A kanë kuptim presionet e reja të mundshme ndaj Beogradit në lidhje me vazhdimin e dialogut?

Pas ngjarjeve tragjike në Banjskë, BE dhe SHBA edhe një herë bëjnë thirrje për më shumë presion ndaj të dyja palëve, veçanërisht ndaj Beogradit, madje flitet për sanksione dhe bashkëbiseduesit e Kosovo online tregojnë se lëvizje të tilla të Uashingtonit dhe Brukselit do të ishin kundërproduktive, se nuk do të jepnin rezultate sepse adresa kryesore për deeskalim është ende Prishtina.

Masat e mëparshme që SHBA dhe BE i kanë prezantuar Kosovës për shkak të refuzimit të saj për të ndërmarrë hapa për qetësimin e situatës në veri, theksojnë bashkëbiseduesit tanë dhe shtojnë, nuk zgjidhën çështjet që gjenerojnë kriza gjatë gjithë kohës, gjegjësisht formimi i Bashkësisë së Komunave Serbe, zgjedhjet e reja në veri dhe tërheqja e forcave speciale të Kosovës.

Në këtë kuptim, ata theksojnë, “futja në lojë” e dënimit të mundshëm të Beogradit pas ngjarjeve në Banjskë gjithashtu nuk do t'i çonte gjërat përpara, sepse thelbi i problemit nuk do të zgjidhej - pozita gjithnjë e më e vështirë e serbëve të cilët janë të ekspozuar ndaj presionit dhe dhunës së vazhdueshme nga Prishtina.

Në mbështetje të kësaj flet edhe sulmi i sotëm i pjesëtarëve të Policisë së Kosovës në QKS Mitrovica, thotë politikologu Dimitrije Milliq. Ai thekson se pas incidentit në Banjskë, kryeministri i Kosovës Albin Kurtiji vazhdon me veprimet që synojnë të konfirmojë paraqitjen e tij të popullatës serbe si “militante”, dhe paralajmëron se presioni shtesë nga Prishtina mund të shkaktojë reagimin e serbëve vendas dhe përshkallëzimin e sërishëm të situata.

“Situata nga mëngjesi i sotëm është produkt i drejtpërdrejtë i situatës që patëm në Banjskë sepse në njëfarë mënyre konfirmoi qëndrimet e qeverisë Kurti në përshkrimin se si është në të vërtetë komuniteti serb në veri – dëshira ishte që të përkufizohej si komuniteti militant që nuk dëshiron të marrë pjesë në një sistem që dëshiron të jetë subversive në raport me sistemin. Në këtë kuptim, tani u ka dhënë legjitimitet situatave të tilla", tha Milliq.

Se deri ku do të shkojë Prishtina, thotë ai, varet se sa presioni perëndimor do ta kufizojë atë lloj veprimesh të Prishtinës, në aspektin e shkeljes së lirive dhe të drejtave personale në kontekstin, siç pretendojnë autoritetet kosovare të luftës kundër terrorizmit.

Milliq thotë se reagimi i komunitetit serb ndaj veprimeve të reja të Policisë së Kosovës mund të jetë i dhunshëm, gjë që do të shkaktonte një përshkallëzim të ri.

“Kur tensionet janë kaq të larta, kjo mund të sjellë edhe një herë reagimin e nxituar të serbëve vendas, gjë që vendos “kornizën” që Albin Kurti dëshiron t’ia imponojë popullatës serbe. Rreziku më i madh është që përshkallëzimi që ndodhi në Banjskë dhe tani me reagimin e ri të Kurtit do të çojë në një përshkallëzim të ri përmes një reagimi më të vendosur të komunitetit serb në veri të Kosovës”, theksoi Milliq.

Lidhur me paralajmërimin e presioneve të mundshme shtesë ndaj Beogradit nga SHBA dhe BE për uljen e tensioneve, Milliq mendon se presionet duhet të drejtohen në radhë të parë ndaj qeverisë së Albin Kurtit dhe shumë më tepër se më parë, pasi janë arritur disa rezultate të matshme.

