Çfarë sjell Strategjia e Sigurisë Kombëtare të SHBA për vitin 2025 sa i përket rajonit tonë?

Në Strategjinë e re të Sigurisë Kombëtare të SHBA-së, të cilën e ka nënshkruar presidenti Donald Trump, Serbia dhe Kosova përmenden në kontekstin e negociatave për paqe që janë zhvilluar gjatë mandatit të dytë të Trumpit, por bashkëbiseduesit e Kosovo online vlerësojnë se rajoni ynë në tërësi dhe problemet e tij thelbësore nuk janë të rëndësishme për administratën aktuale amerikane. Ata theksojnë gjithashtu se Strategjia tregon synimin e SHBA-së për të thelluar marrëdhëniet me vendet e Evropës Juglindore përmes bashkëpunimit tregtar dhe politik, si dhe se në këtë rajon do të reflektohet zgjidhja e çështjes së luftës në Ukrainë, e cila në këtë dokument paraqitet si interes parësor i SHBA-së.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

"Jo çdo vend, rajon, problem apo shkak – sado i rëndësishëm të jetë – mund të jetë në fokusin e strategjisë amerikane. Qëllimi i politikës së jashtme është mbrojtja e interesave thelbësore kombëtare; ky është i vetmi fokus i kësaj strategjie", thuhet në paragrafin e parë të dokumentit të publikuar nga Shtëpia e Bardhë më 4 dhjetor.

Ashtu si në shumë paraqitje publike të Trumpit, edhe në Strategji përmendet se ai ka forcuar trashëgiminë e tij si "president i paqes", dhe në këtë kontekst thuhet se vetëm gjatë tetë muajve të mandatit të tij të dytë ka siguruar paqe në tetë konflikte në mbarë botën dhe se, ndër të tjera, ka negociuar paqen midis Kosovës dhe Serbisë.

"Ndërprerja e konflikteve rajonale para se ato të kthehen në luftëra globale që përfshijnë tërë kontinentet meriton vëmendjen e komandantit të përgjithshëm dhe është prioritet i kësaj administrate. Një botë në flakë, ku luftërat arrijnë deri në brigjet tona, është e keqe për interesat amerikane", theksohet në tekst.

Nuk specifikohet qartë se çfarë ka Shtëpia e Bardhë në mendje për Ballkanin Perëndimor, por në pjesën kushtuar Evropës, me titull "Promovimi i Madhështisë Evropiane", thuhet se politika amerikane ndaj Evropës duhet t’i japë përparësi ndërtimit të kombeve të shëndosha në Evropën Qendrore, Lindore dhe Jugore përmes lidhjeve tregtare, shitjes së armëve, bashkëpunimit politik dhe shkëmbimeve kulturore e arsimore.

Pjesa e Strategjisë kushtuar Evropës, që zë dy e gjysmë faqe nga gjithsej 29 sa ka dokumenti, konstaton mungesën e vetëbesimit të Evropës në raport me Rusinë, rënien e saj ekonomike nën hijen e perspektivës së zhdukjes civilizuese, dhe se është në interesin e SHBA-së të negociojë për një ndërprerje të shpejtë të armiqësive në Ukrainë, me qëllim që të parandalohet një eskalim i pavullnetshëm dhe të rivendoset stabiliteti strategjik me Rusinë.

Vërejtje të tilla janë komentuar ashpër në disa media evropiane.

Gazeta franceze “Le Monde” ka vlerësuar se një dokument zyrtar i këtij lloji nuk ka treguar kurrë më parë një indiferencë kaq të madhe ndaj kundërshtarëve amerikanë dhe një mungesë respekti ndaj aleatëve tradicionalë, veçanërisht atyre në Evropë.

