Çfarë thonë ambasadorët për përfundimin e dialogut - mirësjellje diplomatike apo qëndrime të ndryshme?

Herë të panumërta, zyrtarët amerikanë e inkurajuan Serbinë që të normalizojë plotësisht marrëdhëniet me Kosovën, me qëllim njohjen reciproke,prandaj deklarata e ambasadorit amerikan në Beograd, Kristofer Hill, se "ai beson se njohja e Kosovës nuk do të jetë kusht për hyrjen e Serbisë në Bashkimin Evropian", disave në shikim të parë iu dukej sikur devijonte nga retorika me të cilën jemi mësuar. Aq më tepër që vetëm një ditë më parë ambasadori amerikan në Prishtinë theksoi se dialogu duhet të përfundojë me njohje reciproke.

Si zakonisht, në të dyja rastet ajo që nuk thuhet është më e rëndësishme se ajo që është. Hill nuk ka sqaruar nëse, se njohja e Kosovës nuk është kusht për hyrjen e Serbisë në BE, kushti do të jetë që Beogradi të mos bëhet pengesë për hyrjen e Kosovës në Kombet e Bashkuara, ashtu siç nuk tha Xhefri Hovenier nëse dialogu duhet të përfundojë me njohje reciproke, ai fund duhet të jetë para hyrjes së Serbisë në BE.

Deklaratat e dy diplomatëve, sidoqoftë, ishin muzikë e përzgjedhur me kujdes për veshët e Beogradit, pra të Prishtinës, dhe se syleshët nuk do të mashtroheshin, u sigurua ambasadori gjerman në Prishtinë, Jern Rode. Ai bëri një deklaratë të shprehur pas Hillit, duke kujtuar se deklarata e kancelarit gjerman Olaf Sholc nga qershori i vitit 2022 ende qëndron – se normalizimi i marrëdhënieve përfshin njohje reciproke.

Ish-ambasadorja në OEBS, Branka Llatinoviq, thotë për Kosovo online se qëllimi i Amerikës është të përfundojë dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës me procesin e njohjes së Kosovës, që siç thotë ajo, Beogradi e din sepse është një vazhdimësi në qëndrimet e administratës amerikane, dhe se nuk ka dallime të mëdha mes deklaratave të bëra nga ambasadorët amerikanë në Beograd dhe Prishtinë, Kristofer Hill dhe Xhefri Hovenier. Bëhet fjalë për nuancat dhe mënyrën e interpretimit, thotë ajo.

“Ajo që tha ambasadori Hill duhet lexuar mes rreshtave, duke pasur parasysh se ai ka marrëdhënie të mira me të gjithë zyrtarët në vendin e akreditimit. Ai tha këtë në lidhje me rrugën e Serbisë drejt Bashkimit Evropian, d.m.th. se nuk do të jetë kusht, që është fakt, derisa pesë anëtarë të BE-së ta njohin Kosovën, nuk mund të jetë kusht formal apo de facto për anëtarësim dhe për të gjithë procesin i udhëhequr nga BE-ja është një proces për normalizimin. Nuk ka asnjë njohje askund”, thekson Llatinoviq.

Siç shton, të gjitha marrëveshjet që nga Marrëveshja e Brukselit e vitit 2013 janë marrëveshje për normalizimin e marrëdhënieve, qëllimi i të cilave është rregullimi i marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës.

“Dhe marrëveshjet e vitit të kaluar, ajo që unë e quaj në bisedë Bruksel 2 dhe Marrëveshja e Ohrit, gjegjësisht udhërrëfyesi për zbatimin e atyre obligimeve. Pra, nuk duhet të ketë dallime të mëdha në qëndrime mes ambasadorit amerikan në Beograd dhe Prishtinë. Xhefri Hovenier është i sigurt se do të kujdeset se si do të apelojë tek autoritetet ku ai është i akredituar. Çështja është se qëllimi amerikan, pra synimi amerikan, është që të përfundojë i gjithë procesi me procesin e njohjes, që nuk është asgjë e re, ne e dimë këtë dhe është një vazhdimësi në pikëpamjet e administratës amerikane. Pra nuk ka dallime të mëdha”, thotë Llatinoviq.

Ajo thekson se dialogu ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, siç është konceptuar, ka dy faza: e para, procesi i normalizimit, që nënkupton zbatimin e plotë të Marrëveshjes së Brukselit 1 dhe 2, pra marrëveshjes së vitit 2013 dhe 2023, e cila duhet të jetë kornizën për anëtarësimin e Serbisë në BE dhe e cila u përkthye në Kapitullin 35 të negociatave, i cili përmban kushtet që duhen plotësuar.

“Mendohet se pas kësaj do të zhvillohen negociata për rregullimin e përgjithshëm të marrëdhënieve. Se a do të ndodhë dhe kur kjo është tani një pyetje hipotetike”, thotë Llatinoviq.

Aleksandra Joksimoviq thotë për Kosovo online se nuk ka dy politika të Shteteve të Bashkuara të Amerikës ndaj rajonit dhe se deklaratat e lartpërmendura të Kristofer Hillit dhe Xhefri Hovenierit nuk janë kontradiktore.

“Strategjikisht, Departamenti i Shtetit beson në terma afatgjatë se ka nevojë për njohje, por kjo nuk ka të bëjë fare me anëtarësimin e Serbisë në Bashkimin Evropian për momentin”, thotë Joksimoviq.

