Gjashtëmbëdhjetë vjet nga shpallja e pavarësisë së Kosovës - Serbët nuk e kanë pasur kurrë më të vështirë, shqiptarët po ikin në BE

Kosova mirëpret përvjetorin e gjashtëmbëdhjetë që nga miratimi i Deklaratës së Pavarësisë në Prishtinë nën sanksionet e Bashkimit Evropian dhe nën breshërinë e kritikave nga aleati i saj më i madh, Amerika. Ndryshe nga 17 shkurti i vitit të kaluar, sot me pasaportë të Kosovës mund të udhëtohet pa vizë në vendet e BE-së, por ajo që nuk ka ndryshuar është se kërkesa e Kosovës për marrjen e statusit kandidat për anëtarësim në BE është ende në një nga sirtarët e Brukselit. Nuk ka përparim as në çështjen e pozitës së serbëve. Përkundrazi. Bashkëbiseduesit e Kosovo online paralajmërojnë se nuk ka qenë kurrë më e vështirë.

Në skenën ndërkombëtare Kosova është në stagnim sepse nuk ka njohje të reja që nga viti 2020, ekonomikisht sipas ekspertëve është në regres, sindikatat paralajmërojnë se pagat nuk mundësojnë jetë të denjë për punëtorët, gati 30 për qind e qytetarëve planifikojnë të emigrojnë në vendet e Evropës Perëndimore, vetëm nga fillimi i këtij viti 20 mjekë kanë vendosur të largohen nga Kosova...

Gazetari dhe shkrimtari Zhivojin Rakoçeviq nga Graçanica thotë për Kosovo online se prej kohësh flitet se pavarësia e Kosovës është një guaskë pa përmbajtje dhe se me kalimin e kohës ajo guaskë po bëhet gjithnjë e më e hollë. Ai sistem, thekson ai, po shembet vetvetiu dhe po ha themelet e tij.

“Ekonomia, institucionet janë shembur, ky është një ishull i izoluar që vazhdimisht, falë infuzioneve nga jashtë, ka iluzionin e madhështisë dhe pavarësisë së vet. Në thelb, me çdo largim të shqiptarëve në Perëndim dhe pothuajse arratisje, është e qartë se pavarësia siç e imagjinonin ata nuk kishte kuptim”, thotë Rakoçeviq.

Kuptimi, shton ai, ishte ndërvarësia dhe lidhjet.

"Si t'u shpjegohet individëve se India mund të ketë marrëdhënie të ndryshme me Londrën, por që Prishtina nuk mund të ketë me Beogradin? Si të shpjegohet se disa superfuqi botërore kanë investuar shumë më tepër në Kosovë sesa shqiptarët e Kosovës dhe se është plotësisht e qartë se jeta nuk e justifikoi atë që justifikohej me atë rezolutë për pavarësinë, ato njohje”, thotë Rakoçeviq.

Duke folur për atë që morën serbët në Kosovë dhe çfarë morën shqiptarët 16 vjet pas shpalljes së pavarësisë, ai thotë se serbët morën një geto të përsosur.

“Në opsionin e fundit kemi marrë pushtimin e veriut, në bazë të pushtimit të veriut, tani po mundohen të hyjnë në shtëpitë tona në jug të Ibrit dhe të na shpjegojnë shtetësinë e tyre atje. Në thelb, shqiptarët nuk e morën ekonominë, nuk morën pavarësinë, kulturën, qytetet, të cilat i pastruan etnikisht në mënyrë kaq të përsosur, nuk patën ndjenjën se mund ta ndajnë jetën me të tjerët. Pavarësia është kur ke dashurinë, durimin dhe besimin për të ndarë jetën tënde me dikë tjetër. Shqiptarët nuk ia dolën. Autoritetet në Prishtinë nuk ia dolën. Në thelb, ne përsëri po arrijmë në një guaskë të zbrazët në të cilën ka vend vetëm për ata që kanë fuqi dhe forcë”, përfundon Rakoçeviq.

Para 16 vitesh, siç thotë ish-kryetari i Odës Ekonomike të Kosovës, Safet Gërxhaliu, është realizuar një ëndërr e për disa gjenerata, por fakti që Kosova është nën sanksionet e Bashkimit Evropian dhe se shumë qytetarë po largohen nga Kosova për shkak se nuk shohin perspektivë, i shton një “ngjyrë gri” këtij përvjetori.

