropës”, ndërsa Kosova aktualisht trajtohet në APKE me një yll dhe një fusnotë që tregon se statusi i Kosovës nuk paragjykohet.

Ylli dhe fusnota shoqëruese që thotë se "çdo referencë për Kosovën, qoftë në aspektin e territorit, institucioneve apo popullsisë, duhet të kuptohet në përputhje të plotë me Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara dhe pa paragjykuar statusin e Kosovës", janë të dukshme pikërisht në këto në faqen e parë të faqes së internetit të Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës, e cila përmban lajme për vizitën parazgjedhore në Prishtinë të delegacionit të APKE-së.

Kosova, edhe pse ka aplikuar për pranim në Këshillin e Evropës dhe ka kaluar shumicën e procedurave të nevojshme, ende nuk është anëtare e plotë. Vitin e kaluar, APKE rekomandoi pranimin e Kosovës në Këshillin e Evropës, por ajo u pengua në këtë rrugë, megjithatë, për shkak të dhe për 12 vite detyrimin e paplotësuar nga dialogu me Beogradin për të formuar Unionin e Komunave Serbe, prandaj Komiteti i Ministrave të Këshillit të Evropës mbeti pa një fjalë përfundimtare. Pikërisht për shkak të shpërfilljes së marrëveshjeve të Brukselit për të drejtat e serbëve në Kosovë, përmirësimi i statusit të Kosovës në APKE, sipas vlerësimit të bashkëbiseduesve të Kosovo online, mund të interpretohet si një shpërblim i pamerituar për Prishtinën.

Prishtina me një letër të dërguar në fund të nëntorit të vitit të kaluar kishte kërkuar statusin e mysafirit special në APKE, por kjo çështje nuk ishte në agjendën e Komisionit Politik të APKE-së në dhjetor, i cili po vendos për këtë çështje. Kërkesa nuk është as në rendin e ditës së Komisionit Politik, i cili do të mblidhet javën e ardhshme, në seancën e janarit. Teorikisht, megjithatë, ekziston mundësia që një nga anëtarët e KiE-së, kur të votohet rendi i ditës, të kërkojë që kjo çështje të përfshihet në rend dite.
Ndryshe, delegacionet kombëtare të përfaqësuara në APKE i përkasin ose shteteve anëtare të Këshillit të Evropës (46), vëzhguesve (Kanada, Izraeli, Meksika), Partnerëve për Demokraci (Jordania, Kirgistani, Maroku, Palestina), ndërsa në grup “Delegacionet tjera” i vetmi delegacion nga Kosova. Statusi i të ftuarit special u dha nga Asambleja Kombëtare e Bjellorusisë më 16 shtator 1992, por ai u pezullua me vendim të Byrosë së KE-së më 13 janar 1997.

Lidhur me iniciativën e Prishtinës, siç deklaroi për Kosovo online, kryetarja e delegacionit serb në APKE, Bilana Pantiq Pila, deputetët serbë u kanë theksuar anëtarëve të APKE-së se ngritja e kësaj çështje do të krijonte edhe një herë ndarje brenda Këshillit të Evropës. Argumenti i dytë që ata paraqitën ishte se periudha e fushatës zgjedhore në Kosovë nuk është momenti që Prishtina të marrë një lloj çmimi sepse shkeljet e të drejtave të njeriut ndaj serbëve në Kosovë janë ende të shpeshta.

“Një shtet mund të ketë statusin e mysafirit special, por Kosova dhe Metohia nuk është shtet, është entitet dhe këtë e përsërisim rregullisht. Edhe pse pozicioni i tyre në APKE nuk do të ndryshonte shumë ligjërisht apo formalisht, kjo do të nënkuptonte sërish se ata kishin ngritur një nivel dhe kishin bërë përparim, dhe ata do ta përdornin këtë në fushatën e tyre. I ftuar special është një kategori procedurale, ndërsa delegacioni i dytë nuk ekziston në Rregulloren e Punës së APKE-së. Kjo do të ishte një erë në shpinë për agjitacionin e tyre të mëtejshëm për t'u bërë anëtarë të plotë të Këshillit të Evropës," tha Pantiq Pila.

Sipas saj, Serbia ka pasur shumë mirëkuptim mes anëtarëve të APKE-së për këtë çështje dhe ka marrë përkrahje para së gjithash nga deputetët e Hungarisë dhe Spanjës, por edhe nga të tjerët.

