Diskursi luftarak i zyrtarëve kosovarë: Kujt i përgjigjen konfliktet e reja?

Në periudhën e kaluar, zyrtarët e Kosovës kanë përsëritur vazhdimisht se “Serbia ka pretendime territoriale ndaj Kosovës”, ndërsa Departamenti i Shtetit ka shprehur shqetësimin për rrezikun që tensionet lokale të shndërrohen në tensione serioze politike në Ballkanin Perëndimor, dhe një nga rreziqet, sipas fjalëve të ndihmës sekretarit amerikan të shtetit për çështjet evropiane dhe euroaziatike, Xhejms O'Brajan, është veriu i Kosovës. Bashkëbiseduesit e Kosovo online vlerësojnë se deklaratat e liderit të Kosovës janë politike dhe i drejtohen komunitetit ndërkombëtar, por se për SHBA-në Serbia është ende faktor stabiliteti në rajon.

Shkruan: Millena Milladinoviq

Kryeministri i Kosovës Albin Kurti deklaroi së fundmi për CNN se Serbia është "shumë agresive" dhe u kërkoi partnerëve perëndimorë që të ushtrojnë presion mbi Beogradin.

Kryetari i Kuvendit të Kosovës, Glauk Konjufca, shpesh flet për sulme të mundshme nga Serbia.

“Të gjithë e dinë se Serbia ka pretendime territoriale ndaj Kosovës. Ajo asnjëherë nuk hoqi dorë nga këto pretendime, por Kosova në të njëjtën kohë nuk ka qenë kurrë më e gatshme për t'iu përgjigjur sfidave të sigurisë”, ka thënë Konjufca.

Ai pohon se paralajmërimet e liderëve të Kosovës për një luftë të mundshme me Serbinë nuk kanë për qëllim t'i trembin qytetarët e Kosovës dhe se ata mund të jenë paqësor.

Me këtë deklaratë nuk pajtohet edhe opozita në Kosovë, e cila tha se deklaratat për konflikte të mundshme janë propagandë politike e pushtetit actual, dhe se nuk janë aspak të mira për ndjenjën e sigurisë së qytetarëve dhe as për investitorët e huaj.

Nënkryetari i Kuvendit të Kosovës nga radhët e PDK-së, Enver Hoxhaj, ka thënë se diskursi luftarak i kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti, ka për qëllim ekskluzivisht qëllime parazgjedhore dhe se shkakton dëme politike, diplomatike dhe ekonomike.

"Një diskurs që në thelb është luftarak, dhe e mbështetur nga kryeministri Kurti, mund të bazohet në informacione dhe analiza konkrete se si duket gjendja e sigurisë në veri të vendit. Por, Qeveria e Kosovës, e cila tre vitet e fundit ka folur vetëm për luftë, duhet të ketë parasysh dëmet politike, diplomatike dhe ekonomike që po i shkakton vendit”, tha Hoxhaj.

Ne anen tjeter, nga Beogradi deklarojnë se Prishtina dëshiron ta tërheqë Serbinë në një konflikt të drejtpërdrejtë me NATO-n.

“Kurti po kërkon një arsye të mjaftueshme për marrëzitë që nxjerr, për ta futur Serbinë në konflikt me NATO-n. Kjo është dëshira e tyre politike dhe ne duhet ta shmangim atë”, tha presidenti serb Aleksandar Vuçiq.

Për ministrin e Mbrojtjes së Kosovës, Ejup Maqedonci, zgjidhja e vetme është nënshkrimi i marrëveshjes së paqes, që nënkupton se asnjëra palë nuk mund të sulmojë tjetrën.

"Kjo duhet të bëhet një nga pikat për t'u diskutuar përpara se të fillohet të merret vendime për çështje të tjera në kuadër të dialogut," tha Maqedonci.

Konflikti i përshtatet njërës palë

Drejtori Ekzekutiv i Këshillit për Politika Strategjike, Nikolla Lluniq, ka deklaruar për Kosovo online se Prishtina është e vetmja palë që do të ndihej rehat me konfliktet e reja, duke qenë se qëndrimi zyrtar i Serbisë është krejtësisht i kundërt me atë që deklaron kryeministri i Kosovës, Albin Kurti.

Siç thotë ai, Serbisë i përshtatet rajonit stabil të Ballkanit Perëndimor.