“Ka shumë arsye për t'u ngarkuar se pse jemi këtu ku jemi nëse shikohet se ku është Kosova sot ekonomikisht, politikisht, ku është e integruar, ku është shoqërore dhe cili është perceptimi për Kosovën. Nëse imazhi i Kosovës nuk është në atë nivel për të qenë tërheqës për investitorët e huaj, atëherë ka shumë më tepër arsye për t'u shqetësuar se sa për të gëzuar. Pavarësisht, është liria që matet me lirinë, por për të ardhmen duhet një qasje krejtësisht tjetër”, thotë Gërxhaliu për Kosovo online.

Marrëdhëniet me SHBA-në, thotë ai, duhet të jenë të shenjta, dhe ka shumë lëkundje, dhe e quan plagë të hapur faktin që ka ende çështje të hapura mes serbëve dhe shqiptarëve.

"Kjo duhet të motivojë politikanët në Serbi dhe Kosovë dhe në rajon që të punojnë shumë më shumë për normalizimin dhe zgjidhjen e problemeve. Populli ka nevojë për një perspektivë më të mirë. Jeta nuk ka gjysmë të dytë. Është koha kur politikanët duhet të punojnë më shumë për njerëzit sepse e morën pushtetin nga populli. Por, pranojmë apo jo, njerëzit janë bërë peng i politikës në Ballkanin Perëndimor”, përfundon Gërxhaliu.

Ajo për të cilën do të mbahet mend shkurti i vitit 2024 janë përpjekjet e autoriteteve të Kosovës për ndalimin e përdorimit të dinarit dhe pyetja e serbëve: “Çfarë do të ndodhë me ne nesër?”.

Drejtori ekzekutiv i OJQ-së Qendra për Përfaqësimin e Kulturës Demokratike nga Mitrovica Veriore, Dushan Radakoviq, thotë se serbët në Kosovë sot janë në një situatë shumë më të varur krahasuar me 17 shkurt 2008, kur Kosova shpalli pavarësinë dhe thekson se njerëzit të drejtat po shkelen çdo ditë, ndërsa zëvendësdrejtori i organizatës Community Building Mitrovica, Nemanja Nestoroviq, vlerëson se pozita e serbëve në Kosovë në fakt nuk ka qenë kurrë më e vështirë në 16 vitet e fundit.

Radakoviq thekson për Kosovo online se para 16 vitesh ka pasur mundësi më të madhe për përkrahjen e komunitetit serb përmes bashkësisë ndërkombëtare për çfarëdo problemi, ndërsa sot situata është e tillë që nuk ka përparim edhe kur i gjithë bashkësia ndërkombëtare ushtron presion për një çështje të caktuar.

“Kam frikë se nëse nuk ka dialog konkret dhe të qëllimshëm në Bruksel, do të ketë gjithnjë e më pak serbë dhe kjo i përgjigjet kryeministrit, politikës së Vetëvendosjes. Sa më pak serb në Kosovë, aq më i vogël është problemi. Kam frikë se vitet e 17-të dhe të 18-të do të përballemi në një situatë edhe më të keqe sa i përket të drejtave të njeriut dhe marrëdhënieve ndëretnike”, thotë Radakoviq.

Ai palajmeron që komuniteti ndërkombëtar po shikon interesat e veta, ka gjithnjë e më shumë pika të nxehta në botë dhe gjithnjë e më pak ka dëshirë për të bërë presion mbi qeverinë si në Serbi ashtu edhe në Kosovë.

“Serbët dhe shqiptarët duhet t'i zgjidhin problemet e tyre përmes dialogut. Është e rëndësishme që në çdo hap të vëmë në dukje shkeljen e të drejtave të të gjitha komuniteteve”, thotë Radakoviq.

Nestoroviq tregon të dhënat statistikore sipas të cilave më shumë se 10 për qind e serbëve janë shpërngulur kohët e fundit nga Kosova dhe shton se ky numër po rritet dita-ditës.