"Trump është shumë kritik ndaj BE-së"

Bogdan Stojanoviq, bashkëpunëtor i Institutit për Politikë Ndërkombëtare dhe Ekonomi nga Beogradi, thotë për Kosovo online se bazuar në Strategjinë e re të Sigurisë Kombëtare të SHBA-së, mund të konkludohet se interesi parësor i Amerikës është të ndalojë luftën në Ukrainë sa më shpejt të jetë e mundur, dhe se çështja e zgjidhjes së luftës ukrainase ka pasoja edhe për Serbinë. Negociatat midis Beogradit dhe Prishtinës, beson ai, do të jenë në ngërç derisa të zgjidhet çështja e konfliktit ukrainas.

"Serbia, dhe Kosova si pjesë e territorit të Serbisë, nuk përmendet në mënyrë eksplicite askund në strategji, por ne jemi një vend i vogël dhe çdo trazirë globale ndikon edhe në rrethanat tona, kështu që e ndiejmë çështjen e luftës në Ukrainë në lëkurën tonë. Ne e shohim se çfarë po ndodh me problemin e furnizimit me energji. Për interesat ruse, kjo nuk është as dy përqind e rrjedhave totale globale të energjisë, por për ne është gjithçka, dhe funksionimi i industrisë dhe jetës së përditshme. Pra, nga ky aspekt, çështja e zgjidhjes së luftës ukrainase dhe se si ajo mbart pasojat dhe për ne", thekson Stojanoviq.

Ai vëren se është praktikë që çdo president amerikan të hartojë një strategji të tillë gjatë mandatit të tij, dhe në këtë mandat të Trumpit, siç vëren ai, ka shumë lajme.

Gjëja interesante, thotë ai, është se as Kina dhe as Rusia nuk janë të fokusuara në strategji si kërcënime objektive të sigurisë për interesat amerikane, ndërsa nga ana tjetër, aleati i SHBA-së, Bashkimi Evropian, është më i kritikuari.

"Objekti kryesor i kritikës ndaj të gjithë strategjisë është BE-ja. Strategjia flet për prishjen qytetëruese të Evropës, shpërbërjen kulturore dhe se Evropa duhet të tërhiqet në vetvete dhe madje shumë konkretisht inkurajon opsionet e krahut të djathtë, kombëtare, në këto vende për të marrë pushtetin në BE. Kur lexoni këto 30 faqe, përfundimi i përgjithshëm është se interesi parësor i SHBA-së është të ndalojë luftën në Ukrainë sa më shpejt të jetë e mundur sepse, siç u tha, ekziston një potencial për përshkallëzim të paqëllimshëm. Trump është shumë kritik ndaj BE-së, gjë që mund të shkaktojë atë përshkallëzim të paqëllimshëm që do të çonte në pasoja kataklizmike", thekson bashkëbiseduesi ynë.

Duke pasur parasysh këto tone kritike dhe udhëzime të tjera në strategji, kur pyetet se kush mund të pritet të sjellë një zgjidhje për marrëdhëniet midis Beogradit dhe Prishtinës, Amerika apo BE-ja, Stojanoviq thotë se pyetja është se cili do të jetë roli i Rusisë në të gjithë këtë.

"Më duket se ne jemi 'ndryshimi' në ato ndarje të mëdha të botës. Tani kemi një përballje në nivel botëror që është ndoshta edhe më e fortë se kurrë gjatë Luftës së Ftohtë dhe SHBA-të kanë një qëllim, në përgjithësi, Trump po përpiqet ta portretizojë veten si paqebërës. Ai tha se ndaloi shtatë luftëra, ndër të tjera, luftën midis, siç thotë ai, Kosovës dhe Serbisë, të cilën e dimë se është larg të vërtetës. Megjithatë, më duket se çështja e Kosovës dhe, në përgjithësi, negociatat midis Beogradit dhe Prishtines të ngecin derisa të zgjidhet çështja e konfliktit ukrainas, sepse është diçka që është me interes të klasit të parë dhe, siç thuhet në strategji, në të vërtetë me interes dhe një çështje mbijetese për të gjithë Evropën dhe madje edhe botën",vuri në dukje Stojanoviq.

