A është e mundur të arrihet një zgjidhje për të ardhurat në dinarë në vitin 2025?

Garantimet e kryeministrit të Kosovës Albin Kurti nga fillimi i vitit të kaluar se të gjitha problemet që mund të kenë qytetarët serbë për shkak të ndalimit të përdorimit të dinarit në Kosovë do të zgjidhen shpejt, mbetën vetëm fjalë. Për të rritur pagat, pensionet dhe të ardhurat e tjera nga buxheti i Serbisë, atyre u duhet ende të udhëtojnë njëqind ose më shumë kilometra deri në degën më të afërt të bankës së tyre në anën tjetër të vijës administrative. Analistët nuk shohin rrugëdalje nga kjo situatë pa formimin e Bashkësisë së Komunave Serbe.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

"Është e vështirë. Po mundohen. Po vuajmë. Duhet të gjejmë mënyra për të përballuar," janë fjalët me të cilat banorët e Mitrovicës së Veriut përshkruajnë se si arrijnë të marrin të ardhurat e tyre.
Udhëtimi deri në Rashkë dhe kthimi për të tërhequr pensionin, sipas fjalëve të një pensionisti nga Mitrovica e Veriut, paraqet një problem si shëndetësor ashtu edhe financiar.

"Këmbët më dhembin, derisa shkoj dhe kthehem, gjysma e pensionit më shkon," tha ai për gazetarët e Kosovo online.

Ndalimi i dinarit bazohej në Rregulloren për operacionet me para të gatshme, e cila është miratuar nga Bordi i Drejtorëve të Bankës Qendrore të Kosovës më 27 dhjetor 2023. Ai caktoi euron si monedhën e vetme të lejuar në transaksionet e pagesave me para të gatshme në Kosovë. Rregullorja ka hyrë në fuqi më 1 shkurt 2024.

Për shkak të këtij vendimi të autoriteteve të Kosovës, serbët protestuan në Mitrovicën e Veriut më 12 shkurt të vitit të kaluar. Duke mbajtur pankarta me mesazhet “Evropa hapi sytë”, “Ky është okupim”,

“OKB, SHBA, ndihmë”, ata theksuan se vendimi i Bankës Qendrore të Kosovës është diskriminues dhe i motivuar politikisht.

As Evropa nuk i hapi sytë dhe as Amerika nuk ndihmoi, megjithëse i dërguari special i atëhershëm i SHBA-së për Ballkanin Perëndimor, Gabriel Eskobar, theksoi "se askush nuk i dëgjon personat më të cenueshëm, të pafuqishëm, pensionistët dhe studentët", se çështja e dinarit është një çështje urgjente, humanitare që duhet të zgjidhet menjëherë.

Në Bruksel, tejkalimi i situatës së shkaktuar nga ndalimi i dinarit u diskutua pa sukses gjatë shtatë raundeve të dialogut, ndërsa ata që janë prekur nga ky vendim i kanë përqendruar energjitë e tyre në 'gjimnastikë' për të marrë paratë e tyre, siç shpreh gjallërisht Bilana Vukiçeviq, drejtoreshë e shkollës fillore "Branko Radiçeviq" në Mitrovicën e Veriut. Ishte shumë e vështirë për të marrë dokumente, materiale mësimore dhe tekste, thotë ajo.

“Vështirë ka qenë edhe me tekstet falas që i marrim gjithmonë për klasën e parë, me blerjen e teksteve të porositura nga prindërit, udhëtimet në Pazar, Rashkë, kalimet...Pas vendimit të çmendur të Kurtit për të anuluar dinarin, të gjithë rrëmbejmë kokën se si të vazhdojmë, si t'i çojmë njerëzit në Rashko që të tërheqin para. Ka shumë të moshuar e të sëmurë që nuk mund të hipin as në autobus e as në makinë dhe nuk kanë as mjete. Por shpresoj se viti 2025 do të jetë shumë më i arsyeshëm kur bëhet fjalë për vendimmarrjen e njerëzve të cilët gjatë gjithë vitit të kaluar morën vendime shumë ekstreme që patën ndikimin më të keq për popullin serb në zonën e Kosova dhe Metohia, konkretisht në pjesën veriore”, ka thënë Vukiçeviq për Kosovo online.