"Kam frikë se për shkak të ngjarjeve të fundit dhe vendimeve të nxituara të Prishtinës do të shtohet edhe në të ardhmen. Një numër i madh i shqiptarëve po largohen nga Kosova. Vetëm që nga janari pas miratimit të liberalizimit të vizave, më shumë se 140.000 janë larguar. Pra, ky problem nuk vlen vetëm për serbët, të cilët janë më negativisht të prekur nga vendimet e Prishtinës, por edhe komunitetet tjera në Kosovë janë të prekura nga problemet e shumta me të cilat po ballafaqohet Kosova”, ka thënë Nestoroviq për portalin tonë.

Sipas vlerësimit të analistit politik Visar Imeri 16 vjet pas shpalljes së pavarësisë, Kosova ka pasur më së shumti vështirësi në zhvillimin ekonomik, social dhe shoqeror, ndërsa dialogu me Serbinë është pengesa më e madhe në marrëdhëniet që ka Kosova me botën. Ai është i mendimit se integrimi i komunitetit serb në periudhën 16-vjeçare nuk ka qenë i kënaqshëm.

“Unë mendoj se komuniteti serb duhet të jetë më i integruar në jetën sociale, ekonomike dhe politike të Kosovës. Ne kemi integrim formal kur bëhet fjalë për institucionet, komunat, por nuk kemi bashkëjetesë të kënaqshme me bashkëqytetarët tanë nga komuniteti serb. Viteve të fundit jemi në gjendje më të keqe se sa ishim”, thotë Imeri për Kosovo online.

Siç vlerëson ai, dialogu i papërfunduar me Serbinë është pengesë në marrëdhëniet ndëretnike mes shumicës shqiptare dhe asaj minoritare serbe. Këto probleme, thotë ai, është dashur të zgjidhen shumë kohë më pare.

“Qytetarët janë të kënaqur që Kosova është bërë shtet, që me pasaportë të Kosovës mund të udhëtohet pa viza, por mendoj se aktualisht nuk janë të kënaqur me zhvillimin ekonomik sepse kemi pasur inflacion të lartë. Qytetarët janë më të pakënaqur që dialogu me Serbinë po zgjat aq shumë, askush nuk e kishte menduar se do të zgjaste kaq shumë dhe askush nuk mund të shohë nëse do të përfundojë këtë vit. Po ashtu, njerëzit janë të frikësuar për situatën e sigurisë, pasi shihet ndikimi i madh i Rusisë në rajon, veçanërisht në Serbi. Ky është problem edhe për Serbinë edhe për Kosovën, Bosnjën dhe Malin e Zi...”, thekson Imeri.

Për pozitën e Kosovës në skenën ndërkombëtare, ai thotë se kur të zbatohet marrëveshja e Brukselit, pritet që Kosova të bëhet pjesë e Këshillit të Evropës, UNESCO-s, Interpolit dhe Kombeve të Bashkuara.

“Pritet që numri i njohjeve të Kosovës të rritet, e posaçërisht është e rëndësishme që ajo të marrë njohje nga pesë anëtarët e BE-së që nuk e njohën. Qeveria do të përpiqet sërish ta bëjë Kosovën anëtare të UNESCO-s dhe Interpolit. Këshilli i Evropës është hapi i parë dhe më i rëndësishmi sepse të gjithë qytetarët e Kosovës do të kenë edhe një mundësi për të drejtat e tyre njerëzore në gjykatën e Strasburgut. Kjo është e rëndësishme për të gjithë ne, veçanërisht për komunitetin serb në Kosovë”, thotë Imeri.

Ndryshe, Kosova është anëtare e Fondit Monetar Ndërkombëtar, Bankës Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim, Organizatës Botërore të Doganave, Ceftës, Komitetit Olimpik, por nuk është anëtare e Kombeve të Bashkuara, Këshillit të Evropës, Oebs-it, Interpolit... Njohjen e Kosovës e tërhoqën 27 shtete, saqë sot e njohin më pak se 90 shtete.

Nga pikëpamja e së drejtës publike ndërkombëtare, siç thotë për portalin tonë Vlladan Petrov, profesor në Fakultetin Juridik në Beograd, Kosova nuk është shtet.