Ajo përkujton se në procesin negociator të Serbisë me Bashkimin Evropian, në kapitullin 35 është futur marrëveshja nga Brukseli e vitit të kaluar si dhe aneksi për zbatimin e saj dhe se në ato dokumente nuk ka kërkesë eksplicite për njohje.

“Rrjedhimisht, ajo që deklaroi ambasadori Hill është në fakt pritshmëria e tij se Bashkimi Evropian do të mbetet me pritjet aktuale në procesin e negociatave me Serbinë dhe se destinacioni përfundimtar i Serbisë është anëtarësimi i plotë në Bashkimin Evropian dhe se sa më shpejt të jetë e mundur, aq më mirë. Kjo është ajo që përndryshe po avokon SHBA-ja, pra rrugën evropiane për të gjithë rajonin, duke përfshirë edhe Serbinë, mendoj se Hill e ka interpretuar plotësisht atë që është shkruar zyrtarisht në këtë moment në kuadrin e negociatave me Serbinë. Kapitulli 35, i cili i referohet dialogut mes Beogradit dhe Prishtinës, kujton edhe faktin se pesë vende të BE-së nuk e kanë njohur pavarësinë, kështu që procesi i negociatave duhet të shikohet në atë kontekst ka dallime në vëzhgimin e kësaj teme në raport me vendet anëtare të ndryshme”, vëren Joksimoviq.

Nëse SHBA-të presin që Kosova të bëhet anëtare e Kombeve të Bashkuara para se Serbia të anëtarësohet në BE, bashkëbiseduesja jonë thotë se nga përvoja e vendeve të tjera shihet se në një moment ndalen me kërkesa të caktuara dhe përmbushin kërkesat, dhe pastaj presin që ato të përmbushen pasi vendi tashmë të bëhet anëtar i BE-së. Ai po ashtu shton se në këtë moment është e vështirë të spekulohet se si do të jetë procesi i negociatave ndërmjet Brukselit dhe Serbisë në të ardhmen.

Edhe Nikolla Vujinoviq, studiues i studimeve të sigurisë, beson se nuk ka dallim në deklaratat e dy diplomatëve amerikanë, i cili thotë se është sjellje diplomatike që në vendin ku shërbejnë ambasadorët thonë se çfarë do të tolerojë apo pranojë vendi pritës.

Ai po ashtu thekson se SHBA-të përpiqen për stabilitet në Evropë dhe nëse kjo do të thotë t'i thuhet Serbisë se nuk duhet ta njohë Kosovën, diplomatët do ta thonë këtë.

“Sigurisht, ambasadori amerikan në Prishtinë nuk mund të thotë asgjë tjetër përveç se Serbia do ta njohë pavarësinë e Kosovës dhe Metohisë, ndërsa në Beograd Kristofer Hill mund të flasë pak më ashpër, por ne e shohim që kur Hill është këtu si ambassador dhe ai dhe SHBA-të përpiqen të bëjnë sa më pak presion ndaj Serbisë për këtë çështje. Kjo mund të shihet si nga fjalët e tyre ashtu edhe nga sjellja e tyre kur bëhet fjalë për problemet tona të brendshme politike. Ata nuk duan të na bëjnë presion shtesë, por ne e shohim që kjo po ndodh në praktikë. Kapitulli 35 në negociatat me BE-në u miratua ashtu siç është dhe mendoj se njohja në fund do të duhet të vijë në një farë mënyre”, thotë Vujinoviq për Kosovo online.

Ai thekson se është detyrë e diplomatëve që të flasin në këtë mënyrë në publik dhe se çfarë mesazhesh dërgojnë me dyer të mbyllura është tjetër histori.

“Z. Hill dërgoi një mesazh shumë të butë që të mos mërziten më tej qytetarët e Serbisë, e kam fjalën për shumicën dërrmuese të qytetarëve në Serbi që janë kundër asaj ideje. Pra, këto deklarata të Hillit dhe Hovenierit nuk janë diçka e papritur, madje mendoj se është më e papritur që Kristofer Hill në Beograd nuk është pak më i ashpër për këtë çështje. Ai mund të thoshte 'do t'ia lëmë Bashkimit Evropian' dhe të mos thotë atë që mendon. Por çdo gjë mund të ndryshojë nesër, diplomacia është edhe që një gjë thua sot dhe një tjetër nesër”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Për atë se cila është politika zyrtare e Uashingtonit – nëse Serbia duhet ta njohë menjëherë Kosovën dhe kur apo jo, Vujinoviq thotë se SHBA-ja e ka njohur pavarësinë e Kosovës dhe se nuk do ta tërhijek njohëjen.

“Një zgjidhje që ata të mos e njohin më Kosovën është që ne ta pushtojmë dhe pastaj ta pranojnë që tani është territori ynë. Kështu do të harrojmë që ne e kemi njohur atë pavarësi. Prandaj, ne thjesht presim që ata ta mbrojnë atë pavarësi. Ajo që është interesante për këtë çështje është se prioriteti i tyre për momentin është stabiliteti i këtij rajoni. Ka mjaft probleme në Evropën Lindore, saqë ata tani do ta nxehnin më tej situatën. Shohim që disa vende nga Bashkimi Evropian po e bëjnë këtë për arsye të ndryshme, të cilat, padyshim, nëse SHBA-të nuk po i luftojnë aktivisht, atëherë nuk duan ta mbështesin. Dhe mendoj se nga kjo burojnë këto deklarata, në radhë të parë nga Kristofer Hill, sepse ne jemi aktori kryesor me të cilin duhet të bisedojmë për atë temë”, thotë Vujinoviq.