Drejtoresha e institucionit parashkollor “Danica Jaramaz” në Mitrovicën e Veriut, Suzana Alleksiq, shpreson se në vitin 2025 do të gjendet një zgjidhje për ngritjen e pagave në Kosovë, të cilat punëtorët e këtij institucioni i marrin me dinarë nga buxheti i Serbisë. Siç ka thënë ajo për Kosovo online, jeta është shumë më e vështirë pas vendimit për heqjen e dinarit.

"Merrni rrogën, por nuk ekziston mundësia ta tërhiqni atë në bankomate apo në banka, por duhet të shkoni deri në Rashkë, në ndonjë qytet më të afërt. Për këtë arsye, problem është edhe pagesa dhe blerjet në qytet dhe furnizimi me ushqime. Të gjitha familjet vuajnë dhe është e pamundur të funksionohet normalisht. Është e domosdoshme që ky problem të zgjidhet sa më shpejt," tha Alleksiq.

A mund të arrijnë Beogradi dhe Prishtina një zgjidhje për këtë çështje gjatë vitit 2025, nëse kanë dështuar gjatë atij të mëparshëm?

Politologu Ognjen Gogiq thotë se duket se qëndrimet e Beogradit dhe Prishtinës kanë mbetur shumë larg njëri-tjetrit, dhe se pyetja është nëse do të ketë hapësirë për kompromis gjatë vitit 2025 kur kaq shumë raunde dialogu nuk kanë dhënë fryte.

Ajo që i intereson Prishtinës, siç thotë ajo, është të regjistrojë se këto të hyra kalojnë përmes Ministrisë së Financave të Kosovës dhe institucioneve tjera financiare që është e papranueshme për Beogradin së paku derisa të formohet Bashkësia e Komunave Serbe, e cila do të integronte institucionet shëndetësore dhe arsimore serbe.

“Atëherë ndoshta ai transferim i kompetencës për marrjen e fondeve nga Serbia do t'i kalonte BKS-së, por pa këtë, nuk është e pranueshme për Serbinë. Megjithatë, duket se nuk është kërkuar as një zgjidhje teknike që nuk do të paragjykonte çështjet e statusit, sepse pikërisht këtë e dëshiron Prishtina. Oferta e Prishtinës në fakt ishte që bankat qendrore të arrijnë një marrëveshje drejtpërdrejt, që nënkupton njohje dhe këtë nuk e dëshiron Serbia”, thotë Gogiq për Kosovo online.

Ai thekson gjithashtu se problemi është se publiku nuk u informua asnjëherë se ku ngeci dhe çfarë propozuan palët kur nuk u arrit një konsensus. Ideja e vetme që u shfaq në publik, shton ai, ishte që Banka Kursimore e Postës, të licencohej dhe të fitonte mundësinë për të punuar në Kosovë, por se në Prishtinë nuk kishte vullnet për këtë.

Me gjithë situatën me ndalimin e dinarit, thekson ai, problem është fakti i kryer, i cili vendos një realitet të ri në terren, pas të cilit është shumë e vështirë të kthehen gjërat në gjendjen e mëparshme.

“Sa më shumë të kalojë koha, aq më pak shanse ka për një gjë të tillë. Të gjithë në komunitetin ndërkombëtar e dinë këtë. Ata pushuan së kërkuari zgjidhje për këtë çështje. Kur ngrihet kështu shiriti, atëherë nuk ka gjasa që ndonjë qeveri tjetër në Kosovë, nëse p.sh. do të kishte ndërrim pushteti, t'i kthente gjërat në gjendjen e mëparshme. Pra, kjo çështje duket të jetë e pazgjidhshme për momentin, në kuptimin që nuk mund të gjendet asnjë kompromis, por meqenëse formimi I BKS-së është ende një opsion, atëherë në një perspektivë të largët, nëse ndonjëherë del në rend dite, me siguri do të dilte në rend dite edhe çështja e transaksioneve të pagesave dhe të ardhurave nga Serbia”, vlerëson Gogiq.