“Gjuha për Ballkanin pa rëndësi”

Ish-analisti i CIA-s për Ballkanin, David B. Kanin, duke komentuar dokumentin e Shtëpisë së Bardhë, tha për Kosovo online se është e qartë që SHBA-të po tërhiqen nga udhëheqja globale dhe se duan të kenë marrëdhënie miqësore me rusët sa të jetë e mundur, ndërsa kur bëhet fjalë për rajonin tonë, ai vlerëson se gjuha për Ballkanin në strategji është “gjuhë pa rëndësi”.

“Është e qartë se gjuha në dokument është vërtet shabllon, përveç kur bëhet fjalë për Evropën, se Shtetet e Bashkuara duan të jenë më afër Rusisë dhe se janë kundër aleatëve të tyre evropianë”, thotë Kanin, duke shtuar se strategjia e re është në fakt një ushtrim i brendimit, e jo një ushtrim serioz politik.

Ballkani, siç thekson ai, nuk është tema kryesore në strategji, por gjuha për Ballkanin është “gjuhë pa rëndësi”.

“Të gjitha të ashtuquajturat luftëra që ai (Trump) i ka përfunduar – asnjëra prej tyre nuk është e vërtetë. Nyja ballkanike nuk është e rëndësishme për këtë administratë. Ajo që ka rëndësi për administratën është ajo që funksionon për lavdinë personale të zotit Trump. Ai dëshiron Çmimin Nobel për Paqe. Do të donte ta merrte për Kosovën dhe për shumë çështje të tjera. Kjo na kujton Marrëveshjen e Uashingtonit të vitit 2020, të cilën të gjithë të tjerët e kanë harruar. Rajoni në tërësi dhe problemet thelbësore në rajon thjesht nuk janë të rëndësishme për administratën aktuale”, vlerëson Kanin.

Ai thotë se nuk ka pasur luftëra që nga fushata e bombardimeve të vitit 1999, e cila nuk ka asnjë lidhje me Trumpin.

“Fakti që nuk ka luftë është gjë e mirë, por problemet ndërmjet Serbisë dhe Kosovës nuk janë zgjidhur. Shpallja e njëanshme e pavarësisë nuk arriti t’i zgjidhë ato. Pesë shtete anëtare të BE-së ende nuk e njohin Kosovën, dhe – për sa kohë që kjo të mbetet kështu – rajoni do të vazhdojë të mbetet i tensionuar”, përfundon Kanin.

Fundi i perceptimit të NATO-s si një aleancë në zgjerim të vazhdueshëm

Sipas rajonit tonë, në Strategjinë e re të Sigurisë Kombëtare të SHBA-së, sipas fjalëve të Dragoslav Rasheta nga organizata Rruga e tretë e Re, status quo është ruajtur, sepse Presidenti Amerikan Donald Trump beson se ky rajon, në të cilin Amerika nuk ka shumë vulë dhe investime të saj, duhet të jetë i lidhur ekonomikisht me SHBA-në, në mënyrë që ato të mund të arrijnë interesat e tyre në këtë mënyrë.

Siç thekson Rasheta, Amerika kërkon të thellojë marrëdhëniet me vendet nga Evropa Lindore, Qendrore dhe Juglindore përmes bashkëpunimit tregtar dhe politik.

"Gjithashtu, Trump thotë se duhet të ndalemi me perceptimin e NATO-s si një aleancë që zgjerohet vazhdimisht, kështu që sa i përket integrimeve të mëtejshme euroatlantike, roli i Bashkimit Evropian lihet aty. Mendoj se pritet që procesi i mëtejshëm i dialogut midis Beogradit dhe Prishtinës të udhëhiqet nga Brukseli, ndërsa Amerika do të ofrojë mbështetje siç ka bërë më parë. Dallimi nga më parë është se amerikanët janë disi më të përqendruar në pragmatizëm dhe situatën në terren, ndërsa evropianët duan të "Ata kanë një zgjidhje më të përhershme dhe një mekanizëm më të përhershëm që mund të çojë në një lidhje më të ngushtë midis Beogradit dhe Prishtinës. Por ajo që është shkruar në një dokument të tillë është një gjë, dhe ajo që mund të vihet në praktikë është një gjë tjetër", thotë Rasheta për Kosovo online.

