Kush lobon publikisht, e kush fshehurazi për Kosovën?

Disa e bëjnë hapur, të tjerët “nën dorë”. Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, kohët e fundit paralajmëroi se Turqia dhe disa vende të tjera “punojnë me zell” për njohjen e pavarësisë së Kosovës dhe se kjo forcon vendosmërinë e Beogradit për të ruajtur sovranitetin territorial. Bashkëbiseduesit e Kosovo online shpjegojnë se secili vend ka "interesin e vet" pse e mbështet Kosovën, dhe se numri i madh i tërheqjeve të njohjeve flet për politikën e suksesshme të Beogradit për ta kundërshtuar atë.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

Vuçiq deklaroi në Forumin Globsek në Pragë se bashkësia ndërkombëtare për 12 vjet nuk ka bërë asgjë për ta detyruar Prishtinën të zbatojë atë që ka nënshkruar në Marrëveshjen e Brukselit, por se kjo vetëm e forcon vendosmërinë e Serbisë për të ruajtur integritetin territorial përballë kundërshtarëve të fuqishëm që punojnë për njohjen e pavarësisë së Kosovës.

Ai theksoi në veçanti Turqinë dhe disa vende të tjera.

“Shumë shpejt do të kemi surpriza nga dy pjesë të ndryshme të botës në këtë çështje, për partnerët tanë që luftojnë për njohje, e ne do të përgjigjemi me ç’njohje. Prandaj besoj në lajme të mira në ditët në vijim”, tha Vuçiq.

Shteti i fundit që ka njohur Kosovën është Sudani.

Presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, e njoftoi këtë më 12 prill përmes rrjetit social “X” dhe pas takimit me ministrin e Jashtëm të këtij vendi, Ali Yusef Ahmed al Sharif, në Austri.

Analistët pretendojnë se kjo njohje është rezultat i drejtpërdrejtë i lobimit të Turqisë.

“Njohja nga Sudani dhe takimi me presidentin e Sudanit shihet qartë si meritë ekskluzive e presidentit të Turqisë, Rexhep Tajip Erdogan. Ndikimi është i dukshëm, kështu që tani roli dhe kontributi i Kosovës varen nga marrëdhëniet specifike që ajo ka me presidentin e Turqisë, por nuk mund të thuhet se për këtë njohje ka ndonjë meritë të veçantë”, deklaroi analisti politik Afrim Kasolli.

Megjithatë, vetëm tre ditë pas takimit me Osmanin, kryetari i Këshillit për Sovranitet dhe komandanti suprem i forcave të armatosura të Sudanit, gjeneral-kolonel Abdel Fatah al-Burhan, e shkarkoi nga detyra ministrin e jashtëm.

Kush (nuk) e njeh Kosovën?

Për autoritetet në Prishtinë, Sudani është shteti i 119-të që ka njohur pavarësinë e Kosovës, por sipas llogaritjeve të Beogradit, bëhet fjalë për njohjen e 85-të. Në fund të marsit, këtë e bëri edhe Kenia.

Deri atëherë, për katër vjet të plota nuk ka pasur asnjë njohje të re të Kosovës. Shteti i fundit që e kishte bërë këtë ishte Izraeli në vitin 2020.

Të dhënat tregojnë se nga 193 shtetet anëtare të Kombeve të Bashkuara – 108 vende nuk e njohin pavarësinë e Kosovës.

Pavarësinë e Kosovës nuk e njohin as dy shtete vëzhguese në OKB: Palestina dhe Selia e Shenjtë.

Ndër shtetet që nuk e njohin Kosovën janë edhe 28 vende që kanë tërhequr njohjen në nëntë vitet e fundit, si dhe tri që e kanë "ngrirë" njohjen. Në këtë periudhë, vetëm dy vende e kanë njohur Kosovën – Barbadosi dhe Izraeli.

Që nga viti 2017, kur shteti i Amerikës Latine – Surinami – u bë i pari që e tërhoqi njohjen e Kosovës, këtë e kanë bërë edhe Libia, Gaboni, Gana, Republika e Afrikës Qendrore, Maldivet, Komoret, Palau, Madagaskari, Vanuatu...

