Kurti në një “mandat teknik” deri në vitin 2026, kujt i konvenon më shumë ky skenar?

Ngërçi që doli pas zgjedhjeve të shkurtit në Kosovë ka dy rezultate praktike: formimin e një qeverie të re ose zgjedhje të reja - të parakohshme. Të tretën e ofron lideri i LDK-së, Lumir Abdixhiku: Kurti mund të qëndrojë në pushtet deri vitin e ardhshëm në një “mandat teknik”. Sado absurde të tingëllojë, për shkak të zgjedhjeve të ardhshme të vjeshtës dhe presidenciale në fillim të vitit të ardhshëm, ky rezultat do t'i shkonte për shtat edhe Lëvizjes Vetëvendosje dhe opozitës. Qeveria e re me “shumicë të hollë” nuk do të zgjaste shumë, thonë bashkëbiseduesit e Kosovo online.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

“Me qëndrim destruktiv dhe bllokues ndaj formimit të institucioneve mund të arrijmë në mars të vitit 2026 me një qeveri të përkohshme. Teorikisht fituesi mund ta bllokojë Kuvendin e Kosovës dhe praktikisht kjo ka ndodhur edhe në rastet e mëparshme në Kosovë”, pohon kryetari i Lidhjes Demokratike të Kosovës.

Ai thotë se fituesi i zgjedhjeve teorikisht mund ta bllokojë Kuvendin e Kosovës dhe në praktikë kjo tashmë ka ndodhur.

“Janë dy raste automatike që çojnë në zgjedhje: moszgjedhja e presidentit dhe mos miratimi i buxhetit”, tha Abdixhiku.

Parti të tjera opozitare po bëjnë pretendime të ngjashme.

"Më 9 shkurt qytetarët kaluan provën e demokracisë duke ushtruar të drejtën e votës. Që nga 10 shkurti, kryeministri në largim Albin Kurti, i amnistuar nga presidentja në largim Vjosa Osmani, ka përdorur institucionet shtetërore për të krijuar vonesa të pajustifikuara. Vonesat janë të qëllimshme dhe politike. Këto vonesa i shkojnë vetëm Kurtit, sepse qeveria e tij është e lirë, pa mekanizmin mbikëqyrës të përfaqësuar nga Kuvendi i Kosovës”, thotë anëtari i PDK-së, Artan Behrami.
Ish-ambasadori Gezim Kasapoli jep një tjetër shpjegim.

“Ka një tendencë që të gjithë të fshihen pas proceseve të detyrueshme, certifikimit të rezultateve... E gjithë kjo me një qëllim, sepse është e rëndësishme se kush guxon të formojë qeveri për shkak të obligimeve që ka përpara”, paralajmëron Kasapoli, duke shtuar se deklarata e ambasadorit të BE-së në Prishtinë, Aivo Orava, se Unioni dëshiron një qeveri të qëndrueshme është vetëm një dëshirë.

Mekanizmat pengues

Stefan Surliq, asistent profesor në Fakultetin e Shkencave Politike në Beograd, dyshon se Kurti mund të zgjasë "mandatin teknik" të qeverisë aktuale deri në vitin e ardhshëm.

Megjithatë, ai nuk ka dyshim se ka në dispozicion një gamë të tërë mekanizmash për të penguar formimin e shpejtë të një qeverie të re të Kosovës.

“Nuk mendoj se është realist një skenar qeveritar teknik deri në mars të vitit 2026, por sigurisht që shohim se Albin Kurti dhe Lëvizja Vetëvendosje nuk janë rehat me formimin e shpejtë të qeverisë dhe se kanë shumë mekanizma përmes të cilëve mund të pengojnë arritjen e shpejtë dhe efikase të koalicionit të shumicës dhe formimin e qeverisë. Para së gjithash, bazohet në vendimin e Gjykatës Kushtetuese të vitit 2014 që fillimisht duhet të zgjidhet kryetari i Kuvendit, e më pas presidenti i lejohet që mandatin t’ia japë në radhë të parë dikujt nga partia që ka fituar më shumë vota”, ka thënë Surliq në një intervistë për Kosovo online.

