Ethet parazgjedhore në Kosovë: Çfarë fushate duhet pritur?

Gjithçka është gati. Në disa parti edhe shampanja. Por, ka shumë pak gota që të gjithë të mund të ngrejnë dolli më 9 shkurt. Sipas bashkëbiseduesve të Kosovo online, rreziqet në zgjedhjet e ardhshme parlamentare janë mjaft të mëdha, prandaj duhet pritur një fushatë të ashpër me ngarkesë të theksuar nacionaliste. Ata paralajmërojnë se tensionet e rritura, veçanërisht në veri, mund të kenë pasoja negative për komunitetin serb, por edhe për pjesëmarrjen e tyre në zgjedhje dhe dhjetë vendet e garantuara në kuvend.

Shkruan: Arsenije Vuçkoviq

Në zgjedhjet parlamentare të 9 shkurtit në Kosovë marrin pjesë gjithsej 28 subjekte politike: 20 parti politike, pesë koalicione, dy iniciativa qytetare dhe një kandidat i pavarur.

Gjithsej 1280 kandidatë janë në garë për 120 mandate parlamentare. Shumica e tyre janë nga partitë shqiptare, për të cilat janë planifikuar 100 vende në kuvend.

Partitë që janë tashmë në parlament kanë shanset më të mira: Lëvizja Vetëvendosje në pushtet, Lidhja Demokratike e Kosovës, Partia Demokratike e Kosovës dhe koalicioni rreth Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës.

Komunitetet pakicë kanë 20 mandate, dhjetë prej të cilave i përkasin komunitetit serb.

Së bashku me Listën Serbe, pesë parti të tjera konkurrojnë për këto vende.

Zëdhënësi i Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, Valmir Elezi, ka bërë të ditur se të gjithë ata që kandiduan kanë kaluar testin përfundimtar – kontrollin e Këshillit Gjyqësor nëse janë në “listën e zezë”.

“Përgjigja që kemi marrë nga Këshilli Gjyqësor i Kosovës është se asnjë nga 1280 kandidatët e 28 subjekteve politike nuk është në kundërshtim me këtë pjesë të ligjit”, tha Elezi.

Nëse do të gjykohet nga “ngrohja”, pohojnë bashkëbiseduesit tanë, ky dimër do të jetë i ngrohtë, të paktën kur bëhet fjalë për fushatën zgjedhore.

Një opinion të tillë të pandarë e ndajnë edhe analistë shqiptarë dhe serbë në Kosovë.

Temat dhe rreziqet patriotike

Analisti politik nga Prishtina, Artan Muhaxhiri, thotë në intervistën për Kosovo online se për shkak të rënies së popullaritetit të Vetëvendosjes në pushtet, “rreziqet” për Kosovën janë të mëdha, prandaj pret një fushatë të ndyrë që do të pasohet me shumë tema dhe akuza populiste e pseudopatriotike.

“Është e qartë se kryeministri Kurti dhe Vetëvendosje nuk e kanë fuqinë dhe mbështetjen e popullit që e kishin katër vite më parë. Kjo është e natyrshme, natyrisht, sepse qeveria ju “konsumon”. Kishte shumë premtime që nuk u realizuan në katër vite. Prandaj pritet që më 9 shkurt të ketë një përqindje më të vogël votash. Megjithatë, mendoj se çelësi do të jetë sesi partitë opozitare do ta hartojnë fushatën e tyre parazgjedhore, sa bindëse do të jenë, sa do të arrijnë të fitojnë besimin e popullit. Edhe ata e kanë problem sepse ka shumë njerëz që janë prezent në skenën politike të Kosovës për 20 vite dhe për këtë e kanë të vështirë të krijojnë besim”, tha Muhaxhiri.

Ai vlerëson se tashmë fushata ka nisur shumë ashpër dhe do të intensifikohet edhe më tej.

"Mendoj se diskursi politik do të jetë disi i pistë sepse rreziqet janë të larta. Partitë opozitare në Kosovë e dinë se Albin Kurti dhe Vetëvendosje po e humbin mbështetjen dhe do të mundohen ta imponojnë edhe më shumë”, thekson Muhaxhiri.

Ai beson se Kurti dhe Vetëvendosje do ta kundërshtojnë me një diskurs më të mprehtë politik.

“Ata do të përpiqen të ruajnë 50 për qind të mbështetjes që kanë tani. Kjo është arsyeja pse do të ketë shumë sulme personale. Kam frikë se nuk do të ketë shumë projekte dhe plane racionale politike për qytetarët e Kosovës, por shumë tema populiste, shumë tema pseudo-patriotike dhe akuza se kush është tradhtar dhe kush e do Kosovën. Prandaj mendoj se do të jetë një fushatë shumë e vështirë politike”, thekson Muhaxhiri.

