A është Pahor "Llajçaku i ri" - çfarë e pret ndërmjetësuesin e ardhshëm në dialog dhe çfarë pritet prej tij?

Nuk e dimë nëse Mirosllav Llajçak, derisa po bën valixhet në verë për t'u larguar nga Brukseli, do të mendojë për (mos)suksesin e përfshirjes së tij në dialogun midis Beogradit dhe Prishtinës, por tashmë po merren me të në të gjithë rajonin. Për më tepër, është shfaqur një pasardhës i mundshëm, jo ​​më pak se nga Sllovenia, duke rritur pritshmëritë se rrjedha e dialogut me të dërguarin e ri do të marrë një vrull të ri. Ajo që padyshim do ta vështirësojë pozicionin fillestar për ndërmjetësuesin e ardhshëm - nëse ndodh - është barra e pritshmërive të tepërta, kaq shumë tashmë po pyesin "çka i duhet kjo".

Ish-presidenti i Sllovenisë, Borut Pahor, ka konfirmuar se do të dëshironte të pasonte Mirosllav Llajçak si i dërguar i posaçëm i BE-së për dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës. Ndonëse kanë mbetur edhe pak muaj deri në gusht, kur Llajçakut i skadon mandati, temperatura politike tashmë ka arritur temperaturat e verës, e nxitur nga vlerësimet dhe spekulimet nëse Pahor mund të vinte realisht në atë pozicion dhe si do të ndikonte kjo në bisedimet e mëtejshme.

Pozicioni është, në vetvete, mosmirënjohës dhe i vështirë, dhe veprimi i të dërguarit të posaçëm të BE-së - kushdo qoftë ai - kufizohet gjithmonë nga korniza e dhënë dhe kushtëzohet nga bekimi i Amerikës, e cila, siç vëren me zgjuarsi Zijad Beqiroviq, është "shteti më i rëndësishëm evropian". Ai na kujton edhe rregullin e pashkruar që askush nga hapësira e ish-RSFJ-së nuk mund të vijë në këtë pozitë.

Rregullat, nuk mund të mos e vërejmë, janë ende duke u thyer, dhe historia e dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës mund të paraqitej përmes prizmit të rregullave të thyera, qoftë edhe të shkruara. Kjo është arsyeja pse shumë shpresojnë se Pahor mund të bëjë përparim, nëse ai vazhdon të insistojë vazhdimisht në zbatimin e marrëveshjeve të arritura dhe në formimin e BKS.

“Ekziston një marrëveshje ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit që të krijohet një Bashkësi e Komunave me shumicë serbe. Unë i thashë Osmanës që të gjejë një zgjidhje për të arritur këtë marrëveshje. Nuk e di nëse ka alternativa, por përderisa nuk ka propozime nga palët, është e vlefshme marrëveshja e arritur më parë”, tha Pahor gjatë vizitës së tij në Prishtinë në shtator të vitit 2022, të cilën më vonë e përsëriti edhe në raste të tjera.

Nuk ka dyshim se Pahor ka qëllim të mirë kur thotë se do të dëshironte ta pasonte Mirosllav Llajçakun si ndërmjetës në dialogun mes Beogradit dhe Prishtinës, thotë gazetari i "Dela" të Sllovenisë, Novica Mihajlloviq, por vlerëson se "enigma se si të zgjidhet situata me Kosovën është shumë më e madhe dhe më e fortë se të gjithë ish-presidentët".

Mihajalloviq thekson se nuk ka dyshime për qëllimet e Borut Pahor dhe se qëllimi i tij është ruajtja e paqes në rajon.

“Është sigurisht qëllimi i tij më shumë se dikush që nuk jeton aq afër rajonit dhe që nuk e ka atë lidhje me rajonin, dhe tani, a mund të jetë dikush më i kënaqur me Pahorin sesa me Llajçakun - nuk e besoj, sepse të gjithë e dimë se kjo enigmë se si të zgjidhet situata me Kosovën është shumë më e madhe dhe më e fortë se të gjithë ish-presidentët. Po ta dërgonin ish-presidentin amerikan, pyetja është se sa mund të arrinte”, thekson bashkëbiseduesi ynë.

Nëse ai bëhet ndërmjetës, Pahor do të lëvizë brenda një kuadri të paracaktuar: “ajo për të cilën ramë dakord është të respektohet, respektimi i disa të drejtave të njeriut, të drejtave të pakicave, rruga evropiane” dhe të ngjashme.