“Në këtë moment, një konflikt i mundshëm do t'i përshtatej vetëm njërës palë, dhe ajo është Prishtina, domethënë qeveria aktuale në Prishtinë të jetë e qartë. Serbisë nuk i përshtatet asnjë lloj konflikti, përkundrazi, një rajon stabil I Ballkanit Perëndimor, Serbisë i shkon për shtat, siç dëgjuam së fundmi në Samitin e NATO-s, Aleanca nuk e përkrah transformimin e FSK në forca të armatosura të Kosovës, por praktikisht e injorojnë atë. Ndryshe nga ata, SHBA-të mbështesin transformimin e forcave të FSK në forca të armatosura të Kosovës, por duke u bazuar në disa parime themelore të demokracisë që ato kanë, përkatësisht multinacionalizmin, demokracinë dhe sundimin e ligjit”, tha Lluniq.

Ai kujton se pikërisht këtë e ka mohuar Kurti në shkrimin e tij që e ka publikuar në prag të Samitit të NATO-s në “New York Times”.

Kurti tregon se i referohet situatës në përqindje të shqiptarëve dhe serbëve në Kosovë dhe thotë se Kosova nuk është një shoqëri shumëkombëshe, por një shoqëri e vetme kombëtare.

“Kështu po krijon forcat e veta të armatosura njëkombëtare. Patjetër do të jetë problem, por ai problem është për SHBA-të. Kë dhe pse po mbështesin në perspektivë dhe çfarë po bëjnë në Kosovë për të mbështetur një qasje të tillë për krijimin forcat e armatosura që do të jenë burim destabilizimi në rajon”, thotë Lluniq.

Siç thekson, incidente të reja janë të mundshme nëse Prishtina vazhdon me dërgimin e pakontrolluar të njësive speciale në veri të Kosovës, pa u konsultuar me KFOR-in dhe NATO-n, ose nëse vazhdon me provokime të mëtejshme.

Ai thotë se është me rëndësi vendimtare që serbët të mos marrin pjesë në krijimin e incidenteve dhe të tregohen të hapur ndaj koordinimit me Perëndimin dhe SHBA-në.

"Potenciali për incidente ekziston, por ai mund të mbetet vetëm në nivelin e incidentit. Është e rëndësishme që serbët të mos marrin pjesë më në krijimin e situatave të incidentit. Është e rëndësishme që serbët të punojnë vazhdimisht për të destabilizuar këtë situatë, d.m.th. të relaksojnë marrëdhëniet. Do të thotë të punojnë me partnerë dhe aleatë të verifikueshëm, që janë vendet kryesore perëndimore, sepse padyshim që nuk mund të punohet me Albin Kurtin për këtë”, ka theksuar Lluniq.

Duke komentuar pse Serbia apostrofohet si faktor jostabiliteti në Ballkanin Perëndimor, Lluniq thotë se për momentin është një qasje pragmatike me qëllim të arritjes së një marrëveshjeje përfundimtare për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Serbisë.

Ai shpjegon se nëse dënohet vetëm njëra palë, atëherë në këtë situatë mbyllet mundësia e marrëveshjes.

“Kjo është arsyeja pse SHBA ka një qasje të balancuar për të dyja palët për momentin, duke pritur një marrëveshje politike. Një marrëveshje politike herët a vonë do të çojë në domosdoshmërinë e arritjes së një marrëveshjeje të sigurisë, për të cilën të gjithë duhet të jemi të vetëdijshëm, sepse nëse është paralajmrue në Prishtinë se kanë formuar dy regjimente në FSK dhe se vitin e ardhshëm do të themelojnë regjimentin e tretë, dhe për të themeluar definitivisht forcat e armatosura të Kosovës në vitin 2028, duhet të shohim me partnerët amerikanë dhe BE-në se si të sigurohet transparenca multinacionaliteti, struktura dhe marrëdhëniet dypalëshe”, përfundoi Lluniq.

Ai thekson se Serbia duhet të ndërtojë marrëdhënie strategjike me SHBA-në, pavarësisht se cila administratë është në pushtet në Uashington.

“Edhe në koordinim ushtarako-ushtarak ne kemi forca të përbashkëta në Sinai dhe mendoj se kjo do të vazhdojë të thellohet dhe të paktën nga pala serbe mendoj se Uashingtoni përfaqëson një orientim strategjik”, tha Lluniq.

Serbia si faktor stabiliteti

Koordinatori i programit të Fondacionit BFPE për një shoqëri të përgjegjshme, Stefan Vlladisavlev, theksoi se mungesa e progresit në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës ka çuar në një shtrëngim të marrëdhënieve dhe se incidente të reja janë të mundshme në nivel lokal, por se SHBA ende e perceptojnë Serbinë në këtë kontekst si një faktor stabiliteti dhe një vend të gatshëm për marrëveshje dhe bashkëpunim.

Vlladisavlev theksoi se Beogradi ndjek një politikë paqeje dhe se përshkallëzimi i konfliktit nuk është në interes të asnjë pale.