“Para së gjithash, kur është fjala për formimin e Bashkësisë së Komunave Serbe, kjo është rrënja e problemit aktual në kontekstin se, duke pasur parasysh se nuk u zbatua, pasoi reagimi i serbëve, se po bënin lëvizje për t'u larguar nga komunat, e para kësaj edhe nga institucionet vendore. Tani ju keni një hapësirë ​​të hapur për përshkallëzimin që ndodh sepse nuk keni një mënyrë institucionale për të artikuluar interesat tuaja. Në këtë kuptim, presioni ndaj Beogradit do të ishte më shumë në kontekstin e presionit indirekt ndaj serbëve në veri, sepse konsiderohet se Serbia ka ndikim në komunitetin serb, në radhë të parë në listën serbe”, tha Milliq.

Ai thekson se nëse do të ketë presione nga bashkësia ndërkombëtare, do të synohet që të dyja palët të pranojnë “masa kontroverse”.

Kur bëhet fjalë për sanksionet, Milliq beson se vështirë se do të ketë një konsensus brenda BE-së për vendosjen e mundshme të masave më serioze ndaj Serbisë.

Duke iu referuar informacioneve se disa vende të BE-së kanë kërkuar që të shqyrtohen sanksione ndaj Serbisë, tregon se ndoshta bëhet fjalë për anëtarë që tashmë kanë skepticizëm në lidhje me politikën e Beogradit.

“Gjithmonë duhet të shikojmë në drejtim të disa vendeve të rajonit, në drejtim të shteteve baltike që kanë marrëdhënie armiqësore me Rusinë, këto janë vende që kanë skepticizëm edhe ndaj Serbisë. Pra këto sanksione individuale, të cilat i kemi pasur në radhë të parë nga SHBA, nuk dha fryt që Serbia të ndryshojë politikën e saj të rrethimit të atyre personave, gjë që nuk ndodhi, ndaj besoj se ky lloj sanksionesh personale nuk do të jenë efektive. Por sigurisht që vetëm të flasim për këtë është një mesazh për Serbinë. Arsyeja e kësaj situate të veçantë, përfshirë edhe ngjarjet e mëngjesit, për veprime të tilla pothuajse si lufta, është se Kurti dëshiron të imponojë perceptimin se serbët në veri janë një organizatë militante, dhe se të gjitha masat e zbatuara nga Prishtina janë vetëm masa antiterroriste”, shpjegon Milliq.

Ai shton se rasti në Banjskë u dha argumente vendeve perëndimore që të japin pëlqimin e heshtur për lëvizje të tilla të Prishtinës.

“Kush përfiton nga ngjarjet në Banjskë? Aktualisht Serbia nuk ka asnjë përfitim nga kjo situatë e fundit”, ka përfunduar Milliq.

Ai thekson se pozita e komunitetit serb në Kosovë aktualisht është shumë e vështirë, pavarësisht nëse do të ketë masa për Beogradin apo jo. Nga njëra anë, thotë ai, serbët në Kosovë nuk kanë përfaqësim institucional, ndërsa nga ana tjetër, për shkak të mënyrës së përfaqësimit të popullit serb pas incidentit në Banjskë, mund të pritet zvogëlimi i empatisë nga bashkësia ndërkombëtare.

“Në atë situatë, duhet të ketë më shumë besim se çështja e veriut do të zgjidhet në nivel të lartë, se sa serbët e Kosovës aktualisht mund të ndikojnë në fatin e tyre. Është shumë keq kur nuk keni kontroll mbi fatin tuaj. Por, derisa të zgjidhet në nivel të lartë çështja e veriut, qoftë për praninë e forcave të Kosovës, për kryetarët e komunave apo për këtë situatë të fundit, në kuptimin se si do të përfundojë në aspektin e veprimeve të Prishtinës, sepse strategjia mund të jetë nga ana e Prishtinës për të bërë presion shtesë ndaj serbëve në veri për të provokuar një reagim tjetër të ngjashëm si ky dhe që disi rrumbullakosin imazhin e komunitetit serb si militant dhe kriminogjen, i cili nuk dëshiron të përfshihet në sistemin e Kosovës. Pra, ajo që duhet të bëjnë serbët është të mos bien në kurthe të tilla, sado e vështirë të jetë”, ka bërë të ditur Milliq.