Për Prishtinën, në këtë moment me rëndësi të veçantë janë pesë shtetet e Bashkimit Evropian që ende nuk e kanë njohur Kosovën – Greqia, Spanja, Sllovakia, Rumania dhe Qiproja – prej të cilave katër të parat janë gjithashtu anëtare të NATO-s.

Pretendime gjeostrategjike

Drejtori i Institutit për Studime Evropiane në Beograd, Sllobodan Zeçeviq, thotë në një intervistë për Kosovo online se të gjitha vendet që e kanë njohur Kosovën mund të marrin pjesë në lobim publik dhe sekret për Kosovën, dhe se Turqia ka një interes shtesë sepse dëshiron të vendoset si një fuqi udhëheqëse në botën islame.

Pyetja, thekson ai, është nëse një zgjerim i tillë i Ankarasë në tokën evropiane do të lejohet nga vendet kryesore të BE-së.

“Për Kosovën mund të lobojë, publikisht apo fshehurazi, çdo shtet që e ka njohur atë. Logjika e saj është se nëse e ka njohur tashmë Kosovën, atëherë dëshiron që kjo zgjidhje gjeostrategjike të afirmohet në marrëdhëniet ndërkombëtare. Prandaj, çdo vend që e ka njohur Kosovën mund të jetë një lobues potencial,” ka vlerësuar Zeçeviq për Kosovo online.

Ai e sheh rolin e Turqisë kryesisht në pretendimet e saj gjeostrategjike.

“Turqia gjithmonë ka pasur dëshirë të jetë fuqi e madhe e botës islame. Rexhep Tajip Erdogan dëshiron të jetë një lloj mbrojtësi i botës islame në të gjitha pjesët e globit,” saktëson Zeçeviq.

Ai shton se Erdogan për këtë arsye ka kontakte me myslimanët në Bosnjë dhe Hercegovinë, dhe se po përpiqet të bëjë të njëjtën gjë edhe në Kosovë.

“Është e qartë se ka marrë edhe disa detyra konkrete, në kuptimin e armatosjes së asaj që quhet ushtria e ardhshme e Kosovës. Kjo është një politikë që në këtë moment i përshtatet. Ndoshta pas kësaj qëndron Perëndimi, por kjo i shkon për shtat sepse krijon imazhin e një fuqie të madhe islame që ndihmon myslimanët në të gjitha pjesët e botës, përfshirë edhe Ballkanin,” thekson Zeçeviq.

Pyetja kryesore është se sa mirë do t'i përshtatet Perëndimit ky zgjerim i Turqisë në Evropë.

"Në zhvillimin e mëtejshëm të ngjarjeve, nuk e di se sa është në interes të vendeve evropiane, anëtarëve të BE-së, veçanërisht atyre të mëdha, që Turqia të forcojë ndikimin e saj gjeostrategjik dhe politik në Evropë. Ne shohim se forcat e ekstremit të djathtë po forcohen, dhe në Gjermani dhe Francë, ato janë në pushtet në Itali, dhe mendoj se në një periudhë të ardhshme, ato vende të BE-së mund ta shohin me pakënaqësi forcimin e ndikimit të Turqisë në tokën evropiane. Ndoshta ky do të jetë një argument për ne në një periudhë të ardhshme", theksoi Zeçeviq.

Ai beson se procesi i tërheqjes së njohjes nuk e shqetëson thelbin e lobimit të vendeve që mbështesin pavarësinë e Kosovës, por madje mund ta forcojë atë, por në këtë mënyrë dërgon një mesazh të qartë se kjo çështje nuk është zgjidhur.

"Tërheqja e njohjes do të thotë se ekziston një ekuilibër dhe se maja e peshores është në anën tonë. Më shumë vende në botë nuk e njohin Kosovën sesa që e njohin, gjë që forcon argumentin se kjo nuk është një ‘fait accompli’, një çështje e mbyllur, por një problem që ka cenuar integritetin territorial të Serbisë dhe që duhet të zgjidhet në një mënyrë që do t’i përshtatet të dyja palëve", thotë Zeçeviq.