Këto ditë, shton ai, një tërheqje e mundshme e trupave amerikane nga Evropa është bllokuar nga Kongresi, gjë që tregon se ajo që është strategjia e Shtëpisë së Bardhë është një gjë, dhe ajo që mund të zbatojë në të kaluarën e Kongresit dhe Senatit është një gjë tjetër.

Rasheta vlerëson se koncepti i Strategjisë së re të Sigurisë Kombëtare të SHBA-së ka vulën personale të Donald Trump, sepse ka shumë diskutime se si është një vazhdim i mandatit të tij të parë, dhe se ndërkohë Amerika ka devijuar nga rruga.

Një gjë e tillë, siç thotë ai, zakonisht nuk është një traditë sepse zakonisht kërkohet që politika e brendshme e brendshme të përjashtohet nga dokumente të tilla, gjë që nuk është rasti tani.

"Si kërcënimi i parë për sigurinë kombëtare amerikane, u vu çështja e imigracionit. Gjithashtu, një fokus i madh u vu në çështjet ideologjike dhe kulturore, të cilat paraqiten si shumë të rëndësishme për marrëdhëniet strategjike që Amerika ka me partnerët e saj. Pamë paradoksin që Trump pretendon se mund të shkojë mirë me kombe që nuk ndajnë të njëjtat vlera, dhe nga ana tjetër, ai pretendon se dallimet që ekzistojnë mund të shkaktojnë mosmarrëveshje midis partnerëve, duke menduar kryesisht për Evropën. Ai përmend se Amerika është një bastion dhe mbrojtës i vlerave tradicionale, të krishtera dhe se "një nga qëllimet është ruajtja e familjeve tradicionale, kulturës amerikane, shpirtit amerikan, ndërsa nga ana tjetër e kategorizon Evropën si atdheun e qytetërimit perëndimor dhe kulturës që po ngec, prandaj ka probleme dhe fatkeqësi të shumta politike", thotë Rasheta.

Nga kjo, vlerëson ai, rrjedh se Trump do të vazhdojë me atë që ka bërë që nga fillimi i mandatit të tij, që është mbështetja e së djathtës populiste në Evropë, e cila është shumë afër rrymës së tij, dhe që mund të ndikojë më tej në marrëdhënien midis Evropës dhe Amerikës.

Përveç kësaj, shton ai, ai tradicionalisht iu referua rritjes së alokimeve të mbrojtjes, deficitit tregtar në shkëmbimin e SHBA-së me BE-në, të cilin Evropa duhet ta eliminojë, por që çështjet dhe mosmarrëveshjet ideologjike dhe kulturore zënë përparësinë kryesore sa i përket Evropës.

Diplomati Albert Prenkaj, duke analizuar Strategjinë e re të Sigurisë Kombëtare të SHBA-së të nënshkruar nga Presidenti Donald Trump, deklaron se pavarësisht kritikave të drejtuara ndaj Evropës, SHBA-të e konsiderojnë Evropën strategjikisht dhe kulturalisht jetike për SHBA-në, por gjithashtu arrin në përfundimin se Evropa është lënë në mëshirë të fatit për sa i përket sigurisë.

Duke iu referuar fjalëve të zëdhënësit të Kremlinit, Dmitri Peskov, Prenkaj thekson se Kremlini e mirëpret strategjinë e sigurisë kombëtare të Trump si të përafruar me vizionin rus.

