A është e mundur një marrëveshje për mbajtjen e zgjedhjeve për Kuvendin e Serbisë dhe në Kosovë?

Nuk dihet ende nëse serbët në Kosovë do të votojnë në vendet e tyre në zgjedhjet e ardhshme parlamentare për Kuvendin Kombëtar të Serbisë apo nëse do të shkojnë në qendrat e votimit në Serbinë qendrore, sepse qeveria në Prishtinë ende nuk deklarohet për kërkesën e Beogradit për të mundësuar votën në Kosovë. Bashkëbiseduesit e Kosovo online nga Beogradi, Mitrovica e Veriut dhe Prishtina janë më afër besimit se edhe kësaj radhe skenari i referendumit për ndryshimin e Kushtetutës së Serbisë nga janari i kaluar dhe zgjedhjet parlamentare dhe presidenciale të 3 prillit 2022, do të të përsëritet, kur përkundër presionit të bashkësisë ndërkombëtare, qeveria e Kosovës nuk lejoi mbajtjen e zgjedhjeve të Serbisë në Kosovë.

Qëndrimet e palëve edhe para zgjedhjeve të jashtëzakonshme parlamentare të 17 dhjetorit janë njësoj si një vit e gjysmë më parë: për Prishtinën ndalimi i zgjedhjeve është çështje e mbrojtjes së kushtetutës së Kosovës, kurse për Beogradin dhe serbët në Kosovë dhuna dhe shkelje e të drejtave dhe e të gjitha marrëveshjeve.

Drejtori i Zyrës për Kosovë dhe Metohi, Petar Petkoviq, iu drejtua kreut të OSBE-së në Kosovë, Majkl Davenport, nga i cili kërkoi që të sigurohet angazhimi i atij misioni në organizimin dhe mbajtjen e zgjedhjeve në Kosovë, në dorëzimin e materialeve zgjedhore në qendrat e votimit, si dhe në mbledhjen e fletëvotimeve dhe transportimin e tyre pas përfundimit të votimit, në përputhje me procedurat që janë zbatuar gjatë procedurave të mëparshme zgjedhore në Kosovë që kanë përfunduar në vitin 2020.

Petkoviq po ashtu ka rikujtuar rëndësinë e respektimit të Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara dhe vendimeve përkatëse të OSBE-së në pjesën që ka të bëjë me organizimin e zgjedhjeve dhe mundësinë e qytetarëve për të ushtruar lirisht të drejtën e tyre për të votuar në Kosovë.

OSBE është përgjigjur se kanë njoftuar Qeverinë e Prishtinës dhe akterët tjerë relevant për kërkesën e Beogradit, me mesazhin se janë të gatshëm për atë process, por edhe se për këtë kanë nevojë për mbështetjen e institucioneve të Kosovës, siç ishte, siç deklaruan ata, rënë dakord fillimisht mes Beogradit dhe Prishtinës në vitin 2012 me mbështetjen e BE-së dhe Quint-it.

Nderkohe, Komisioni Republikan Zgjedhor i Serbisë ka marrë vendim për themelimin e Komisionit të Qytetit Zgjedhor për qytetin e Prishtinës, i cili do të jetë përgjegjës për kryerjen e detyrave për zhvillimin e zgjedhjeve në territorin e njësive të vetëqeverisjes lokale të Qarkut Administrativ të Kosovës. Komisionet komunale zgjedhore do të formohen për komunat e Pejës (për vendvotime në territorin e rrethit administrativ të Pejës), Gorës (për vendet në rrethin administrativ të Prizrenit), për komunat e Mitrovicës së Veriut dhe Gjilanit (rrethi administrativ të Anamoravës).

Avokati Millan Antonijeviq thotë se për momentin nuk ka shumë optimizëm se në Kosovë do të jetë e mundur votimi për zgjedhjet parlamentare të 17 dhjetorit dhe tregon se shpreson që në javët e ardhshme, mbi të gjitha, do të ketë efekt presioni ndërkombëtar ndaj autoriteteve të Prishtinës, por edhe negociatat e mundshme për këtë çështje.

Antonijeviq për Kosovo online tregon se bashkësia ndërkombëtare ishte mjaft e zëshme dhe e qartë edhe më parë kur kërkonte që zgjedhjet për institucionet e Serbisë të mbahen si në veri të Kosovës ashtu edhe në enklava.