Ai shton se tërheqjet e mundshme të reja të njohjes nuk do të ndikojnë në qëllimin e Turqisë dhe vendeve të tjera për të ndaluar lobimin për Kosovën.

“Tani është një garë për të gjetur një ekuilibër dhe që ato vende që e kanë njohur pavarësinë e Kosovës të mos mund të dalin me tezën se të gjithë përreth tyre e kanë njohur atë, se është një çështje e zgjidhur. Pra, nëse nga ana tjetër ka vende që tërheqin njohjen ose nuk e njohin Kosovën, kjo do të thotë se çështja nuk është zgjidhur dhe se duhet të zgjidhet duke marrë parasysh interesat e Serbisë”, specifikoi Zeçeviq.

Prishja e "dinamikës"

Diplomati në pension Zoran Millivojeviq thekson se numri i madh i çnjohjeve në dhjetë vitet e fundit ka shqetësuar "dinamikën" e Prishtinës, prandaj edhe pas 17 vitesh ajo nuk mund ta konfirmojë shtetësinë e saj.

Millivojeviq është i qartë dhe me zë të lartë. Gjermania, Britania e Madhe dhe Turqia po lobojnë me forcë për Kosovën.

“Për Kosovën, në radhë të parë lobon Gjermania dhe këtë e bën në mënyrën më të drejtpërdrejtë. Gjermania nis nga pozicioni i saj strategjik se Ballkani është zonë e interesit të politikës gjermane, dhe se kufijtë në Ballkan janë përcaktuar duke u bazuar në faktin që Kosova është një shtet i njohur. Pra, kufij të rinj me Serbinë pa Kosovën dhe Metohinë,” thotë Millivojeviq.

Ai shton se në mesin e vendeve që lobojnë fuqishëm për Kosovën është edhe Britania e Madhe.

“Ajo ka interesa tradicionale në këto hapësira dhe mbi të gjitha nga pozita kundërruse. Ajo e konsideron Serbinë si pjesë të zonës së ndikimit rus dhe beson se ndikimi i Rusisë vë në pikëpyetje interesat e saj strategjike,” deklaron Millivojeviq.

Duke folur për rolin e Turqisë, ky diplomat thotë se pozicioni i saj duhet parë në kontekstin e përpjekjes së presidentit Rexhep Tajip Erdogan për ta promovuar Turqinë si një fuqi rajonale apo madje globale.

Ai thekson se baza e politikës turke dhe interesave të saj në Ballkan dhe Evropën Juglindore është faktori shqiptar.

“Në strategjinë e ‘thellësisë strategjike’ të (Ahmet) Davutoglut që nga fillimi i këtij shekulli, kjo është përmendur qartë dhe turqit kurrë nuk janë tërhequr nga ajo. Turqit e shohin faktorin shqiptar si shtyllë, infrastrukturë dhe opsion strategjik për veprim në këto hapësira dhe në një mënyrë edhe për definimin e interesave turke ndaj Evropës Juglindore, por edhe ndaj rajonit në tërësi. Këtu kemi parasysh edhe Mesdheun, edhe gjithë rrethinën tonë. Pra, Turqia nuk ka ndonjë tjetër bazë, nëse përjashtojmë diasporën, përveç këtij faktori boshnjak, por ai është më i dobët se faktori shqiptar,” vlerëson Millivojeviq.

Ai shpjegon se procesi i tërheqjes së njohjes së Kosovës “prish ndjeshëm dinamikën” e Prishtina-s dhe aleatëve të saj.

“Kjo dinamikë prishet vetë nga fakti që në këto dhjetë-jedhjetë e një vjet ka pasur një numër të madh tërheqjesh të njohjeve. Nëse nuk gaboj, janë 28. Presidenti Vuçiq ka paralajmëruar edhe disa të reja. Por thelbi nuk është vetëm në politikën e tërheqjes së njohjeve, por në faktin që shtetësia e Kosovës nuk ka mundur të konfirmohet për 17 vjet, dhe në faktin që ky është një projekt i dështuar. Dhe kjo shihet edhe në skenën e brendshme,” beson Millivojeviq për Kosovo online.

