Ekonomia dhe politika: Çfarë po i largon investitorët nga Kosova?

Duke reaguar ndaj një sërë deklaratash nxitëse të zyrtarëve kosovarë para dhe gjatë fushatës zgjedhore, kryetari i Odës Ekonomike, Lulzim Rafuna, paralajmëroi se pretendimet për kërcënimin e luftës i kanë larguar investitorët e huaj. Kërcënimet për konflikte të mundshme, tensionet e vazhdueshme dhe krijimi i një atmosfere të pasigurisë nuk janë të favorshme për ekonominë, veçanërisht për kapitalin sepse ai është “mallri më i frikshëm”, sqarojnë bashkëbiseduesit e Kosovo online.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

Gjatë fushatës parazgjedhore, kryeministri i Kosovës, tani në mandat teknik, Albin Kurti, nuk e humbi asnjë rast për të paralajmëruar për mundësinë e një agresioni, prandaj po investohet gjithnjë e më shumë në armatim dhe pajisje ushtarake.

"Kush na prek kufirin, do ta ndjekim përtej gardhit", ishte vetëm një nga mesazhet e qarta të Kurtit.
Pa dyshim, "kërcitja e armëve" vazhdoi edhe pas zgjedhjeve, me mesazhet se në mandatin e ri do të investohen mbi një miliard dollarë për ushtrinë, si dhe se FSK-ja do të marrë "Shqiponjat e Zeza" – helikopterët amerikanë të sulmit.

"Na duhet një kryeministër që garanton paqe, prosperitet dhe siguri. Na duhet një kryeministër që flet për ekonominë dhe zhvillimin. Nuk na duhet një kryeministër që qeveris përmes traumave, kërcënimeve dhe frikës së fabrikuar", u kundërpërgjigj lideri i Nismës Socialdemokrate, Fatmir Limaj.
Ekspertët ekonomikë prej një kohe të gjatë paralajmërojnë se, për shkak të paqëndrueshmërisë politike dhe ekonomike si dhe mungesës së reformave në sektorët strategjikë, Kosova po përballet me sfida të mëdha pikërisht në segmentin e tërheqjes së investimeve të huaja direkte.

“Deklaratat e pamenduara të krerëve të shtetit se jemi nën sulm nga Serbia kanë shkaktuar hezitim tek investitorët e huaj për të ardhur,” thotë kryetari i Odës Ekonomike, Lulzim Rafuna.

Ai shton se shumë investitorë e kanë kontaktuar personalisht për këtë çështje.

“Më kanë telefonuar investitorë dhe më kanë pyetur nëse po fillon lufta në Kosovë,” shpjegoi Rafuna.
Sipas të dhënave të Bankës Qendrore, Kosova vitin e kaluar ka shënuar rritje të investimeve të huaja direkte prej 7.7 për qind.

“Investimet e huaja direkte në Kosovë arritën në 806.95 milionë euro. Kjo përfaqëson një rritje prej 7.70 për qind krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit 2023, kur ato ishin 749.24 milionë euro. Nëse ky trend vazhdon, investimet e huaja direkte janë në rrugën për t'u barazuar ose tejkaluar shifrën totale vjetore prej 840.1 milionë euro të regjistruar në vitin 2023,” thuhet në raportin e BQK-së.

Turbulencat dhe kapitali

Duke komentuar këto statistika, analisti ekonomik Sasha Gjogoviq saktëson se investimet e huaja direkte në Kosovë vitin e kaluar ishin ndër më të ulëtat në këtë pjesë të Evropës.

"Viti i kaluar, vetë Kosova kishte pak më shumë se 800 milionë euro investime të huaja direkte, ndërsa në Serbinë qendrore kishte një rekord prej 5.2 miliardë eurosh. Vetëm brenda Ballkanit Perëndimor Kosova është më e mirë se Bosnja dhe Hercegovina. BeH kishte afër 800 milionë euro investime të huaja direkte për shkak të krizës së theksuar politike që ekziston në 'vështrimin' e marrëdhënieve ekonomike të dy entiteteve jo një pozicion 'win-win' për asnjërën palë, qoftë Kosova apo Serbia qendrore, dhe veçanërisht për banorët e Kosovës", thekson Gjogoviq në një intervistë për Kosovo online.

Ai është i bindur se arsyeja kryesore qëndron në shkaktimin e vazhdueshëm të “turbulencave”.

"Politikanët janë këtu për të gjetur zgjidhje përmes diplomacisë dhe paqes dhe jo për të shkaktuar turbulenca që janë diku në teh të thikës në kuptimin se do të ketë përshkallëzime lufte. Kjo nuk është e mirë për kapitalin, sepse është malli më i friksuar. Ai lëviz dhe largohet nga këto zona shumë shpejt, jo vetëm nga Kosova sepse jemi të gjithë të lidhur", thotë Gjogoviq.

Ai thekson se kryetari i Odës Ekonomike të Kosovës, Lulzim Rafuna, ka dhënë një “diagnozë” precize – çelësi i problemit janë deklaratat nxitëse të zyrtarëve në Prishtinë.