"Ndërkohë, negociatat për një paqe të mundshme dhe përfundimin e luftës midis Ukrainës dhe Rusisë janë duke vazhduar, ndërsa lufta midis dy vendeve është ende duke vazhduar. Pavarësisht kritikave ndaj Evropës, SHBA-të e konsiderojnë Evropën strategjikisht dhe kulturalisht jetësore për Shtetet e Bashkuara. Tregtia transatlantike mbetet një nga shtyllat e ekonomisë globale dhe prosperitetit amerikan. SHBA-të janë të lidhura sentimentalisht me Evropën, Britaninë e Madhe dhe Irlandën. Çështja e Strategjisë mbetet e hapur: vendet që do të bashkohen (dhe ato do të jenë gjithnjë e më shumë jo-evropiane) me NATO-n - do të kenë vendin e tyre në botë, apo aleancën e tyre me Shtetet e Bashkuara, në të njëjtën mënyrë si ato që nënshkruan kartën e NATO-s. Gati apo jo, Evropa është lënë në vetvete", tha Prenkaj në një deklaratë për Kosovo online.

Ai vlerëson se Bashkimi Evropian e ka kuptuar seriozitetin e doktrinës së re të Trump nga njëra anë, si dhe kërcënimin rus nga lindja, kështu që po përgatitet qartë të marrë përgjegjësinë në aspektin e sigurisë.

"Evropa ndoshta ka nevojë për fonde shtesë për të krijuar një Mekanizëm Mbrojtës Evropian dhe një industri mbrojtëse pan-evropiane. Mendoj se shtetet entuziaste të BE-së duhet të përfshihen, si dhe shtetet jo-anëtare si Mbretëria e Bashkuar dhe Norvegjia. Ndërkohë, Mbretëria e Bashkuar duhet të ndjekë një pakt ambicioz sigurie me BE-në. Duke pasur parasysh pamjen e përgjithshme të Strategjisë 2025 të SHBA-së, si dhe zhvillimet në mbështetje të rendit të ri botëror që po vjen, duke parë zhvillimet e fundit në rajonin e Ballkanit Perëndimor, lind pyetja: a është rajoni i pjekur për të shqyrtuar sfidën e re, për ta pranuar atë dhe për të luajtur rolin e tij?", thekson Prenkaj.

Dëshira apo strategji e zbatueshme?

Sipas vlerësimit të Stojanoviqit, në këtë mandat, që është mandati i tij i fundit presidencial, Trump nuk do të jetë në gjendje të zbatojë gjithçka që thuhet në strategji sepse, siç thotë ai, politika e jashtme e SHBA-ve është si një tanker i madh që nuk mund të lëvizë dhe të drejtohet në një drejtim të caktuar në një afat të shkurtër, por duhet kohë për të ndryshuar kursin.

"Trump padyshim po përpiqet ta bëjë këtë. Shpesh tërhiqen paralele midis tij dhe Gorbaçovit në kuptimin që Gorbaçovi ishte njeriu që shkatërroi Paktin e Varshavës dhe çoi në rënien e Bashkimit Sovjetik si një ish-perandori, dhe se Trump mund të jetë njeriu që do të çojë në rënien e Bashkimit Evropian dhe rënien e aleancës së NATO-s. Kjo tingëllon shumë e ashpër, megjithëse padyshim që ka procese që shkojnë në atë drejtim, por unë ende mendoj se është shumë e vështirë dhe se sigurisht nuk do të ndodhë në këtë mandat", thekson Stojanoviq.

Rasheta shpjegon se strategjia kombëtare në përgjithësi duhet të përfaqësojë një prerje tërthore të mënyrës se si administrata amerikane aktualisht i sheh problemet kryesore, cilat vende i percepton si armiq dhe rivalë, dhe se në këtë kuptim nuk ka shumë devijime nga dokumentet e mëparshme nga koha e administratës Biden.

"Ende ka një fokus të madh në Indo-Paqësor, Kinën si vendin që mund të arrijë barazi me SHBA-në dhe që mund të kërcënojë më shumë interesat amerikane. Përjashtim bën rishikimi i madh mbi imigracionin. Kjo duhet të shihet ende në kontekstin më të gjerë, atë që aktualisht zë përparësi në Shtëpinë e Bardhë. Gjithashtu, ky dokument është shkruar disi për përdorim të brendshëm, pra për përhapjen e politikave që duhet të zbatohen brenda vendit", përfundon bashkëbiseduesi ynë.