Ai beson se ekziston mundësia që bashkësia ndërkombëtare të vendosë masa shtesë për Prishtinën.

Por, sipas vlerësimit të tij, kjo nuk do të çonte në përmirësim të situatës, duke qenë se as masat e mëparshme nuk kanë ndikuar që Albin Kurti të ndryshojë politikën ndaj komunitetit serb.

“Mund të ndodhë që të ketë më shumë masa ndëshkuese për Prishtinën, por Kurti ka treguar se të gjitha këto masa kufizuese nuk kanë pasur efekt, në kuptimin që ai po udhëheq një politikë maksimaliste”, tha Milliq.

Politikologu Ognjen Gogiq vlerësoi për Kosovo onlajn se presionet e BE dhe SHBA ndaj Prishtinës dhe Beogradit me qëllim de-eskalimin e situatës në veri të Kosovës, qëlluan kundërproduktive, duke thënë se bashkësia ndërkombëtare duhet të mendojë sesa ato patën efekt dhe nëse ndryshuan diçka në qasjen e tyre.  

Duke folur për mundësinë e presioneve të reja ndaj Sërbisë pas ngjarjeve në Banjskë, në atë se për çfarë bëjnë thirrje disa vende të BE, shtrohet pyetja se cili do të ishte efekti i tyre në këtë pikë.

“Pyetja shtrohet se për çfarë do të shërbente presioni ndaj Beogradit, për të prishur këtë proces dialogu dhe zbatimin e marrëveshjes, në jëvizje është Prishtina. Kjo e fundit është ajo që duhet të ndërmarrë hapat e parë dhe ata i referohen thirrjes për zgjedhje të reja në katër komunat veriore, fillimin e formimit të Bashkësisë së Komunave Sërbe. Derisa të mos ndodhë kjo, Beogradi nuk është në lëvizje dhe prej tij nuk mund të pritet asnjë lloj gjëje. Në këtë kuptim, presioni mbi Beogradin nuk do të kishte kuptim, sepse priten reagimet e Prishtinës” thotë Gogiq.

Ai thotë se prej Beogradit mund të pritet më vonë, kur të plotësohen kushtet me të cilat janë para Prishtinës, të mos vendosë ndonjë kriter të ri për kthimin e sërbëve në institucione.

“Në atë moment kur të shpallen zgjedhjet dhe nëse Prishtina vërtet fillon të punojë për formimin e BKS, Beogradi duhet t'i inkurajojë sërbët që të kthehen në institucione para së gjithash përmes pjesëmarrjes në ato zgjedhje dhe të kthehen në strukturat komunale”, thotë Gogiq.

Në këtë moment, siç thotë ai, presioni do të jetë nga të dyja palët, por para së gjithash tek Beogradi, për të përcaktuar rrethanat e incidentit të armatosur në Banjskë.

"Këtu Beogradi mund të ofrojë informacione të caktuara për individët që ishin pjesë e atij formacioni të armatosur, nga erdhën armët. Beogradi mund të presë presione të këtij lloji," thekson ai.

Ai shton se presionet dhe masat janë histori muajsh, se po kërkohet de-eskalohet dhe se, siç thekson ai, “situata në terren shkon keq e më keq”.

“Sa më shumë thirrje për de-eskalim, situata më shumë eskalohet, ky është një hap i ri në të cilin humbën edhe jetë njerëzore, kështu që ky është ende një moment për Brukselin, por edhe për Uashingtonin që të rishikojë politikën dhe qasjen tek dialogu, sepse duket se kjo nuk jep rezultate, për më tepër është kundërproduktive”, thotë ai.

Ai shton se ata që flasin për presione dhe i zbatojnë ato, duhet të mendojnë në fakt nëse këto presione kanë efekt apo, siç thotë ai, çojnë në lëvizje më radikale nga të dyja palët, pra në eskalim dhe incidente.

