Kur gjuha bëhet mjet politik – çfarë fshihet pas adresimit të Kurtit ndaj gazetarëve serbë?

“Gjuha është ushqyesja e popullit”, ka shkruar Vuk Stefanoviq Karaxhiqi, duke theksuar se përderisa një popull ka gjuhën e vet – ai jeton, kujton dhe mbijeton. Ndoshta më shumë se kurrë, ky mendim i tij ilustron pozitën e popullit serb në Kosovë, e cila u trondit sërish nga thirrja e kryeministrit në detyrë Albin Kurti drejtuar gazetarëve të redaksive serbe që pyetjet t’i parashtrojnë edhe në gjuhën shqipe. Gazetarë të njohur nga Kosova dhe Serbia qendrore paralajmërojnë se mesazhe të tilla jo vetëm që rrezikojnë punën dhe sigurinë e mediave, por përbëjnë kulmin e diskriminimit shumëdekadësh të gjuhës serbe në institucionet e Prishtinës, duke vënë në pikëpyetje atë që, sipas fjalëve të Vuk Karaxhiqit, përbën vetë thelbin e mbijetesës së një populli.

Shkruan: Petar Rosiq

Albin Kurti, në një tryezë të rrumbullakët me titull “Kosova si shoqëri shumëgjuhëshe”, tre vjet më parë i kishte thënë një gazetareje nga një redaksi serbe, e cila i kishte tërhequr vëmendjen për mosrespektimin e Ligjit për përdorimin e gjuhëve, se kurrë nuk do t’i thoshte në mënyrë cinike të mësonte shqipen, sepse kjo, siç theksoi vetë ai, është zgjedhja e saj.

Po atë vit, në Ditën Evropiane të Gjuhëve, ai kishte premtuar se Qeveria e Kosovës do t’i dyfishonte përpjekjet për të siguruar mbrojtjen e të drejtës për përdorimin e gjuhëve zyrtare.

Megjithatë, javën e kaluar, në hapjen e urës së re këmbësorësh mbi Ibër, e cila lidh Mitrovicën e Jugut dhe Mitrovicën e Veriut, ai u tha gazetarëve nga redaksitë serbe se herë pas here mund t’i parashtrojnë pyetjet edhe në gjuhën shqipe.

“Unë flas serbisht, pse të mos flisni edhe ju shqip?”, tha Kurti.

“Kjo thirrje” e tij shkaktoi reagime të ashpra në opinionin serb. Jovana Radosavleviq nga OJQ “Iniciativa e Re Shoqërore” e vlerësoi deklaratën e tij si një formë të nënçmimit institucional, duke thënë se ajo tregon mungesë të kuptimit të konceptit të barazisë.

“Ai këtu e ka zhvendosur përgjegjësinë për komunikim nga përfaqësuesit e institucioneve zyrtare te gazetarët dhe qytetarët, në vend që ajo të jetë te institucionet që janë të obliguara të respektojnë ligjet dhe të sigurojnë në mënyrë të barabartë qasje në informata për qytetarët dhe gazetarët”, tha ajo.

Reagoi edhe Velko Odaloviq, kryetar i Komisionit për Personat e Zhdukur të Qeverisë së Serbisë, i cili deklaroi se Kurti nuk zgjedh mjete për ta forcuar pozitën e tij në këtë fushatë zgjedhore dhe se gjithçka që ka bërë gjatë mandatit të tij ka qenë një fushatë kundër serbëve.

“Kurti u ka thënë se ai flet serbisht, por se është shumë e rëndësishme që edhe ata të mësojnë shqip. Dy gjuhë zyrtare i parashikon i ashtuquajturi kushtetutë. Unë kam qenë në skenën publike edhe në vitet ’90 edhe në vitet ’80. Kurrë askush nga politikanët, në çfarëdo niveli, nuk ka thënë diçka të tillë. Kurti është i fundit që do të duhej ta bënte këtë. Ndoshta këtë mund ta bëjë ndonjë politikan lokal, në Skenderaj, Malishevë, Drenas, Kaçanik dhe të mos i numëroj më tej, diku ku ndoshta njerëzit nuk janë mjaftueshëm të informuar, por përkthyesi ka qenë gjithmonë aty për ta bërë një gjë të tillë”, theksoi Odaloviq.