“Kryetari i Komisionit Politik, para të cilit duhet të ngrihet kjo çështje, në dhjetor e ka lënë këtë temë për muajin janar dhe meqë as tash nuk është në rend dite, mendoj se ky është një sinjal i qartë për Kurtin se nuk janë të kënaqur me lëvizjet e tij të njëanshme dhe mosrespektimi i marrëveshjeve ndërkombëtare të nënshkruara deri më tani. Marrëveshja e Brukselit dhe Bashkësia e Komunave Serbe është diçka që të gjithë anëtarët e delegacionit tonë e përmendin vazhdimisht, dhe kjo ishte një nga arsyet e dhëna në letrën që dërguam me argumentin se ata nuk mund të vazhdojnë të marrin çmime, duke mos marrë pjesë në dialog, dhe të drejtat e njeriut të serbëve në Kosovë dhe Metohi vazhdimisht shkelen”, ka thënë bashkëbiseduesja jonë.

Nëse Kosova, megjithatë, në një periudhë të ardhshme do të arrinte të siguronte statusin e mysafirit special në APKE, mendon Pantiq Pila, kjo shumë gjasa do të kishte ndikim edhe në Komitetin e Ministrave të KE-së, i cili jep fjalën e fundit për kërkesën e Kosovës për t'u bërë anëtare e plotë e kësaj organizate.

“Edhe pse APKE, për fat të keq, ka dhënë qartë qëndrimin e saj duke e rekomanduar për anëtarësim, kjo do të ishte një tjetër arritje nga ana e tyre, mbi bazën e së cilës ata mund të thoshin: ‘Ja, tashmë na njohin, tani duhet të na lejoni të hyjmë në Këshillin e Evropës si anëtarë të plotë’. Kjo do të ishte vërtet një shtysë e madhe për të ashtuquajturën Kosovë drejt anëtarësimit të plotë, dhe besoj se atëherë do të shihej me më shumë favor. Prandaj, për ne është shumë e rëndësishme të ndjekim çdo hap të tillë dhe të luftojmë përmes diplomacisë që kjo të mos ndodhë,” thekson Pantiq Pila.

Juristi Millan Antonijeviq thotë se kushdo që e njeh të drejtën ndërkombëtare do të befasohej nëse në agjendën e Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës do të vihej propozimi për ndonjë përmirësim të statusit të Kosovës brenda këtij institucioni, sepse vendimi i prillit të vitit të kaluar, i cili i tha Kosovës se duhet së pari të zbatojë obligimin e saj për themelimin e Bashkësisë së Komunave Serbe, është i qartë.

“Ky nuk është me të vërtetë as koha dhe as vendi për të përmirësuar statusin e Kosovës në APKE. Nuk duhet harruar se Kosova ka zgjedhje në javët në vijim dhe në këtë mënyrë më duket se do t'i jepte mbështetje njërës pale, ndërsa serbët do të demotivoheshin për të marrë pjesë në zgjedhje dhe do të dërgonin një sinjal të qartë se duan të jenë pjesë e institucioneve të Kosovës, se duan të ushtrojnë të drejtat e tyre, dhe se ata nuk duan të heqin dorë nga ajo që Kosova është zotuar sipas marrëveshjeve të Brukselit," tha Antonieviq për Kosovo online.

Me dhënien e statusit të mysafirëve special për shtetet, Antonijeviq thotë se nuk pritet që vendet që nuk e kanë njohur Kosovën dhe janë anëtare të Këshillit të Evropës të lejojnë që diçka e tillë të hyjë në sistemin e organizatës nga dera e pasme.

“Gjithashtu, diçka e tillë mund të krijojë turbulenca shumë më të mëdha në planin afatgjatë, prandaj nuk besoj se do të ketë ndonjë përpjekje për ta marrë këtë vendim nga dera e pasme”, thekson Antonijeviq.
Profesori universitar nga Prishtina, Mazllum Baraliu, beson se Kosova nuk do të thotë asgjë që të marrë statusin e mysafirit special në APKE dhe se një status i tillë as nuk duhet të kërkohet.

“Nëse i qasemi me një qëndrim të tillë, mund të jetë drejtim i gabuar i politikës së jashtme për Kosovën, sepse Asambleja e Këshillit të Evropës e ka pranuar me shumicë absolute qëndrimin se Kosova i ka plotësuar të gjitha kushtet për anëtarësim në KE. Megjithatë, kjo nuk ndodhi, por duhet kërkuar anëtarësimi i plotë”, thotë Baraliu për Kosovo online.

Ai beson se Këshilli i Evropës dhe Bashkimi Evropian janë duke luajtur një lojë politike duke i vendosur kushte shtesë Kosovës kur ajo paraqet kërkesë për anëtarësim në një organizëm apo organizatë ndërkombëtare.

"Ose anëtarësim të plotë ose asgjë. Duhet të presim që mundësitë dhe rrethanat të jenë të favorshme për të forcuar vetëdijen se Evropa duhet ta ketë Kosovën dhe gjithë Ballkanin Perëndimor brenda Bashkimit Evropian, sepse është një vlerë e shtuar për BE-në dhe për Evropën Perëndimore në përgjithësi”, thotë Baraliu.