Si modele të mundshme të pengimit, ai përmend përvojat e kaluara kur qëllimisht është penguar mbajtja e seancave konstituive apo zgjedhja e kryetarit të Kuvendit.

“Sipas vendimit të Gjykatës Kushtetuese, përderisa nuk konstituohet Kuvendi dhe përderisa nuk kemi kryetar të Kuvendit, presidenti nuk mund t'i japë mandat ose më mirë t'i japë mundësi njërit prej mandatarëve që të formojë qeverinë”, thekson Surliq.

Ai është i bindur se Lëvizja Vetëvendosje në këtë mënyrë mund ta shtyjë procesin paszgjedhor më së shumti për disa muaj.

"Nuk do të thosha se mund ta bëjë një vit, por sigurisht që mund ta shtyjë këtë proces për disa muaj. Megjithatë, pyetja është se deri kur do t'i sjellë dobi, apo nëse me vonesë të procesit mund të provokojë një reagim negativ, në radhë të parë tek elektorati i tij, dhe në një përsëritje të mundshme të zgjedhjeve, të arrijë një rezultat shumë më të keq nga sa kishte shpresuar", thotë Surliq.

Ai e përshkruan situatën aktuale si një “ngërç politik” në Kosovë. Balanca, thekson ai, mund të jetë Lista Serbe, por një koalicion i tillë ka më pak gjasa t'i përgjigjet Vetëvendosjes.

“Tashmë kartat janë grumbulluar mes Vetëvendosjes dhe partive të tjera që janë në opozitë dhe janë mbledhur rreth ‘antikurtit’ të ndonjë koalicioni të padukshëm, por e kanë të vështirë të arrijnë marrëveshje për qeverinë. Pas rezultateve përfundimtare të shpallura nga komisioni zgjedhor, shohim se pa Listën Serbe, Vetëvendosje nuk ka vota të mjaftueshme dhe se ka mundësi që ndoshta të krijojë një shumicë shumë të ngushtë me Nismo dhe komunitetet tjera joshumicë. “Por kjo është diçka që nuk i përshtatet Kurtit”, beson Surliq.

Ai sqaron se Lëvizja Vetëvendosje dhe Albin Kurti nuk janë të kënaqur me formimin e qeverisë së pakicës, sepse në një skenar të tillë është më e vështirë të zbatohet politika e synuar dhe partnerët e koalicionit të pakicave fitojnë "potencial shantazhi".

"Ai e di shumë mirë se nuk mund t'i zbatojë politikat e tij me një shumicë shumë të ngushtë në parlament dhe se sigurisht këta partnerë të vegjël të koalicionit mund të kenë potencial të madh shantazhi. Prandaj, shtyrja e zgjedhjeve derisa të përsëriten është një skenar ideal për të", saktëson Surliq.

Mesazhi i popullit 

Ish-kryetari i Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, Mazllum Baraliu, ende nuk beson në një qeveri teknike, edhe pse, thekson ai, populli në zgjedhjet e shkurtit u tha partive, qoftë pushtetit dhe opozitës, se nuk kishin punuar aq sa duhet për ta merituar formimin e pavarur të qeverisë së re të Kosovës.

"Populli i tha si pozitës ashtu edhe opozitës se nuk punuan aq sa duhet për të pasur mundësinë të qeverisnin në mënyrë të pavarur, siç planifikoi Vetëvendosje me koalicionin duke marrë më shumë se 50 për qind të votave. As opozita nuk mund ta marrë bashkërisht formimin e qeverisë. Prandaj është në fakt një ngërç. Vetë votuesit e vendosën. Pra, edhe partia fituese edhe këto parti opozitare duhet të veprojnë në përputhje me vullnetin e votuesve”, tha Baraliu për Kosovo online.

Ai kujton se koalicioni qeverisës, por edhe partitë opozitare, janë përpjekur të bindin votuesit përmes aktiviteteve në Kosovë dhe në diasporë se janë në gjendje të formojnë në mënyrë të pavarur qeverinë.