Mesazhi "midis rreshtave"

Gazetarët nga Kosova e shohin mesazhin e Kurtit si presion shtesë dhe paralajmërojnë se barazia e gjuhës serbe është shkelur në mënyra të shumta për dekada të tëra. Përveç mohimit të përkthimit në institucione dhe parandalimit të përdorimit të gjuhës serbe në komunikimin zyrtar, ata gjithashtu deklarojnë faktin se aty ku përdoret, shpesh përdoret në një formë "të korruptuar" që nuk korrespondon me normat e gjuhës standarde serbe.

“Kryeministri, si kryeministër, nuk ka detyrim të flasë serbisht, por ai gjithmonë mund të ketë një përkthyes që ta përkthejë. Po ashtu, edhe pala tjetër mund të ketë përkthyes. Nga ana tjetër, nuk i takon atij t’i këshillojë gazetarët se në cilën gjuhë duhet të parashtrojnë pyetje, duke pasur parasysh se Kosova është e karakterizuar si dygjuhësore dhe, rrjedhimisht, të dyja gjuhët janë në përdorim”, thotë për Gazetari i RTV Graçanicë Zoran Stankoviq për Kosovo online.

Ai thekson se gazetarët nga redaksitë serbe kanë shumë probleme në institucione, sepse askush nuk e njeh gjuhën, dhe gjithashtu nuk kanë as përkthyes, për çka nuk mund t’u drejtohen.

“Për këtë arsye, në shumë raste as nuk marrin përgjigje”, theksoi ai.

Ai shton se mesazhi i Kurtit duhet “lexuar ndërmjet rreshtave”.

“Kjo mund të jetë një mesazh – mësoni gjuhën, e ndoshta nesër, pas dhjetë vitesh, do të vijë edhe një mesazh tjetër: ndërroni mbiemrat, humbni plotësisht identitetin tuaj dhe bëhuni ashtu siç jemi ne. Me këtë, natyrisht, nuk do të pajtohemi, ashtu siç nuk pajtohemi as me këtë deklaratë”, tha ai.

Ai thekson se kjo nuk është e vetmja deklaratë problematike e Kurtit dhe se shumë prej tyre kohët e fundit ndikojnë në punën dhe sigurinë jo vetëm të gazetarëve, por edhe të gjithë serbëve në Kosovë.

“Më duket se situata ka ndryshuar vitet e fundit dhe nuk është më siç ka qenë, madje mendoj se gjendja është shumë më e keqe. Politikanët dhe gjuha e tyre shpesh nxisin urrejtje, sidomos ekstremistët që presin ndonjë shkëndijë për t’u dhënë vetëbesim që të veprojnë”, tha ai.

Ai thekoson se asnjë gazetari nga ndonjë redaksi serbe nuk i është e këndshme të gjendet në një konferencë për shtyp apo në një tubim ku shumica janë zyrtarë shqiptarë.

“Ne me kolegët kurrë nuk kemi pasur kaq shumë probleme, por nga ana e politikanëve shumë shpesh ndjehet provokimi, qoftë në tonin e fjalimit të tyre, qoftë në një fjali të vetme, qoftë në qëndrimin që kanë dhe që, sipas mendimit tim, përpiqen ta shfaqin në çdo mënyrë, sidomos në vitet e fundit”, tha Stankoviq.

Dhe kryetari i Shoqatës së Gazetarëve të Serbisë (UNS), Zhivojin Rakoçeviq, i cili jeton në Graçanicë, vlerësoi për Kosovo online se ftesa e Albin Kurtit drejtuar gazetarëve nga redaksia serbe është kulmi i diskriminimit të hershëm institucional të gjuhës serbe.