“Mendoj se kjo është diçka që tani do ta përkrahë edhe OSBE. Do të shohim sa do të japë frytet e saj. Autoritetet e Prishtinës ndonjëherë realisht nuk i plotësojnë këto kërkesa, ndonjëherë gjykojnë se është në interes të tyre. Duke qenë se barra për dështimin e negociatave është e autoriteteve të Prishtinës, mund të ketë një dozë të vogël optimizmi se kësaj radhe do të ketë mundësi të zhvillohen zgjedhje. Por për këtë duhet të koordinohet presioni dhe shumë gjëra pozitive që nuk i kemi parë muajt dhe vitet e kaluara nga autoritetet e Prishtinës”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Ai po ashtu thekson se sa i përket zgjedhjeve, OSBE ishte pozicionuar shumë mirë në anën e Serbisë dhe me të vërtetë dëshironte të bënte gjithçka që ishte në fuqi për mbajtjen e zgjedhjeve.

“Por nëse kjo do të ndodhë apo nëse do të kemi ndonjë model hibrid është e vështirë të vlerësohet. Kjo në fakt ka të bëjë me çështje politike dhe kryeministri i Kosovës Albin Kurti e përdor shumë shpesh. Edhe në ciklin e kaluar zgjedhor, mesa duket ka marrë vendim që t'ua vështirësojë votën serbëve në Kosovë dhe në këtë mënyrë të tregojë energji negative që nuk i duhet askujt në këtë moment Të gjithëve duhet tu lejohet të votojnë dhe është detyrë e tyre që autoritetet e Prishtinës ta bëjnë të mundur, të kthehemi në atë që kemi pasur në ciklet e mëparshme zgjedhore”, thotë Antonijeviq.

Ai gjithashtu tregon se ndalimi i mbajtjes së zgjedhjeve mund të jetë potencialisht një burim tensionesh të reja.

“Sa herë që pengoni realizimin e të drejtave elementare, në këtë rast të drejtës për të votuar dhe për t'u zgjedhur, ju zvogëloni të drejtat e serbëve në Kosovë, kudo që jetoni, keni të drejtë të votoni pa vështirësi, duke kaluar vijën administrative dhe duke shkuar në njërën nga komunat fqinje të Serbisë për të votuar. Të gjitha këto janë çështje që autoritetet e Prishtinës duhet t'i zgjidhin në një mënyrë të caktuar. Cilido qoftë vendimi për statusin e Kosovës, të gjithë që jetojnë në veri dhe në enklava do ta kenë e drejta e votës. Prandaj do të ishte mirë të gjendet një model që do të funksionojë sa më shpejt ose çfarë ka qenë në ciklet e mëparshme zgjedhore ose të krijohet diçka që është edhe më e pranueshme për komunitetin serb, gjë që e bën më të lehtë për ta. Mendoj se duhet të mendojmë për këtë”, thekson Antonijeviq.

Ai shton se kushdo që në këtë moment mendon t'ua mohojë të drejtën e votës serbëve në Kosovë, nuk po punon në interes të komunitetit serb apo kujtdo që dëshiron një bashkëjetesë normale në rajon.

Edhe Eugen Cakolli nga Instituti Demokratik i Kosovës pret që Qeveria e Kosovës, në bazë të praktikës së deritanishme, të refuzojë kërkesën për lejimin e votimit në zgjedhjet e jashtëzakonshme parlamentare në Serbi të planifikuara për 17 dhjetor në Kosovë.

Cakolli tregon se kërkesa për organizimin e zgjedhjeve në Kosovë nuk u është dërguar drejtpërdrejt institucioneve të Kosovës, por përmes misionit të OSBE-së.

“Nuk është një praktikë e njohur që zgjedhjet e një vendi të organizohen në territorin e një vendi tjetër, përveç nëse ka një marrëveshje, një marrëveshje për njohjen e juridiksionit të ndërsjellë, kompetencës në atë vend dhe që do të thotë se po votohet jashtë vendit që Serbia tashmë e aplikon. Prandaj mendoj se është në interes të të dyja palëve që të mos insistojnë në mbajtjen e zgjedhjeve serbe, sidomos në këto rrethana. Sidomos jo pa një marrëveshje të mundshme ndërmjet palëve apo pa diskutim mes palëve se si ata duan të zgjidhet kjo çështje. Është në interes të qytetarëve serbë në Kosovë që të marrin pjesë në zgjedhjet serbe dhe kjo mund të sigurohet lehtësisht përmes një marrëveshjeje ndërmjet dy palëve e cila do të parashikonte mbajtjen e zgjedhjeve për të dyja në territoret e tyre përkatëse. Që do të nënkuptonte në mënyrë implicite se të dyja palët njohin juridiksionin e tjetrit”, thotë Cakolli për Kosovo online.

Ai shton se Kosova dhe Serbia duhet “të shfrytëzojnë momentin e dialogut, negociatat që kanë filluar dhe të arrijnë një marrëveshje për organizimin e zgjedhjeve të Serbisë dhe Kosovës”.