“Reagimi im i parë kur e dëgjova ishte ‘çka i duhet kjo’. Le të merret me diçka më të lehtë tani që është tërhequr nga politika aktive dhe mendimi im personal është se nuk do të arrijë shumë, por shpresoj ta kem gabim. Unë me të vërtetë nuk e di se sa konkurrentë mund të ketë për atë pozicion. Pahori është pranë nesh, është i yni dhe prandaj dimë, nuk dimë për të tjerët. Duke marrë parasysh sa e vështirë është kjo punë, nuk besoj se mund të ketë një turmë të madhe atje”, përfundon Mihajlloviq.

Drejtori i Institutit Ndërkombëtar për Studime të Lindjes së Mesme dhe Ballkanit, Zijad Beqiroviq, tha për Kosovo online se megjithëse Pahor ka mbështetjen e kryeministrit dhe Ministrisë së Punëve të Jashtme të Sllovenisë për të pasuar Llajçakun, ekziston një rregull i pashkruar që të dërguarit specialë për zonën e ish-Jugosllavia nuk mund të jetë nga zona e ish-RSFJ-së.

“Pra, ai faktor dhe ai fakt realisht e distancon Borut Pahorin nga çdo pozitë në territorin e ish-Jugosllavisë, përfshirë edhe të dërguarin special të BE-së për dialogun ndërmjet Beogradit zyrtar dhe Prishtinës. Sa i përket ambicieve të tij, ai i ka ato ambicie, madje është përkrahur nga kryeministri dhe Ministria e Punëve të Jashtme të Sllovenisë, për arsye se në një farë mënyre dalëngadalë po bëhet faktor përçarës, sepse ai shfaqet çdo ditë në skenën politike në role të ndryshme – të paktën si politikan”, thekson bashkëbiseduesi ynë.

Ai shton se Pahor si ish-president dhe politikan afatgjatë në një farë mënyre kërcënon pozitën, sidomos të presidentes aktuale të Republikës së Sllovenisë, e cila, sipas tij, ka një prezencë shumë të dobët publike, por edhe pozitën e koalicionit qeverisës, i cili është shumë afër origjinës së Pahorit, “edhe pse Pahor tradicionalisht ka pasur marrëdhënie të mira me të djathtët”.

"Sidoqoftë, vendimtarja nëse dikush do të emërohet si i dërguar special i BE-së varet nga 'shteti më i rëndësishëm në Evropë' që janë SHBA. Pa bekimin e Amerikës, ai nuk mund të zgjidhet si i dërguar special", thotë Beqiroviq.

Sipas tij, pozita e të dërguarit special është shumë e vështirë.

“Është një pozicion shumë i vështirë dhe mosmirënjohës, të jesh i dërguar special i BE-së, pikërisht për shkak të situatës brenda vetë BE-së dhe pesë shteteve anëtare që nuk e njohin pavarësinë e Kosovës. Dhe vetë politika e jashtme e BE-së nuk është në të vërtetë një politikë e përbashkët, nuk ka asnjë politikë të vetme. Ju jeni një i dërguar special dhe në fakt negociatat po zhvillohen mes fuqive të mëdha dhe natyrisht ato janë të kombinuara edhe me interesat e Beogradit zyrtar edhe të Prishtinës zyrtare. Është një pozicion mjaft i vështirë dhe i paqëndrueshëm, pavarësisht se kush do të zgjidhet në atë post, ata do të kenë një detyrë të vështirë. Por në përgjithësi, SHBA-të luajnë një rol kyç në gjithë këtë”, beson Beqiroviq.

Kryetari i Bashkimit të Serbëve të Sllovenisë, Vlladimir Kokanoviq, vlerëson për Kosovo online se Pahor është një njeri me përvojë të madhe politike dhe kujton se ka qenë edhe deputet i Parlamentit Evropian dhe se në vitin 2008, kur Sllovenia e njohu pavarësinë e Kosovës, ishte në postin e kryeministrit.

“Ai është njohës i mirë i marrëdhënieve të Evropës me këtë çështje dhe tani po bëhet një çështje urgjente jo vetëm për Serbinë, pasi është një nga çështjet tona më të rëndësishme kombëtare, por edhe një çështje urgjente për të gjithë rajonin dhe po e bën një përshtypje edhe për Evropën. Një rrethanë që nuk e favorizon palën serbe është se Borut Pahor vjen nga një parti, lideri i së cilës është ende, nuk e dimë nëse do të qëndrojë për një kohë të gjatë, Tanja Fajon, dhe lëvizjet e bëra nga ajo parti politike ishin më të favorshme për palën prishtinase”, thotë Kokanoviq.