“Ekziston një numër i vogël ligjesh të pafat këtu në Prishtinë që Albin Kurti nuk i ka shkelur. Ai ka shkelur gjithçka që ka mundur të shkelet dhe tani, ja, ka arritur edhe te gjuha. Ka prekur atë që është një nga çështjet themelore, për të cilat kapen edhe të huajt edhe serbët, dhe i gjithë ai sistem që thotë se gjuha serbe është e barabartë me shqipen dhe se ato janë dy gjuhë zyrtare në përdorim zyrtar. Ajo që ai tha është një paralajmërim i një përballjeje, në këtë nivel, me gjuhën serbe”, tha Rakoçeviq.

Diskriminim për dy dekada e gjysmë

Ai shtoi se përplasja me gjuhën serbe zgjat tashmë 25 vjet.

“Nga policia dhe gjyqësori, përmes përkthimeve të këqija, tabelave dhe diskriminimit në çdo punë kur bëhet fjalë për gjuhën, në fakt Albin Kurti i ka përmbledhur të gjitha format e diskriminimit kur tha: ‘Më falni, edhe ju mund ta bëni pyetjen në shqip’”, theksoi Rakoçeviq.

Ai reagoi pa mëdyshje ndaj kësaj porosie të Kurtit.

“Jo, nëse ai nuk e di gjuhën serbe, është i detyruar të ketë përkthyes. Jo, nëse një polic nuk e di gjuhën serbe, ai është i detyruar të gjejë një polic që e di atë gjuhë. Jo, nëse dikush në cilëndo institucion, qoftë në komunë apo në elektrodistribucion, nuk e di gjuhën serbe, është i detyruar të gjejë dikë që e di gjuhën serbe. Nuk ka aspak rëndësi nëse ju e dini shqipen apo jo. E rëndësishme është që sistemi ta njohë atë që dëshiron të marrë shërbim në gjuhën amtare”, theksoi ai.

Rakoçeviq është kategorik se gjuha nuk mund të imponohet me forcë.

“Gjuha amtare është diçka më e shenjta dhe askush nuk mund t’ua imponojë. Ekzistojnë rregulla ligjore dhe ato duhet të respektohen. Çdo gjë jashtë kësaj është diskriminim. Gjuha nuk mund të mësohet me forcë. Gjuhët nuk janë çështje detyrimi, por marrëdhëniesh, dashurie, besimi dhe komunikimi. A dua të lexoj ndonjë shkrimtar të shkëlqyer në gjuhën shqipe? Po! Por a dua ta mësoj shqipen sepse këtë e kërkon Kurti, polici, gjyqtari apo nëpunësi? Jo. Kurrë nuk do ta mësoj një gjuhë nëse dikush më detyron me forcë”, tha ai.

Ai thekson se deklarata e Albin Kurtit është kulmi i diskriminimit dhe një projeksion i një sistemi që e pengon gjuha.

“Ai sistem është i rregulluar me ligj dhe gjuha duhet të jetë e barabartë, por meqë gjithçka po rrënohet, pse të mos e heqim edhe atë gjuhë? A flet ai serbisht mua nuk më intereson aspak, as gazetarët nuk duhet të interesohen për këtë. Neve na intereson nëse me këto deklarata ai e shkel ligjin – dhe e shkel. A diskriminon dikë? Po, diskriminon. Është e vështirë të gjesh një ligj që ky sistem dhe kjo pushtet nuk e kanë shkelur”, tha Rakoçeviq.

Ai thekson se Shoqata e Gazetarëve të Serbisë këmbëngul në ndjeshmërinë gjuhësore.

“Këto janë mesazhe të tmerrshme. E dimë se si kemi kaluar gjatë 25 viteve të fundit për shkak të përdorimit të gjuhës amtare dhe kemi krijuar një refleks në përdorimin e saj. Tetëdhjetë për qind e serbëve në Kosovë, kur shkojnë atje ku janë shqiptarët, mendojnë: ‘A duhet ta përdor gjuhën time amtare dhe a do të reagojë dikush ndaj gjuhës sime serbe?’ Dhe pastaj vijmë te institucionet dhe marrim përgjigjen: ‘Po mësoni ju shqipen.’ Çfarë mesazhi është ky si për gazetarët, ashtu edhe për njerëzit e zakonshëm? Kjo është shkelje e ligjit, por është e vështirë të gjesh një ligj që ky sistem dhe kjo pushtet nuk e kanë shkelur”, përfundon Rakoçeviq.