Kur bëhet fjalë për skenën politike serbe, ai nuk pret ndryshime të mëdha dhe parashikon që Lista Serbe të fitojë numrin më të madh të votave.

“Nuk do të ketë ndryshime të mëdha, edhe pse mendoj se do të ishte shumë mirë nëse do të kishte alternativë ndaj Listës Serbe. Në këtë mënyrë, demokracia zhvillohet në mesin e komunitetit serb në bosht. Megjithatë, mendoj se Lista Serbe, për shkak të strukturës aktuale dhe situatës aktuale, e veçanërisht për shkak të ngjarjeve të dy viteve të fundit, do të përpiqet të përfitojë politikisht nga emocionet patriotike dhe se do të paraqiten si të vetmit që mund ta mbrojnë popullatën serbe në Kosovë”, beson Muhaxhiri.

Mesazhet kryesore

As në anën tjetër të Kosovës, në Mitrovicën e Veriut nuk presin një fushatë paqësore.

Drejtori ekzekutiv i OJQ-së “Aktiv” Miodrag Milliqeviq beson se do të pasojë një fushatë turbulente zgjedhore me shumë tone të ashpra.

“Është e qartë se jemi në një periudhë mjaft të turbullt sa i përket fushatës. Megjithatë, është gjithashtu e qartë se fushata në të vërtetë do të përqendrohet drejt votuesve të vet dhe elektoratit, përgjithësisht të partive shqiptare dhe serbe”, thotë Milliqeviq për Kosovo online.

Në këtë mënyrë, thotë ai, do të mund të dërgohen mesazhe kyçe, por paralajmëron se priten tone shumë të ashpra, të cilat herë pas here mund të shkaktojnë akuzë nacionaliste.

"Kjo nuk do të ishte mirë për fushatën. Nuk do të ishte mirë as nëse do të kishte akuza të ndërsjella apo çfarë i parapriu fushatës dhe kjo është çështja e pjesëmarrjes së partive politike serbe, në radhë të parë të Listës Serbe, e cila gjatë gjithë kohës figuron si parti, pjesëmarrja e së cilës realisht nuk është e dëshiruar në këto zgjedhje. Sigurisht, kjo do të ishte një veprim i gabuar, jo vetëm për çështjen e Listës Serbe, por në përgjithësi duke shkuar në drejtim të mendimit që njëra nga partitë politike të përjashtohet nga procesi, me kusht, natyrisht, që të gjitha t'i plotësojnë parakushtet teknike të përcaktuara me ligj dhe rregullat zgjedhore”, thekson Milliqeviq.

Ai gjithashtu pret që fushata politike e të gjithë pjesëmarrësve të fokusohet më shumë në nevojat e qytetarëve dhe se cila do të jetë politika e re në të ardhmen.

Kur bëhet fjalë për partitë e mazhorancës, ai beson se Vetëvendosje do të përpiqet të sigurojë 50 për qind të mbështetjes siç bëri katër vjet më parë.

“Ajo është shpallur diku edhe në Kongresin e fundit të Vetëvendosjes. Megjithatë, sipas të dhënave të fundit duket se nuk do të jetë kështu pasi rënia e mbështetjes është shumë e dukshme. Natyrisht, partitë e tjera janë në pritje dhe në kërkim të shansit të tyre, e kam fjalën për Partinë Demokratike të Kosovës dhe sigurisht për tjetrën, Lidhjen Demokratike të Kosovës. Këto janë dy partitë më të mëdha shqiptare që po ashtu kërkojnë shansin e tyre që ndoshta të kërkojnë një mundësi pas zgjedhjeve, pra të shfrytëzojnë mundësinë për të formuar qeverinë përmes koalicionit të ndërsjellë”, vlerëson Milliqeviq.

Kur është fjala për bllokun serb, ai thotë se doza e plurazimit është inkurajuese, gjë që nuk ka ndodhur deri më tani.

“Në këtë moment mund të themi se kemi atë masë të pluralizmit që i ka munguar komunitetit serb gjatë gjithë kohës. Por nga ana tjetër, jam i sigurt se na pret një fushatë negative. Nuk mund të pres asgjë më pozitive, duke pasur parasysh, natyrisht, gjithçka që ka ndodhur më parë në dy vitet e fundit, veçanërisht pas daljes, braktisjen e institucioneve nga serbët dhe partitë serbe”, beson ky analist.