“Nuk është vetëm qëndrimi ynë i njëanshëm apo pozicioni i vendeve që e mbështesin atë ose sepse besojnë se Serbia është një shtet serioz liritar ose jashtë interesave të tyre sepse kanë një 'Kosovë' potencial në territoret e tyre. Bëhet fjalë për faktin se parimet e së drejtës ndërkombëtare publike dhe dokumentet juridike specifike, dhe kjo është pikërisht ajo që është Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit, flasin për sovranitetin e RFJ-së së atëhershme, tani Serbinë, në territorin e Kosovës dhe Metohisë dhe flasin për autonominë thelbësore të Kosovës dhe Metohisë, që është e shënuar edhe në Kushtetutën tonë të vitit 2006”, thotë profesor Petrov.

Siç vlerëson ai, çdo mundësi që Kosova të anëtarësohet në Kombet e Bashkuara në një të ardhme të parashikueshme, apo edhe fare, është absolutisht e përjashtuar.

“Ka tentativa për të hyrë në disa organizata të tjera si Këshilli i Evropës, ne kemi luftuar mjaft mirë deri tani me mjete diplomatike dhe kështu duhet të vazhdojmë dhe një nga mënyrat për të vazhduar kështu është të tregohet, nëse është e mundur, një shkallë pak më e lartë uniteti kur bëhet fjalë për politikën e brendshme. Të gjitha forcat politike duhet të tregojnë një shkallë më të lartë të unitetit, që të paktën në këtë pjesë të mos ketë përçarje të panevojshme mes subjekteve politike vetëm për shkak të luftës për pushtet”, thotë Petrov.

Ai tregon se "deklarata inkurajuese" vijnë nga përfaqësues diplomatikë të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

“Nga ambasadori Kristofer Hill dhe Ndihmës Sekretari i Shtetit James O’Brien, i cili po ashtu ishte në Rambuje, mund të shohim disa deklarata inkurajuese dhe nuk do të thosha se këto janë vetëm paralajmërime të buta drejtuar regjimit aktual në Kosovë. Mendoj se është më shumë se kaq. Është e qartë se ka njoftime se me një parti të tillë nuk mund të ndërtohen marrëdhënie partneriteti dhe këtë e kemi thënë që në fillim. Dhjetë vjet më parë u theksua se i ashtuquajturi shtet i Kosovës u krijua nga hiçi dhe se ai kurrë nuk mundi të funksionojë si një demokraci serioze. Për të qenë një partner serioz i faktorëve përkatës në marrëdhëniet ndërkombëtare, duhet të ketë një vetëdije se këto marrëdhënie zhvillohen më mirë nëse jeni një partner mjaft i fortë dhe i besueshëm nga brenda. Po bëhet gjithnjë e më e qartë se e ashtuquajtura Kosovë nuk është ajo. Dhe kjo do të dalë në dritë gjithnjë e më shumë”, thotë Petrov.

Rajko Petroviq, nga Instituti për Studime Evropiane në Beograd, thotë se me gjithë përpjekjet e palës shqiptare që ngjarjet e 16 viteve të kaluara t'i paraqesë si fitore të tyre, sot shohim një, nëse jo ende, projekt të dështuar, atëherë të paktën një projekt i papërfunduar që nuk ka perspektivë të përfundojë në të ardhmen e afërt.

Sipas vlerësimit të tij, është e vështirë të pritet që dikush i ri nga shtetet anëtare të plota të Kombeve të Bashkuara ta njohë Kosovën.

“Ka pasur spekulime, kryesisht nga politikanët dhe mediat shqiptare, se mund të jetë një nga pesë vendet e BE-së, është përmendur shpesh se mund të jetë Greqia, por e pamë pas vizitës së fundit të kryeministrit grek Micotakis në Beograd se kjo sigurisht nuk do të ndodhë. Kjo nuk do të ndodhë as në rastin e Spanjës, Sllovakisë, Rumanisë dhe Qipros. Kur është fjala për anëtarësimin në organizatat ndërkombëtare, para së gjithash në OKB, është e qartë se nga kjo nuk mund të përfitohet asgjë”, thotë Petroviq për Kosovo online.

Rruga drejt karriges së Kosovës në OKB, thekson ai, do të çonte vetëm përmes Serbisë, por Beogradi zyrtar, beson Petroviq, nuk do ta lejojë kurrë këtë.