Nga ana tjetër, siç shton ai, gjatë mandatit të tij si president i Sllovenisë, marrëdhëniet mes Serbisë dhe Sllovenisë kanë qenë shumë të mira dhe në një trajektore rritëse.

“Serbia duhet të vazhdojë seriozisht të angazhohet në një ofensivë të mirë diplomatike ndaj Sllovenisë, që tani sigurisht do të sjellë formimin e një përfaqësie diplomatike konsullore më me përvojë të Serbisë në Slloveni, e cila do të ketë për detyrë të arrijë marrëdhënie edhe më të mira me Slloveninë nga njëra anë, me shpresën se do të dëgjohet e vërteta për vuajtjet e Populli serb në Kosovë dhe Metohi, dhe nga ana tjetër, e cila do të ketë për detyrë të përfshijë përfaqësues të diasporës shumë të madhe në Slloveni, dhe sipas të dhënave zyrtare, serbët janë bashkësia etnike më e madhe në Slloveni”, tha ai.

Kokanoviq thekson se Bashkimi, lideri i së cilës në periudhën e kaluar ka punuar shumë për këtë çështje, sepse dihet se ka pasur synim të Sllovenisë që të përfshihet në “çështjen e Kosovës”, madje për këtë kanë caktuar edhe të dërguarin e tyre.

Duke kujtuar se Borut Pahor në shtator të vitit 2022 tha se që nga ai moment është më së shumti e nevojshme të respektohet dispozita e Marrëveshjes së Brukselit për formimin e Bashkësisë së Komunave Serbe në mënyrë që të mund të vazhdohet fare me dialogun, Kokanoviq thotë se të gjithë jemi dëshmitarë se kjo nuk ka ndodhur.

Por, ai pret që Pahor të qëndrojë konsistent me deklaratën që ka bërë më shumë se një vit më parë.

“Unë besoj se duhet të jetë diçka që do të ketë përparësi në negociata, por sigurisht dikush që është përfaqësues i BE-së atje është edhe garantues i atyre negociatave. Nga njëra anë, Mirosllav Llajçak shpesh e kishte zakon të kritikonte të dyja palët, pra t'u tregonte të dyja palëve se duhet të respektojnë të gjitha normat nga pothuajse të gjitha aktet ligjore që kanë të bëjnë me këtë çështje, por ai nuk ka kontribuar pothuajse asgjë që pala prishtinase të jetë në përputhje me një normë që ishte e nevojshme. Presim që Borut Pahor të japë një kontribut, pra që kontributi i tij të jetë në përputhje me deklaratën që ka bërë në shtator të vitit 2022”, përfundon Kokanoviq.

Kush është Borut Pahor?

Ai ka lindur më 2 nëntor 1963 në Postojna të Sllovenisë. Ai u diplomua për marrëdhënie ndërkombëtare në Universitetin e Lubjanës në vitin 1987 dhe mori çmimin Prešeren për tezën e diplomimit. Në moshën 26-vjeçare, Pahor ishte anëtari më i ri i Komitetit Qendror të Bashkimit të Komunistëve të Sllovenisë dhe anëtar i kryesisë së tij, dhe si delegat mori pjesë në Kongresin e fundit të 14-të të Bashkimit të Komunistëve të Jugosllavisë, të cilin delegacioni slloven u largua më 22 janar 1990, kujton “Vreme”.

Ai ishte anëtar (1990-2004) dhe president (2000-2004) i Parlamentit Slloven, lider i Partisë Socialdemokrate (1997-2012) dhe anëtar i Parlamentit Evropian (2004-2008). Ai ishte kryeministër i Sllovenisë nga viti 2008 derisa u zgjodh president për dy mandate (2012-2022), dhe "Delo" e Lubjanës raportoi për fitoren e tij në zgjedhje nën titullin "Nga Barbie te Presidenti".

Pahor është një udhëheqës për një kohë të gjatë i procesit Bërdo-Brione, një nismë që ai e themeloi si president slloven së bashku me Kroacinë për të shërbyer si një forcë lëvizëse për zhvillimin politik dhe të përgjithshëm të Ballkanit Perëndimor dhe integrimin euroatlantik. Ai është gjithashtu aktiv në Institutin Miqtë e Ballkanit Perëndimor, qëllimi i të cilit është të promovojë dialogun, pajtimin, zgjidhjen paqësore të çështjeve të hapura, zhvillimin ekonomik dhe integrimin e vendeve të rajonit në Bashkimin Evropian.

Ai është i martuar me Tanja Peçarin, avokate në Lubjanë, me të cilën ka një djalë Lukën. Flet anglisht, italisht dhe serbisht, frengjisht pasiv, dhe në kohën e lirë merret me sport.