Ai nuk e përjashton mundësinë që fushata e ashpër të shoqërohet me konflikte në nivelin e Beogradit dhe Prishtinës, si dhe me probleme rreth votimit të serbëve që nuk janë në Kosovë.

“Pritet që si njëra ashtu edhe pala tjetër të ofrojnë një front sa më të gjerë mbështetjeje në mesin e elektoratit. Por, konflikte priten edhe në nivelin e Beogradit dhe Prishtinës kur bëhet fjalë për elektoratin që graviton jashtë territorit të Kosovës, dhe që me siguri, nëse Serbia nuk ia mundëson, nuk do të mund të marrë pjesë drejtpërdrejt në votim”, përfundon Milliqeviq.

Këtë mendim e ndajnë edhe analistë nga Beogradi, por ata paralajmërojnë gjithashtu se komuniteti serb mund të gjendet në qendër të fërkimeve parazgjedhore shqiptare.

"Pro" dhe "kundër"

Njohës i mirë i situatës politike në Kosovë, politologu Ognjen Gogiq vlerëson për Kosovo online se fushata zgjedhore në Kosovë do të zhvillohet në domenin “pro” dhe “kundër” kryeministrit aktual Albin Kurti.

“Fushata zgjedhore në Kosovë do të përqendrohet në personalitetin e kryeministrit të Kosovës Albin Kurti si temë qendrore dhe në fakt ka një polarizim mes partive maxhorancë “pro” dhe “kundër” Kurtit. E njëjta gjë vlen edhe për komunitetin serb, sepse edhe këtu është tema kryesore e politikës së Qeverisë së Kosovës ndaj serbëve, të cilën e udhëheq Albin Kurti. Të gjithë shprehen për politikën e tij. Ai me sukses e vendosi veten në qendër të fushatës”, tha Gogiq.

Ai beson se fokusi i fushatës parazgjedhore të Lëvizjes Vetëvendosje do të jetë në marrëdhëniet me serbët dhe Serbinë, si dhe në dialog.

“Ata e portretizojnë veten si dikush që ishte më i suksesshëm në marrëdhëniet me Serbinë dhe serbët dhe që arriti të vendosë disa gjëra që paraardhësit e tyre nuk i bënë, e kjo është që gjoja të vendoset veriu nën kontrollin e Prishtinës dhe të eliminohet prania e Serbisë nga Kosova në një mënyrë tjetër”, thekson Gogiq.

Nga ana tjetër, partitë opozitare do të përpiqen të vënë në dukje dëmin që ka prodhuar regjimi aktual i Albin Kurtit në raport me komunitetin ndërkombëtar.

“Para së gjithash, ata tregojnë për antiamerikanizmin që inkurajon Kurti, të cilin e konsiderojnë shumë të dëmshëm për të ardhmen e Kosovës dhe marrëdhëniet e Kosovës me bashkësinë ndërkombëtare. Kjo vlen për partitë kryesore opozitare LDK, PDK dhe AAK”, thotë Gogiq.

Duke analizuar rrjedhën e deritanishme të fushatës, ai thotë se Lidhja Demokratike e Kosovës, krahasuar me partitë tjera, mundohet të merret më shumë me çështjet e jetës, veçanërisht me problemin e papunësisë.

“Megjithatë, të gjitha këto tema mbeten nën hijen e temave shumë më të mëdha – marrëdhëniet me Serbinë dhe serbët dhe marrëdhëniet me bashkësinë ndërkombëtare. Sa herë që opozita vë në dukje se sa i ka dëmtuar Kurti marrëdhëniet e Kosovës me SHBA, ai gjithmonë përgjigjet se e ka bërë sepse nuk ka dashur t'i dorëzohet Serbisë dhe serbëve. Kjo në fakt na çon në një situatë në të cilën opozita nuk ka përgjigjen e duhur”, thekson Gogiq.

Ai vlerëson se kur bëhet fjalë për partitë serbe, situata do të jetë shumë më dinamike se zakonisht sepse përballë Listës Serbe janë pesë grupe opozitare.