Mirëpo, ata nuk arritën ta bëjnë këtë”, thekson Baraliu.

Ai dyshon se kryeministri aktual Albin Kurti mund të shtyjë formimin e qeverisë së re ose të mbajë zgjedhje të parakohshme dhe të mbajë një mandat teknik deri në vitin e ardhshëm.

"Qeveria teknike nuk është zgjidhje sepse nuk do të pajtohen me të. Ne kemi një fitues sado që të marrin. 42 për qind nuk është numër i vogël. Ata (Lëvizja Vetëvendosje) do ta provojnë vetë, nuk ka rrugëdalje. Mendoj se as populli dhe komuniteti ndërkombëtar që ka një ndikim të fortë nuk do të lejojë një rezultat të tillë", është i bindur Baraliu.

Zgjidhjen e sheh në përpjekjen e “ekipit fitues” në zgjedhje për të formuar një qeveri të re në “frymën dhe në përputhje” me Kushtetutën dhe ligjet për zgjedhjet e përgjithshme.

"Nëse kjo është e pamundur dhe realisht mendoj se do të jetë e mundur. Mendoj se do të mund të fitohet një numër i caktuar deputetësh për atë të ashtuquajtur pakicë, jo për qeverinë e shumicës teknike që fitoi zgjedhjet. Por a do të jetë stabile - jo. A do të jetë e ligjshme, sigurisht që po", përfundon Baraliu.

Strategjia e “shumicës së hollë” 

Nga ana tjetër, historiani Stefan Radojkoviq beson se nuk është joreale që qeveria aktuale e Kosovës të vazhdojë të punojë në një mandat teknik, sepse edhe partitë opozitare edhe Lëvizja Vetëvendosje në pushtet janë të vetëdijshëm se çdo qeveri e ardhshme do të bazohet në një “shumicë të hollë”.

"Asnjë nga fraksionet politike në mesin e shqiptarëve të Kosovës nuk arriti rezultatin për të cilin kishin shpresuar. Kurti fitoi, ai mori më shumë vota, por jo aq sa për të qenë në gjendje të formonte një qeveri vetë. Nga ana tjetër, opozita shqiptare me të vërtetë fitoi më shumë vota, por përsëri jo aq sa për të pasur diçka më shumë se një shumicë të vogël nëse do të krijonin dhe formonin një kabinet në institucionet e përkohshme”, ka thënë Radojkoviq në një intervistë për Kosovo online.

Ai thotë se të gjitha partitë janë në pritje të raportit të KQZ-së për numrin e saktë të mandateve të fituara dhe se vetëm pas kësaj do të “formojnë një strategji për të ardhmen”.

“Por, duke qenë se po i afrohen jo vetëm zgjedhjeve lokale në komuna në vjeshtë, por edhe zgjedhjes së kryetarit të administratës së përkohshme të Prishtinës, të gjithë e dinë se kjo shumicë e hollë, diku rreth 50 për qind plus një, dy apo tre deputetë, nuk mjafton për të zgjedhur bindshëm kryetarin e këtyre institucioneve vitin e ardhshëm gjërat do të zhvillohen dhe Kurti nuk ka ndonjë dëshirë të madhe për ta përshpejtuar këtë proces, sigurisht jo derisa KQZ të dalë me rezultate konkrete”, saktëson Radojkoviq.

Ai shpjegon se një qeverisje teknike mund të arrihet përmes pengesave procedurale.

“Ka, së paku sipas Kushtetutës së tyre, mënyra për të penguar punën dhe zgjedhjen e kabinetit të ri dhe këtë mund ta bëjë konkretisht Kurti sepse ka fituar më së shumti vota dhe ka përqindjen më të lartë, që do të thotë se kryetari i Kuvendit do të duhej të vinte nga radhët e Vetëvendosjes. Ai mund ta shtyjë zgjedhjen e një personi të tillë pafundësisht”, thekson Radojkoviq.