Vladimir Radomiroviq, kryeredaktor i portalit “Pištaljka” dhe ish-kryetar i Shoqatës së Gazetarëve të Serbisë (UNS), ka theksuar gjithashtu se të drejtat e serbëve në Kosovë po anulohen sistematikisht, përfshirë edhe të drejtën për përdorimin e gjuhës dhe shkrimit.

Ai e vlerësoi deklaratën e Albin Kurtit drejtuar gazetarëve të mediave serbe, që t’i drejtohen atij në gjuhën shqipe, si vazhdim të presioneve dhe si mesazh për mbarë komunitetin serb.

“Së pari, ky është një thirrje hipokrite, sepse megjithëse Albin Kurti flet gjuhën serbe dhe e flet mirë, të drejtat e serbëve në Kosovë po anulohen sistematikisht, përfshirë edhe të drejtën për përdorimin e gjuhës dhe shkrimit”, deklaroi Radomiroviq për Kosovo online.

Gazetarët nën presion të vazhdueshëm

Radomiroviq vuri në dukje se mosrespektimi i gjuhës serbe shihet në praktikën e përditshme të punës së institucioneve në Prishtinë, veçanërisht në komunikimin e tyre zyrtar.

“Kur i shikojmë faqet e internetit të institucioneve në Kosovë, shohim se seksionet në gjuhën serbe janë gjithmonë në alfabetin latin, në një lloj gjuhe të deformuar që nuk është serbisht – nuk ka askund cirilikë, dhe ajo gjuhë është plotësisht e prishur dhe nuk i përgjigjet standardit të gjuhës serbe. Do të ishte më mirë që Albin Kurti të përdorte gjuhën e saktë serbe në komunikimin zyrtar të institucioneve të tij sesa t’u kërkonte serbëve të flasin shqip”, tha ai.

Ai vlerëson se deklarata të tilla nuk janë incidente të izoluara, por pjesë e një procesi afatgjatë të shtypjes së gjuhës serbe, dhe se përgjegjësia për këtë gjendje nuk bie vetëm mbi autoritetet në Prishtinë.

“Kjo është diskriminim dhe kjo deklaratë është vazhdim i diskriminimit që zgjat prej dekadash. Edhe pas Kushtetutës së vitit 1974 gjuha serbe ishte e margjinalizuar, ndërsa tani situata është edhe më e keqe për serbët në Kosovë. Problemi qëndron edhe te institucionet dhe qeveritë perëndimore, të cilat ose nuk e vërejnë këtë problem ose e fshehin, ndonëse e dinë se populli serb në Kosovë është aktualisht grupi etnik më i rrezikuar në Evropë, por nuk ndërmarrin asgjë për të përmirësuar pozitën e tij”, theksoi ai.

Duke folur për pozitën e mediave serbe, Radomiroviq paralajmëroi se gazetarët janë nën presion të vazhdueshëm dhe se Kurti përmes tyre dërgon mesazh për të gjithë komunitetin serb.

“Gazetarët serbë prej kohësh nuk mund të marrin pjesë në mënyrë të barabartë në ngjarjet që organizojnë autoritetet në Prishtinë, sepse nuk u sigurohet përkthim dhe nuk mund të parashtrojnë pyetje. Ata janë pjesa më e ekspozuar e komunitetit serb dhe përmes tyre dërgohet mesazh për të gjithë komunitetin serb në Kosovë – se duhet të heshtin dhe të pranojnë të gjitha parregullsitë, paligjshmëritë dhe diskriminimin që vijnë nga Prishtina dhe që mbështeten nga vendet perëndimore”, përfundoi Radomiroviq.