Pas vendimit të Bankës Qendrore të Kosovës, Qeveria e Kosovës njoftoi se do të zbatojë një numër të caktuar masash korrigjuese, të cilat do t'i mundësojnë popullatës të kalojë më lehtë në gjendjen e re të pagesës në euro, por që kjo nuk u realizua kurrë.

“Qeveria e Kosovës ka renditur një sërë masash, që nga fakti se do të lehtësojnë procedurat për hapjen e llogarive bankare, se do të thjeshtojnë ato procese dhe se do të hapin një seri të tërë të institucioneve financiare në veri të Kosovës. Të gjitha këto ishin lista dëshirash dhe asnjëra nga ato nuk u zbatua kurrë në praktikë, e as që askush nuk i kërkoi llogari institucioneve në Kosovë për mosmarrjen e masave.”, thekson Gogiq.

Marko Millenkoviq nga OJQ "Nisma e Re Shoqërore" vlerëson se në Prishtinë nuk ka pasur vullnet politik për të gjetur një zgjidhje për këtë çështje, edhe pse kishte paralajmërime se do të gjendej brenda institucioneve të Kosovës.

Aktualisht, thotë ai, nuk është optimist për gjendjen e dinarit.

“Ajo që duhet është që të kemi vullnet politik për t'i zgjidhur këto çështje dhe për të kuptuar problemet në komunitetin serb. Kjo çështje është e pazgjidhshme pa një kornizë më të madhe dhe rezulton në dialog dhe pa formimin e Bashkësisë së Komunave Serbe, sepse është baza në të cilën është dashur të rregullohet transaksioni i pagesave nga Serbia dhe ku është dashur të rregullohen shumë gjëra, ndër të tjera, funksionimi i institucioneve serbe që punojnë në Kosovë dhe që ende kryejnë pagesa në dinarë.”, ka thënë Millenkoviq për Kosovo online.

Në periudhën e ardhshme, siç thekson ai, pret më shumë presion nga bashkësia ndërkombëtare për të bërë progres në Prishtinë drejt formimit të BKS-së dhe drejt zgjidhjes së problemeve që po shtohen për komunitetin serb në Kosovë.

Sipas tij, ndalimi i dinarëve ka prekur më së shumti pensionistët dhe kategoritë e rrezikuara sociale të popullsisë, të cilët e kanë të vështirë të marrin paratë e tyre.

"Përveç këtyre grupeve të rrezikuara, të prekur janë edhe punëtorët në sektorët e arsimit dhe shëndetësisë, institucionet që funksionojnë në kuadër të Republikës së Serbisë, shëndetësia dhe arsimi, por edhe shumë sektorë të tjerë që nuk mund të kryejnë operacione me dinarë. Hulumtimi ynë i fundit, i cili është në zhvillim dhe përfshin situatën në sektorin e biznesit në veri, tregon se bizneset janë shumë të rrezikuara nga vendimet si ndalimi i importit të mallrave dhe ndalimi i përdorimit të dinarit. Tani njerëzit tërheqin para në vendet e Serbisë qendrore dhe kryesisht i shpenzojnë ato aty, ndërsa më parë këto para ishin të destinuara për bizneset këtu. Kishim më shumë para në qarkullim dhe sektori i biznesit dhe të gjithë sektorët e tjerë funksiononin më normalisht dhe më mirë," thotë Millenkoviq.
Me probleme, siç shton, përballen edhe studentët që nuk mund të përmbushin detyrimet e tyre, si dhe sektorët e arsimit fillor, kopshtet dhe furnizimi.