"Një mungesë progresi në kuadër të dialogut dhe mungesa e zbatimit të asaj që është rënë dakord mes Beogradit dhe Prishtinës ka çuar përfundimisht në një rritje të tensioneve midis dy palëve, gjë që është evidente në narrativat që po tregtohen. Beogradi ndjek një politikë që përqendrohet gjithmonë në temat e paqes dhe stabilitetit. Kjo është ajo që është pjesë e narrativës që më së shpeshti promovohet nga zyrtarët serbë”, tha Vlladisavlev për Kosovo online.

Megjithatë, ai thekson se në një vit e gjysmë të fundit ka pasur situata të caktuara në të cilat ka marrë pjesë edhe pala serbe, të cilat kanë sjellë rritje të tensioneve.

Duke marrë parasysh këtë, por edhe retorikën e Prishtinës, ai beson se konflikti nuk është i pamundur, por nuk mund të kthehet në luftë.

“Tani që nisemi nga ai parakusht që kemi narrativa mjaft të ashpra që vijnë nga Prishtina, atëherë kemi një narrativë tjetër që vjen nga Beogradi, por që ka pasur përsëri disa situata incidenti në të cilat kemi marrë pjesë nga ana tjetër, mund të flasim definitivisht për potencialin e konfliktit. Si mund të zhvillohet ai konflikt? Unë nuk do ta vendosa luftën si opsion. Nuk duket se lufta do të ndikojë në rajonin tonë edhe pse ka tensione të caktuara dypalëshe, më duket se aktorët brenda rajonit janë të fokusuar në çështjet e brendshme, çështjet e zhvillimit dhe çështjet që do të përmirësojnë gjendjen e jetesës së qytetarëve brenda vendeve në Ballkanin Perëndimor, para së gjithash po shikoj Serbinë. Lufta nuk do të bënte absolutisht asgjë”, shpjegon Vlladisavlev.

Nëse nuk ka ndryshim në qasjen e Prishtinës në kuadër të dialogut, thekson ai, tensionet aktuale mund të çojnë në një përshkallëzim të situatës që do të çonte në një lloj konflikti të lokalizuar në Kosovë.

“Konflikti është diçka që, për fat të keq, përmendet si një nga opsionet e mundshme, nëse nuk ka ndryshim në qasjen e Prishtinës, por edhe në një masë të zbatimit të asaj që është rënë dakord në Marrëveshjen e Ohrit, marrëveshjen e zbatimit, por në në fund, cili do të ishte rezultati i gjithë procesit të dialogut në dhjetë e më shumë vitet e mëparshme”, theksoi Vlladisavlev.

Ai përsërit se qëndrimi zyrtar i Beogradit është shmangia e çdo konflikti dhe shpëtimi i jetëve njerëzore me çdo kusht.

Fatkeqësisht, vëren ai, rrëfimet nga Prishtina ndonjëherë janë shumë të ashpra.

“Ekziston mundësia që tensionet e lokalizuara të marrin një bazë të re. Në vitin 2023 kemi pasur një incident që ka qenë rezultat i proceseve afatgjata dhe kemi shprehur pakënaqësi, në radhë të parë nga serbët në veri të Kosovës, por edhe reagim të FSK e cila është deleguar nga Prishtina Nëse në incidentin që ndodhi në Banjska ka pasur humbje jete, mund të themi se ky potencial ekziston sepse diçka ka ndodhur, por mesazhet që vijnë nga Beogradi tregojnë se ky nuk është qëllimi i askujt. Qëllimi nuk është përshkallëzimi i konfliktit, humbja e jetëve. Fatkeqësisht, rrëfimet nga ana e Prishtinës në situata të caktuara janë mjaft të ashpra”, tha Vlladisavlev.

Vihet re se Serbia shihet si një kërcënim në sytë e institucioneve të Prishtinës, edhe pse nuk ka një tregim të vazhdueshëm që e justifikon atë.

Incidentet janë cilësuar si incidente, ka kohë që kanë ndodhur dhe duket se ngjarje të tilla nuk do të ndodhin më, të paktën jo ashtu siç është prezantuar dhe potencialisht që pritet nga përfaqësuesit në Prishtinë, thekson ai.

“Një zhvendosje e sigurt nga kjo situatë tensionesh dhe një pozicion në të cilin duket se asnjëra palë nuk është e kënaqur me pozicionin në të cilin ndodhen është parakusht që një gjë e tillë të mos jetë e mundshme në të ardhmen, më duket se një përqindje e mundësive për konflikte të mundshme të lokalizuara që mund të marrin një nivel më të lartë, për fat të keq, ende ekzistojnë”, beson Vlladisavlev.