“Përgjithësisht në zonat serbe fushata zhvillohet më shumë në terren, pra nga ‘veshi te veshi’, ka të bëjë më shumë me kontaktet personale mes njerëzve, por natyrisht, ajo arrin edhe në media, ku dëgjohen akuza të rënda që njëra palë hedh ndaj tjetrës. Është e qartë për të gjithë se pozita e serbëve është përkeqësuar në mënyrë dramatike gjatë tre viteve të fundit dhe se ka vend për të kërkuar fajtorin, por edhe për të kërkuar alternativa. Pra, në fakt këtu ka një polemikë se çfarë mund të bëhet ndryshe dhe nëse është e mundur që atyre veprimeve të njëanshme të Prishtinës t'u përgjigjemi ndryshe për të ndalur trendin e kolapsit të pozitës së serbëve në Kosovë. Megjithatë, ajo fushatë deri tani ka nisur shumë ashpër dhe duket sikur aktorët serbë nuk e kuptojnë se janë të gjithë në të njëjtën varkë, ndërsa ajo varkë ka filluar të fundoset”, përfundon Gogiq.

Intensifikimi i tensioneve

Marko Mishkelin, bashkëpunëtor i Qendrës për Stabilitet Social, nuk ka dyshim se Kosova duhet të presë një fushatë intensive parazgjedhore në të cilën administrata aktuale do të kërkojë vota në tension të vazhdueshëm. Në të njëjtën kohë, ai pret që partitë pjesëmarrëse serbe të tregojnë unitet.

“Fatkeqësisht, në situatën në të cilën jemi tani dhe me tensione në nivelin që janë tani, mund të presim një fushatë intensive dhe kjo është ajo që kemi treguar deri tani. Kur flasim për daljen e serbëve dhe daljen e Listës Serbe, sigurisht që është mirë që lufta të vazhdojë në mënyrë demokratike, dhe për të demonstruar edhe një herë dëshirën e serbëve për paqe dhe bashkëjetesë paqësore në radhë të parë”, vlerëson Mishkelin për Kosovo online.

Ai thotë se mbetet të shihet nëse sulmet ndaj komunitetit serb do të intensifikohen gjatë fushatës apo do të ndalen.

“Kam frikë se pasi kemi mësuar nga fushatat e tranzicionit, nuk mund të presim ndonjë de-përshkallëzim të madh, sepse pikërisht në këtë tension të vazhdueshëm, përshkallëzim, fatkeqësisht administrata e Prishtinës po kërkon votat e saj”, thekson Mishkelin.

Pavarësisht se fokusi i koalicioneve politike dhe partive në zgjedhjet e ardhshme parlamentare duhet të jetë në një standard më të mirë të jetesës së qytetarëve, ai dyshon se fushata do të shkojë në atë drejtim.

“Më duket se në fokus do të jetë sërish Bashkësia e Komunave Serbe, si dhe të gjitha ngjarjet që i kemi pasur në dy vitet e kaluara, kështu që më në fund me atë që praktikisht mund ta quajmë operacioni “False flag” (“Flamuri i rremë”), duke marrë parasysh reagimet që kemi pasur nga BE-ja dhe nga vende të tjera. Më duket se do të jetë sërish në fokus të palës shqiptare, veçanërisht atyre që marrin shumicën e votave”, thotë ky analist.

Nga ana tjetër, ai është i bindur se fokusi i partive serbe do të jetë në përpjekje për të treguar unitet, por edhe trajtim të pabarabartë.

"Besoj se fokusi do të jetë kryesisht në shfaqjen e unitetit dhe vënien në dukje të sasisë vërtet anormale të shkeljeve të të drejtave të njeriut që janë kryer në vitet e mëparshme nga administrata e Prishtinës," beson Mishkelin.

Ai shton se pret pengesa nga Prishtina, sidomos kur bëhet fjalë për fushatën parazgjedhore të Listës Serbe.

“Sigurisht që pres që fushata të vështirësohet në çdo mënyrë, në radhë të parë për Listën Serbe, por edhe për të gjithë serbët që duan të marrin pjesë në proceset demokratike dhe këtë e kemi pasur në veprim edhe gjatë cikleve të zgjedhjeve tranzitore. Fatkeqësisht kemi pasur dhe kam frikë se do ta kemi tani”, thekson Mishkelin.

Ai është i bindur se pavarësisht gjithçkaje, partia serbe, e veçanërisht Lista Serbe, do të arrijë një rezultat të mirë zgjedhor për të vazhduar luftën për të drejtat e komunitetit serb përmes institucioneve.

“Natyrisht, ndikimi i votave serbe dhe përfaqësuesve të serbëve në parlamentin e ardhshëm do të varet nga rezultatet e tjera, por më shumë nga kjo më vonë. Tani për tani është shumë e rëndësishme të arrijmë një rezultat të mirë dhe të tregojmë unitet”, përfundon Mishkelin.