Gara e armatimeve në Ballkan: Kosova ende varet nga mbështetja e huaj

Ballkani po ndjek pjesën tjetër të Evropës kur bëhet fjalë për armatosjen dhe forcimin e bazave të tyre industriale të mbrojtjes, bashkëbiseduesit e Kosovo online pajtohen dhe theksojnë se Kosova aktualisht nuk ka kapacitet për të dërguar pjesën tjetër të rajonit pa ndihmë ushtarake.

Shkruan: Veljko Nestoroviq

Në samitin e fundit në Ankara, u lidhën kontrata mbrojtjeje me vlerë më shumë se 50 miliardë dollarë midis anëtarëve të Aleancës dhe kompanive nga SHBA-ja, BE-ja dhe Turqia.

Para samitit, Komisioni Evropian propozoi një buxhet prej gati dy trilionë eurosh për periudhën 2028-2034 kur bëhet fjalë për kapacitetet mbrojtëse.

Kur bëhet fjalë për Ballkanin, njoftimi i fundit për ndërtimin e një fabrike municionesh pranë Gjakovës, si dhe dërgimi i dronëve nga Turqia në Kosovë vitin e kaluar, kanë treguar edhe një herë se sa e interesuar është Ankaraja për të pasur një prani ushtarake në Ballkan, por edhe se është një nga sponsorët kryesorë të transformimit të KBS-së në një ushtri.

Nuk duhet të harrojmë nënshkrimin e aleancës ushtarake midis Kosovës dhe dy vendeve anëtare të NATO-s, Kroacisë dhe Shqipërisë, me qëllim forcimin e kapaciteteve ushtarake.

Ndërkohë, ka mbërritur njoftimi për ndërtimin e një fabrike dronësh në Shimanovci në një partneritet strategjik midis Serbisë dhe kompanisë izraelite "Elbit Systems".

Eksperti i sigurisë Daniel Schunter tha për Kosovo online se është shumë e vështirë të flasësh për garën e armatimeve në rajon dhe se është një monedhë e bukur mediatike, sepse këtu nuk po ndodh asgjë që nuk po ndodh në pjesën tjetër të Evropës, sepse të gjithë po punojnë për të forcuar bazat e tyre industriale të mbrojtjes.

"Pra, të gjithë po punojnë për forcimin e bazës së tyre industriale të mbrojtjes. Ky është një nga kushtet që jo vetëm NATO, por edhe Bashkimi Evropian po vendos për anëtarët e saj. Prandaj, kjo vlen edhe për vendet e rajonit. Ata po e bëjnë këtë, po marrin disa burime financiare që mund të investojnë në atë zhvillim, dhe ja ku keni shembuj të ndryshëm interesantë rajonalë", thotë Schunter.

Ai thekson se ajo që ndryshon janë mosmarrëveshjet politike që ekzistojnë në Ballkan.

"Pra, me ne, në rajonin tonë, është kryesisht një çështje e statusit të Kosovës dhe më pas njihet si një çështje sigurie. Por përgjigjja e pyetjes se sa rrezik sigurie është varet nga kujt ia bëni pyetjen. Pra, sigurisht, ato vende që nuk e kanë njohur pavarësinë e Kosovës e shohin atë në një mënyrë, dhe ato që e kanë njohur, e shohin në një mënyrë tjetër. Por ajo që kanë të përbashkët është se të gjitha në një farë mënyre e njohin Ballkanin Perëndimor si një zonë ku situata nuk është plotësisht paqësore dhe projektojnë fuqinë e tyre ushtarake përmes pjesëmarrjes në misionet e NATO-s dhe të Bashkimit Evropian", tha Schunter.

Analisti Blerim Burjani thotë se Kosova duhet të armatoset sepse ka një ushtri të re, por se ai nuk do ta quante atë një garë armatimesh.

Siç thekson ai, Kosova është ende larg të qenit në gjendje të konkurrojë me vendet e tjera në rajon.

"Armatimi i Kosovës duhet të jetë sipas standardeve të NATO-s, sipas rregullave të saj. Nga ana tjetër, Serbia është një fuqi rajonale. Rajoni duhet të bashkëpunojë ekonomikisht, por edhe në fusha të tjera", tha Burjani për Kosovo online.

Studiuesi i studimeve të sigurisë, Nikola Vujinoviq, tha për Kosovo online se aktualisht ekziston një garë e vogël armatimesh në të gjithë rajonin, me Serbinë, Kroacinë, Shqipërinë dhe Bullgarinë që konkurrojnë për të blerë më shumë armë të reja.

Kur bëhet fjalë për ndërtimin e shpallur të fabrikës së municioneve në Gjakovë, Vujinoviq beson se kjo varet kryesisht nga partnerët turq.

"Për momentin, po shohim kritikat e opozitës kundër Kurtit se ende nuk janë kryer as veprimet fillestare. Prandaj, nuk ka pasur shpronësim të tokës ku duhet të vendoset fabrika e municioneve, kështu që do të shohim se çfarë dinamike do të dëshirojë partneri turk", thotë Vujinoviq dhe vazhdon.

"Nga ana tjetër, kemi atë fabrikë dronësh në Shimanovci, e cila është duke u përgatitur. Është një investim i mirë për dy arsye. Së pari, do të na ndihmojë të kapërcejmë boshllëkun teknologjik që, të themi, Instituti ynë Teknik Ushtarak ka në lidhje me teknologjinë moderne të dronëve. Dhe nga ana tjetër, do të kemi mundësinë të zhvillojmë lloje të reja dronësh, dhe shpresoj që këto të jenë dronë interceptues, sepse na tregojnë në lindje të Evropës se janë një dimension i ri i mbrojtjes ajrore. Pra, raketat e shtrenjta dhe sistemet e shtrenjta do të dalin jashtë përdorimit kundër dronëve. Dronët që shkatërrojnë dronë, por edhe avionë të tjerë, do të jenë e ardhmja e mbrojtjes ajrore", thotë ai.