Heshtje me zë të lartë nga Brukseli - kujt i përshtatet dialogu maratonë?

Nuk ka afate, por nuk ka zvarritje të dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, ishte shprehur shprehimisht zëdhënësi i BE-së, Peter Stano, në shtator të vitit 2020, nëntë vjet pas fillimit të negociatave me ndërmjetësimin e Bashkimit Evropian. Katër vite më vonë, duket se megjithatë është kthyer në një proces maratonë pa shenja të qarta përfundimi. Në pyetjen se kush është përgjegjës për këtë dialog që zgjat kaq shumë, analistët japin përgjigje të ndryshme, por për diçka bien dakord – për situatën fajësojnë “heshtje me zë të lartë” të ndërkombëtarëve, ndërsa çmimin më të madh e paguajnë qytetarët.

Shkruan: Petar Rosiq

Raundi i fundit i dialogut në Bruksel u mbajt më 24 tetor. Edhe pse pas një kohe të gjatë pati një takim trepalësh mes kryenegociatorëve të Beogradit dhe Prishtinës, Petar Petkoviq dhe Besnik Bisljimi, me të dërguarin special të BE-së Miroslav Lajçak, rezultati mungoi.

Këtë e ka konfirmuar vetë Lajçak, i cili ka bërë të ditur se edhe pse nuk është bërë përparim, ai mbetet optimist “për sa i përket progresit të caktuar në lidhje me disa çështje të tjera kyçe”.

Përfaqësuesja Speciale e Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së në Kosovë dhe shefja e Misionit të UNMIK-ut, Karolin Zijade, theksoi në seancën e Këshillit të Sigurimit më 30 tetor se dialogu ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës mbetet vendimtar për zgjidhjen e të gjitha çështjeve, përfshirë themelimin e Asociacionit të Komunave Serbe.

Në të njëjtën ditë, duke paraqitur Paketën e Zgjerimit për vitin 2024, Përfaqësuesi i Lartë i BE-së Giuseppe Borej paralajmëroi se ritmi i zgjerimit dhe përparimi në dialogun e ndërmjetësuar nga BE drejt normalizimit të marrëdhënieve "duhet të shkojnë paralelisht".

Megjithatë, Marko Milenkoviq nga OJQ-ja “Nisma e re sociale” vlerëson se bashkësia ndërkombëtare po përpiqet të ruajë njëfarë ngjashmërie të dialogut, edhe pse në thelb nuk po jep rezultate.

“Duket se në këtë moment BE-ja është disi e kënaqur me atë nivel të dialogut, sepse ruan paqen brenda shtëpisë. Mendoj se BE-ja duhet të ketë më shumë fuqi për të rifilluar dhe ringjallur para së gjithash presionet apo shpërblimet për pjesëmarrësit në dialog”, thotë ai për Kosovo online.

Ai shpjegon se BE-ja është e kënaqur me këtë sepse nuk ka përshkallëzime të mëdha në terren.

“Dhe kjo është një lloj vije e kuqe që po e mbajnë në këtë moment dhe nëse do të ketë dialog konstruktiv dhe nëse do të kërcënohet komuniteti serb apo komuniteti tjetër, kjo nuk është e rëndësishme në këtë moment”, thekson bashkëbiseduesi ynë.

Ai shton se kjo situatë i shkon më shumë Albin Kurtit.

“Kosova humbet në planin ndërkombëtar, sa i përket afirmimit të mëtutjeshëm në marrëdhëniet ndërkombëtare, mbi të gjitha në njohje dhe anëtarësim në organizata ndërkombëtare, por fiton në planin e brendshëm dhe sovranitet, ndërsa Serbia humb mekanizmat që ka në Kosovë dhe kjo është e dukshme. Gjithnjë e më pak është ai institucional, por edhe jashtë veprimit dhe mekanizmit institucional që kishte në terren”, thotë ai.

Ai nënvizon se nga e gjithë kjo dëmet më të mëdha pëson komuniteti serb.

“Komuniteti serb është shumë i kërcënuar, para së gjithash për shkak të mungesës së rezultateve në dialog dhe zgjidhjeve në nivel lokal, por edhe për shkak të mungesës së vullnetit politik për zgjidhjen e disa çështjeve. Madje në dialog keqpërdoren disa gjëra dhe ndërmerren hapa të njëanshëm që e komplikojnë edhe më shumë dhe ua vështirësojnë jetën njerëzve në terren”, përfundon Milenkoviq.

Srgjan Barac nga Qendra për stabilitet social beson se nga ngërçi në dialog përfitojnë Albin Kurti, por jo serbët në Kosovë.