Rezultati, thekson ai, është se Kosova dështoi të definohet “si një shtet serioz apo një hapësirë ​​demokratike”.

“Dhe kjo është çështja kyçe. Tërheqjet e njohjeve e ndihmojnë këtë dhe definitivisht e kthejnë çështjen e Kosovës dhe Metohisë në terrenin politik. Është krejtësisht e qartë se kjo nuk mund të konfirmohet në mënyrë artificiale, me forcë, si shtet apo si një faktor stabiliteti dhe sigurie,” tha Millivojeviq.

Ai shpjegon se kjo po bëhet gjithnjë e më e dukshme “në një mënyrë apo në një tjetër”.

“Mbetet fakti se dy të tretat e njerëzimit nuk e njohin Kosovën. Dhe mbetet fakti se edhe në Uashington tani kemi një qeveri tjetër që e sheh këtë çështje në një mënyrë ndryshe. Pa këta elementë, nuk është e mundur të realizohet shtetësia e Kosovës ashtu siç është menduar në fillim të këtij shekulli,” është i bindur Millivojeviq.

Interesat e BE-së

Edhe profesor i së drejtës evropiane nga Prishtina, Avni Mazreku ,thekson se ekziston presion politik mbi vendet që nuk e kanë njohur Kosovën që ta bëjnë këtë, dhe se Ankaraja luan një rol të rëndësishëm në këtë proces.

Megjithatë, ai thekson se njohja e Kosovës nga Bashkimi Evropian është në interesin e tij, por edhe në interes të të gjitha vendeve në rajon.

Ai thotë se pa Kosovën nuk ka zgjerim të BE-së në Ballkanin Perëndimor.

"Është e qartë se ka presion politik dhe avokim që Kosova të njihet nga të gjithë, dhe kjo mund të shihet përmes deklaratave zyrtare të NATO-s, si dhe përmes qëndrimeve të marra nga përfaqësuesit politikë të atyre vendeve. E gjithë kjo tregon se njohja e Kosovës është diçka që pritet nga vendet e tjera anëtare, qoftë NATO apo BE. Roli i vendeve që e kanë bërë këtë është të ndikojnë drejtpërdrejt në njohjen e Kosovës, dhe Turqia ka një rol të rëndësishëm në atë proces", shpjegon Mazreku.

Ai ka theksuar se pengesa kryesore për integrimin evropian të Ballkanit Perëndimor është fakti se pesë shtete të Bashkimit nuk e kanë njohur Kosovën.

"Është në interes të vetë Bashkimit Evropian që të gjithë anëtarët e tij ta njohin pavarësinë e Kosovës, sepse Bashkimi Evropian nuk mund të zgjerohet në Ballkanin Perëndimor pa zgjidhur çështjen e statusit të Kosovës. Prandaj, njohja e pavarësisë së Kosovës është vendimtare", thekson Mazreku.

Duke folur për atë se kush lobon publikisht dhe kush fshehurazi për Kosovën, ky profesor thotë se të gjitha vendet që e kanë njohur atë e bëjnë këtë.

"Ata pesë anëtarë të BE-së që ende nuk e kanë njohur Kosovën janë një pengesë kryesore në procesin e njohjes. Nga ana tjetër, shumë vende të tjera anëtare të NATO-s, përfshirë SHBA-në dhe Kanadanë, tashmë e kanë njohur Kosovën dhe po lobojnë fort për njohjen dhe integrimin e plotë ndërkombëtar të Kosovës. Kjo mund të shihet përmes veprimeve brenda institucioneve të Bashkimit Evropian, NATO-s, OEBS-së dhe organizatave të tjera ndërkombëtare që merren me sigurinë dhe bashkëpunimin", specifikon Mazreku.

Qëllimet e Serbisë

Një nga pengesat për Kosovën është Këshilli i Evropës.

Kryetarja e delegacionit serb në Këshillin e Evropës, Bilana Pantiq Pila, thotë në një intervistë për Kosovo online se Serbia ka një politikë dhe synime të qarta në lidhje me Kosovën, si dhe se gjithnjë e më shumë vende që e kanë njohur pavarësinë e mbështesin Beogradin në respektimin e së drejtës ndërkombëtare.