Ai thekson se është e qartë se në këtë moment në sytë e SHBA-së, Serbia shihet para së gjithash si faktor kyç i stabilitetit.

SHBA-të e dinë, shton ai, se në varësi të veprimeve dhe lëvizjeve të mëtejshme të Serbisë, do të rritet stabiliteti ose, potencialisht, jostabiliteti në Ballkanin Perëndimor.

Ai konstaton se Serbia është dëshmuar se është një partner i besueshëm i SHBA-së dhe se marrëdhëniet ndërmjet Beogradit dhe Uashingtonit janë në nivel historikisht të lartë.

“Në vitet e fundit, bashkëpunimi mes SHBA-së dhe Serbisë ndoshta ka arritur nivelin më të lartë në historinë moderne ndërmjet Beogradit dhe Uashingtonit. Si me drejtimin e politikës së jashtme ashtu edhe me mesazhet e dërguara nga Ministri i Punëve të Jashtme, duket se Unë se ka një tendencë për të zhvilluar më tej marrëdhëniet e partneritetit midis Serbisë dhe SHBA-së, Serbia është treguar një partner i besueshëm për shumë çështje si dialogu dhe de-përshkallëzimi i situatës në të cilën ne kemi një nivel të ngritur tensioni thonë se nëse shohin një burim potencial të destabilitetit në Serbi, Uashingtoni e sheh një zgjidhje duke ofruar mbështetje të plotë për të qëndruar në pozicionin në të cilin është, që është dikush që siguron stabilitet në rajon duke dërguar mesazhe për të bashkëpunuar me fqinjët në Ballkanin Perëndimor”, përfundoi Vlladisavlev.

Mesazhi për komunitetin ndërkombëtar

Profesori i shkencave të sigurisë, Avni Islami, është i mendimit se deklaratat e zyrtarëve kosovarë për sulm të mundshëm nga Serbia janë politike dhe se ato i drejtohen komunitetit ndërkombëtar.

Islami theksoi se zyrtarët e Kosovës po dërgojnë mesazhe për një sulm të mundshëm nga Serbia, si një “masë paraprake” për të parandaluar përsëritjen e situatës në Banjskë.

“Deklaratat e lidershipit politik të Republikës së Kosovës janë deklarata politike drejtuar komunitetit ndërkombëtar, e kemi parë vdekjen e një polici, pjesëmarrës në aksionin e Banjskës vitin e kaluar. Prandaj deklarata të tilla janë në fakt mesazhe për komunitetin ndërkombëtar, që të mos përsëritet një rast i ngjashëm dhe të humbasin jetë njerëzish”, tha ai.

Ai beson se një incident si ai në Banjskë nuk do të ndodhë më, për shkak të bashkëpunimit të Policisë së Kosovës me EULEX-in dhe KFOR-in.

“Mendoj se një rast i tillë i proklamuar nga lidershipi shtetëror i Kosovës nuk do të përsëritet, për faktin se forcat e sigurisë së Kosovës në veçanti apostrofojnë Policinë e Kosovës dhe Agjencinë Kosovare të Inteligjencës, të cilat në bashkëpunim me EULEX-in dhe KFOR-in monitorojnë në mënyrë permanente veriun e Kosovës, por edhe Kosovën në tërësi dhe nuk do të lejojnë një befasi të tillë, kështu që nuk pres që të ndodhë një tjetër Banjska. Besoj se nuk do të ketë përshkallëzim të situatës në veri të Kosovës”, tha Islami.

Lidhur me deklaratën e Departamentit të Shtetit se veriu i Kosovës paraqet rrezik të përshkallëzimit, Islami thekson se nuk ka vend për panik, sepse “institucionet e sigurisë së Kosovës tani dhe në veri po veprojnë sipas ligjeve në fuqi”.

“Besoj se në veri të Kosovës nuk ka vend për panik. Dihet se krimi i organizuar vepronte në veri të Kosovës. Ne kemi statistika për shkatërrimin e laboratorëve të drogës, dhe gjithashtu në lidhje me trafikimin e armëve dhe trafikimit të qenieve njerëzore - thënë thjesht, veriu i Kosovës ishte një oaz për krimin e organizuar dhe korrupsionin. Prandaj, qytetarët në veri të Kosovës, qytetarët e thjeshtë pa dallim nacionaliteti, kanë siguri të plotë, sepse institucionet e sigurisë së Kosovës veprojnë sipas ligjit, dhe të gjithë qytetarët janë të barabartë para ligjit. Policia e Kosovës është në shërbim të qytetarëve pa marrë parasysh se cilit nacionalitet i takojnë serbë, boshnjakë, apo shqiptarë”, ka përfunduar Islami.