“Pres që kur bëhet fjalë për zgjedhjet që duhet të mbahen më 17 dhjetor, në Kosovë nuk do të ketë fare votime. Serbët nga Kosova do të shkojnë në Serbi dhe do të votojnë në qendrat e votimit, që tashmë është një praktikë e krijuar disa vite më parë. Dyshoj se do të ketë vullnet politik të autoriteteve serbe për të organizuar një votim në Kosovë në bazë të parimit të 'votimit jashtë vendit'. Dhe duke pasur parasysh se zyra e zyrtarit ndërlidhës të Serbisë në Kosovë nuk i plotëson kriteret për të qenë vendvotim. Sepse numri i qytetarëve që kanë mundur të votojnë është shumë i madh dhe do të thotë se qindra e mijëra qytetarë serbë vijnë në Prishtinë për të votuar, gjë që nuk do të ishte një zgjidhje praktike. Prandaj mendoj se është në interesin e të dyja palëve që të fillojnë diskutimet për këtë çështje dhe të gjendet një zgjidhje për zgjedhjet e ardhshme, pavarësisht se kur do të mbahen ato”, thotë Cakolli.

I pyetur nëse pret presion nga bashkësia ndërkombëtare, në radhë të parë nga vendet e Quint-it, ndaj autoriteteve të Kosovës për t'u mundësuar serbëve të votojnë në Kosovë, Cakolli thotë se pret që, si në rastet e mëparshme kur "u organizuan zgjedhjet serbe, të ketë thirrje nga faktori ndërkombëtar tek të dyja palët për të gjetur një zgjidhje”.

“Nuk mendoj se do të vijë në formë presioni siç ka qenë më parë, për shkak të situatës aktuale sa i përket dialogut. Thjesht shpallja e zgjedhjeve në Serbi dërgoi sinjal për të gjitha palët se nuk ka vullnet për të zbatuar marrëveshjet e arritura. Prandaj besoj se edhe qëndrimi i komunitetit ndërkombëtar do të jetë “më i butë” dhe se nuk do të insistojnë që zgjedhjet të bëhen siç ishte rasti me referendumin dhe zgjedhjet që u organizuan në Serbi vitet e fundit”, beson Cakolli.

Profesori në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Prishtinës me seli të përkohshme në Mitrovicë, Boris Bratina beson gjithashtu se ka pak mundësi që zgjedhjet e jashtëzakonshme parlamentare të planifikuara në Serbi për 17. dhjetor të mbahen në Kosovë.

“Edhe zgjedhjet e mëparshme ishin të ndaluara. Është bërë e qartë, jo vetëm praktika e shqiptarëve, por edhe praktika e miratimit të një qëndrimi të tillë nga të gjithë faktorët e bashkësisë ndërkombëtare, qoftë EULEX-i, KFOR-i, e të tjerë, të cilët sigurisht nuk kanë gjasa të pajtohen për sigurimin e zgjedhjeve. Dyshoj se Prishtina do të lejojë që të bëhet votimi”, thotë Bratina për Kosovo online.

Ai thotë se nëse Prishtina do të lejonte votimin e serbëve në Kosovë më 17. dhjetor, do të ishte “shenjë e ngrohjes”, por se duhet pasur shumë kujdes kur bëhet fjalë për të gjitha lëvizjet e autoriteteve të Kosovës.

“Në këtë moment duhet të jemi shumë të kujdesshëm sepse gjërat e vogla që ne i shohim si një lloj shenje apo si paralajmërim shkrirjeje, mund të shkojnë gjithmonë në anën tjetër. Ne ishim dëshmitarë se para 24. shtatorit ishte një situatë, dukej sikur gjithçka do të përmirësohej dhe më pas, në një ditë, u duk sikur e gjithë politika shtetërore e tre viteve të fundit u shemb në ujë. Tani shohim se nuk është kështu dhe se autoriteti i shtetit serb respektohet më shumë ndërkombëtarisht. Por duhet të dimë se BE dhe SHBA po bëjnë përpjekje të sinqerta për të mbështetur pavarësinë e Kosovës. Ata kanë nevojë për atë që kërkojnë dhe është në avantazhin e tyre të thonë 'tash është pak më mirë, kështu që do t'ju lejojmë të bëni zgjedhje', megjithëse unë dyshoj shumë për këtë", theksoi ai.

Ai beson se nëse Prishtina nuk lejon mbajtjen e zgjedhjeve, “situata e tensionuar” do të mbetet në fuqi.

“Mendoj se të gjithë në botë e kanë të qartë se çfarë po ndodh këtu, vetëm se disa pretendojnë të jenë të çmendur për të arritur qëllimet e tyre. Është e rëndësishme si për shqiptarët ashtu edhe për pseudokomunitetin ndërkombëtar që të arrijnë qëllimet e tyre që do t'i çojnë fillimisht në njohjen de facto dhe më pas de jure të Kosovës, gjë që sigurisht nuk do të ndodhë”, tha Bratina.