“Nëse do të shikonim konkretisht se cilat mund të ishin masat, e vetmja masë që mund të ndikonte tek të dy palët, është liberalizimi i vizave, i cili duhet të hyjë në fuqi për Kosovën më 1 janar. Dhe nëse vërtet do të pezullohej, kjo do të çonte në ndryshimin e politikës së Prishtinës. Gjithashtu, nëse do të vihej në pikëpyetje regjimi pa viza për Sërbinë, do të ndikonte që Beogradi të ishte më konstruktiv” përfundon Gogiq.

Drejtori i Institutit ndërkombëtar të lindjes së afërt dhe studimve ballkanike (IFIMES) Zijad Beqiroviq vlerëson se kur vjen fjala për presione të reja dhe masave eventuale për Beogradin dhe Prishtinën, është thelbësore që bashkësia ndërkombëtare të ndërmarrë hapa sesi të përmbushë atë çka është obligative prej autoriteteve kosovare dhe kjo është themelimi i Bashkësisë së Komunave Sërbe, zgjedhje të reja në veri dhe tërheqja e njësive speciale.

Beqiroviq për Kosovo onlajn thekson se para dhjetë vitesh Sërbia nuk pyetej apo shumë pak pyetej kur vinte fjala për Kosovën.

"Tani Sërbia është subjekt zhvillimesh, në 10 vite dhe kjo më shumë, shikohet diçka falë presidentit Aleksandar Vuçiq. Dhe ai arriti të impononte paradigmën, nuk mundet që ata të fitojnë gjithçka dhe ne asgjë. Do me thënë se duhet të shkohet tek ndonjë situatë win-win për të dy palët. Kështu që pra, thjesht pritet në atë që ka premtuar bashkësia ndërkombëtare, çka ka marrë përsipër si detyrime që janë tri pika: themelimi i BKS, mbajtja e rizgjedhjeve në katër komuna me shumicë sërbe dhe tërheqja e njësive speciale ROSU” thotë Beqiroviq.

AI thekson se derimë tani sërish kemi ardhur në situatë ku njësitë speciale të policisë kosovare pushtojnë veriun dhe ndërmarrin arrestime të ndryshme pa miratimin e KFOR.

"Dhe kjo është shenjë e qartë se bashkësia ndërkombëtare duhet të fillojë të përmbushë detyrimet e veta. BE vendosi sanksione të heshtura ndaj Kosovës dhe vetë kryeministri kosovar pranoi se janë shkaktuar 500 milionë euro dëme. Kështu që BE mund të operojë në këtë mënyrë. Por ky është ende dialog politik dhe është e rëndësishme që të egzistojë vullnet politik për t’a zgjidhur atë, për të sjellë normalizimin”, thekson Beqiroviq.

Gjithashtu vlerëson se negociatat ashtu siç janë zhvilluar nën patronazhin e BE, nuk mund të çojnë në normalizim.

Beqiroviq shton se SHBA ka rol kyç për të cilën thotë se kanë nën “patronazh të plotë” qeverinë e Prishtinës".

"BE mundet përmes masave, pra ato ekonomike. Megjithatë kyç është roli i SHBA, që do të thotë se ata kanë në patronazh të plotë qeverinë në Prishtinë. Kështu që thjesht është në duart e amerikanëve që të çngrijnë këtë konflikt dhe të ngjallë dialogun. Por kam frikë se BE nuk ka më shumë kapacitete, potenciale, që t’i japë ndonjë vlerë këtij dialogu. Gjithçka që ka bërë, shikojmë se çfarë rezultati ka. Në vend të normalizimit, kemi raport jonormal. Mendoj se pas një rezultati të tillë BE nuk ka çfarë kërkon më. Tek gjëja që edhe vetë ky dialog është i pakuptimtë. Duhet të gjenden forma të reja, modele të reja, sesi të shkohet në marrëveshje ku jo që njëra palë të humbasë gjithçka dhe tjetra të fitojë gjithçka. Por duhet gjetur zgjidhje win-win dhe të nënshkruhet marrëveshja gjithëpërfshirëse detyruese për normalizimin" ka thënë Beqiroviq.