“Nëse e shikojmë nga distanca, nga viti 2013 e deri më sot, ne e kemi shfrytëzuar atë periudhë për të forcuar veten ekonomikisht, për të forcuar veten dhe për të pozicionuar më mirë veten gjeopolitikisht. Por nga ana tjetër, kjo gjë funksionon për Aljbina Kurtin, sepse serbët që jetojnë në zonën e Kosovës dhe Metohisë nuk e pëlqejnë këtë situatë. Ata çdo ditë janë të shtypur ekonomikisht, madje vuajnë dhunë fizike, dhunë ligjore, psikologjike... dhe kjo zvarritje e këtij procesi sigurisht që nuk është në favor të tyre”, tha Barac për Kosovo Online.

Ai nënvizon se populli i Kosovës sigurisht që po paguan çmimin më të lartë për këtë situatë, prandaj Serbia mori masa shumë të rëndësishme, përkatësisht për ta shpallur zonën e Kosovës zonë të veçantë të mbrojtjes sociale.

Nga ana tjetër, ai vlerëson se bashkësia ndërkombëtare po hesht shurdhues me këtë rast.

“Mund të themi se mungon në mënyrë shurdhuese. Nuk reklamohet, sikur nuk ka aftësi, sidomos Brukseli, të ndikojë në Aljbin Kurtin, gjë që realisht nuk mund ta besojmë. Prandaj mendoj se faza e duhur është Kombet e Bashkuara ose Këshilli i Sigurimit. Ky është vendi ku duhet të kthehemi, sepse ishte pikërisht ky vend në Këshillin e Sigurimit të OKB-së në vitin 1999 që nisi këtë efekt zinxhir që aktorët ndërkombëtarë nuk e masin më forcën e tyre në arenën diplomatike ndërkombëtare, në Kombet e Bashkuara, por e masin atë në tokë me çizme ushtarake, me armë”, thotë Barac.

Ai shpjegon se Këshilli i Sigurimit ka forcën, aftësitë dhe mjetet për të bërë diçka konkrete në terren.

“Fillimisht, të ndalohet sjellja e Albin Kurtit, që është zotërim thelbësor dhe faktik i veriut të Kosovës dhe Metohisë dhe dëbimi i serbëve nga territori i Kosovës dhe Metohisë”, thekson ai.

Mazllum Baraliu, profesor universitar nga Prishtina, vlerëson se Kosova dhe Serbia po humbasin për shkak të bllokimit të negociatave dhe se përgjegjësia më e madhe është e Bashkimit Evropian, i cili, siç thotë ai për Kosovo online, udhëheq një politikë të jashtme të pasuksesshme drejt. Ballkanin, dhe veçanërisht drejt dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës.

Ai beson se politika aktuale e BE-së është afatshkurtër dhe e pasuksesshme si ndaj botës ashtu edhe ndaj Ballkanit, e veçanërisht ndaj dialogut ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, sepse, siç vlerëson ai, nuk është as vendimtar dhe as i paanshëm.

 “Prandaj nuk ka sukses dhe nuk do të ketë me siguri deri pas zgjedhjeve në Kosovë. Dhe do të shohim se cila do të jetë qasja e re e zonjës Kaya Kalas dhe të tjerëve. Mendoj se ka shpresë dhe se atëherë mund të presim ndryshime dhe përparim në dialog”, tha Baraliu.

Ai vlerëson se edhe Serbia edhe Kosova po e shfrytëzojnë ngërçin në dialog për të “blerë kohë”. Serbia sepse shpreson në mundësitë e reja gjeopolitike që pret "pasi Kremlini ka premtuar publikisht se lufta në Ukrainë do të përfundojë me fitoren e Federatës Ruse", dhe Kosova për shkak të zgjedhjeve.

Ai thekson se bashkësia ndërkombëtare as nuk e inkurajon dialogun dhe as nuk ndihmon dhe se Kombet e Bashkuara sillen në një mënyrë krejtësisht të pafuqishme. Nga ana tjetër, siç thotë ai, rajoni vazhdon me politikë konfliktuale.

“Dhe njerëzit nuk e duan këtë. Në epokën e demokracisë, në shekullin e 21-të, kur të gjitha rrugët e bashkëpunimit po hapen dhe zhvillohen, komponentët e demokracisë po mbeten prapa në vendin tonë. Pse? Askush nuk është për këtë, nëse ata kanë arsye të shëndoshë. Ne duket se nuk e kemi ndjekur dhe kuptuar sa duhet atë që po ndodh rreth nesh që të përfshiheshim në ato flukse dhe qytetarët të përfitonin nga qarkullimi i mallrave, ideve dhe kapitalit, shkencës, kulturës... Kjo nuk bëhet dhe ne vetë po e pengojmë njëri-tjetrin, po ashtu edhe ata nuk na ndihmojnë të integrohemi në Evropë dhe në botë”, përfundon ai.