“Qëllimi ynë është i qartë: të tregojmë se si jeton populli serb në Kosovë dhe Metohi, të ruajmë integritetin tonë territorial dhe sovranitetin dhe respektimin e së drejtës ndërkombëtare. Këto janë përparësitë tona dhe përpiqemi t'ua shpjegojmë të gjithëve se çdo shtet duhet ta respektojë të drejtën ndërkombëtare. Kështu edhe i zhvillojmë negociatat dhe bisedimet”, thekson Pantiq Pila.

Pavarësisht aleatëve të fuqishëm të Prishtinës, thotë, edhe Beogradi ka të vetët me të cilët bisedohet çdo ditë.

“Kemi shumë miq dhe shumë vende që edhe pse e kanë njohur Kosovën, e shohin se kemi të drejtë dhe na japin mbështetjen që munden kur bëhet fjalë për këto negociata dhe bisedime”, thotë Pantiq Pila.

Ajo tregon se disa shtete e mbështesin Kosovën për shkak të “interesave të veta”, por se Serbia po përpiqet ta parandalojë këtë.

“Dhe vërtet po punohet për këtë. Kemi kontakte të mira diplomatike dhe këtë e kemi treguar edhe tani. E shihni sa po zgjat procesi i anëtarësimit të Kosovës dhe Metohisë në Këshillin e Evropës. Dhe kjo është ndalur. Kjo është ajo luftë diplomatike”, thekson ajo.

Edhe shton se Serbia po përpiqet të zgjerohet me aleatë të rinj përveç aleatëve ekzistues.

“Po përpiqemi të zgjerojmë atë rrjet të shteteve mike që do të kuptojnë se ajo që ne kërkojmë është respektimi i së drejtës ndërkombëtare,” sqaroi ajo.

Pantiq Pila thotë se, pavarësisht nga situata absurde që Bashkimi Evropian është neutral ndaj statusit, ndërsa shumica e anëtarëve e njohin Kosovën, delegacioni i Serbisë përpiqet të paraqesë argumentet e veta në Këshillin e Evropës.

“Është absurde. Dhe kur i thërrasim për të respektuar rezolutën e OKB-së që është detyruese për të gjithë, ata thonë: ‘Mirë, ne jemi Këshilli i Evropës, jemi një organizatë e veçantë’. Por, ne kemi për detyrë të paraqesim argumente, të themi se KE është një organizatë në të cilën anëtarë mund të jenë vetëm shtete, se statusi i Kosovës dhe Metohisë është përcaktuar qartë me atë rezolutë të OKB-së. Dhe ta themi se të drejtat e njeriut dhe të pakicave duhet të respektohen, gjë që në Kosovë dhe Metohi nuk ndodh. Nuk e respektojnë Marrëveshjen e Brukselit, ende pritet themelimi i Asociacionit të Komunave Serbe… Dhe pastaj, kur ke argumente të tilla, është më e lehtë të bisedosh me deputetë dhe diplomatë të vendeve të tjera,” shpjegon Pantiq Pila.

Ajo shtoi se në vitet e fundit ka pasur disa njohje të Kosovës, të cilat treguan se përfaqësuesit e këtyre vendeve nuk ishin të vetëdijshëm për thelbin e problemit.

"Doli se këto janë vende që as nuk e dinin kur e njihnin se për çfarë bëhej fjalë. Varet nga ne të flasim, të luftojmë diplomatikisht dhe të shpjegojmë se çfarë fshihet pas gjithçkaje, në mënyrë që ata të kuptojnë se është kutia e Pandorës nëse e njeh territorin e dikujt si shtet sovran. Me këtë, mund ta zbatoni edhe në Ukrainë, Qipro dhe vende të tjera... kërcënon të gjithë botën. Dhe këto janë argumentet tona. Pres që të ketë më shumë njohje dhe ne po punojmë për këtë. Varet vetëm nga ne t'i përdorim të gjitha argumentet tona në atë drejtim", thotë Pantiq Pila.