“Deklarata të tilla nuk janë të mira dhe vetëm mund të rrisin më tej tensionet, të trembin investitorët e mundshëm dhe ata që tashmë kanë ardhur për t'i 'ngrohur' për t'u larguar nga ai treg", thekson ky analist ekonomik.

Për këtë, saktëson ai, Kosova dhe BeH kanë fluksin më të ulët të investimeve të huaja direkte, më të ulëta edhe se Mali i Zi.

"Pikërisht për shkak të paqëndrueshmërisë së tillë jashtëzakonisht të theksuar politike dhe pamundësisë për të arritur një marrëveshje në mënyrë paqësore, përmes kompromisit, pa ngritur tensione dhe pa kërkesa ekstreme. Politikanët janë aty për të sjellë përfitime për njerëzit, çdo popull në atë territor, dhe për të përmirësuar cilësinë e jetës së tyre, dhe ata nuk janë sjellë atje për të shkaktuar tensione apo për të thirrur përshkallëzimin e luftës”, thotë Gjogoviq.

Populizmi dhe investimet

Edhe eksperti i ekonomisë nga Prishtina, Mustafa Kadriaj, nuk ka dyshim se deklaratat populiste i kanë shkaktuar dëme të mëdha ekonomisë së Kosovës.

"Pretendimet e Qeverisë së Kosovës nuk kanë qenë asnjëherë të qëndrueshme dhe unë e kam paralajmëruar vazhdimisht për këtë vetë. Kosova në asnjë rrethanë nuk është e kërcënuar nga asnjë shtet sepse mbrohet nga forcat ndërkombëtare, konkretisht nga KFOR-i. Me deklarata të tilla Qeveria e Kosovës në fakt e ka dëmtuar veten sepse kur një investitor i huaj ndjen, apo edhe dyshon se ka një lloj kërcënimi apo destabiliteti, është krejt normale që të tërhiqet", thotë Kadriaj në një intervistë për Kosovo online.

Ai pretendon se bëhet fjalë për populizëm nga ana e qeverisë.

“Kjo ka të bëjë me populizmin e një qeverie që po përpiqet ta portretizojë veten se punon në interes të Kosovës, kur në realitet i shërben më shumë pikëve politike sesa interesave reale të shtetit apo qytetarëve të Kosovës”, thekson Kadriaj.

Ai shton se kjo lloj fushate propagandistike është legjitime, por dëmton ekonominë dhe sjell pasoja të rënda.

"Deklaratat e tilla i kanë shkaktuar dëme të mëdha ekonomisë së vendit, sepse si çdo vend tjetër edhe Kosova varet nga investimet. Pra kur ka investime, në një farë mënyre rritet niveli i bashkëpunimit ekonomik dhe rajonal dhe kështu vendet e rajonit dhe Ballkani Perëndimor në tërësi do të bëheshin pjesë e Bashkimit Evropian", përfundon ky analist ekonomik.

Mantrat dhe biznesi

Bashkëpunëtori i Qendrës për Stabilitet Social, Marko Mishkelin, vlerëson se Albin Kurti e ruan vlerësimin e tij me “mantra për një luftë të mundshme”, por se një retorikë e tillë jo vetëm që i largoi investitorët ekzistues, por edhe ata që donin të investonin në Kosovë.

"Nëse vazhdimisht përsëritni, tani një mantra, se gjoja do të ketë ndonjë konflikt dhe se Beogradi gjoja dëshiron konflikt, kjo mund të ketë vetëm një efekt të neveritshëm për këdo që mund të ketë planifikuar të investojë në ekonominë e Kosovës dhe Metohisë. Nga ana tjetër, kur të dëgjojnë mesazhe të tilla, ata jo vetëm që do të heqin dorë prej saj, por me shumë gjasa nuk do të mendojnë sërish një opsion të tillë”, thekson Mishkelin për Kosovo online.

“Mantra e luftës”, saktëson ai, ishte edhe atuti kryesor i Lëvizjes Vetëvendosje gjatë zgjedhjeve të shkurtit.

“Kur shikojmë daljet publike të gjithë administratës që ka qenë deri më tani në Prishtinë, këto tone i ndjejmë praktikisht në çdo deklaratë të vetme. Fakti është se kjo është thjesht mënyra e Kurtit për të ruajtur vlerësimin dhe për të fituar vota të reja para zgjedhjeve, por edhe për të devijuar fokusin nga temat tjera”, saktëson Mishkelin.

Ai shpjegon se çështjet ekonomike në Kosovë duhet të ishin në ballë që nga fillimi.

"Gjendja ekonomike në Kosovë dhe Metohi nuk është e mirë. Ekonomia është në telashe të mëdha. Nuk ka faktorë që shkaktojnë rritje ekonomike, dhe stabiliteti është ajo që tërheq investimet mbi të gjitha dhe mund të shkaktojë rritje mbi të gjitha", saktëson Mishkelin.