Kush po e dëmton në të vërtetë sigurinë në Ballkanin Perëndimor dhe a ka ndonjë arsye për shqetësim?

Diplomatët botërorë shpesh kanë ditur ta quajnë Ballkanin Perëndimor “fuçi baruti” gjatë dekadave të kaluara, por sa ka një përshkrim i tillë bazë në realitetin e sotëm dhe a do ta lejojnë SHBA dhe BE që ky pjesë e Evropës të zhytet sërish në paqëndrueshmëri dhe konflikte të armatosura? Bashkëbiseduesit e Kosovo online janë të bindur se Uashingtoni dhe Brukseli nuk do ta lejojnë një gjë të tillë.

Shkruan: Velko Nestoroviq

Situata është plotësisht e ndryshme nga fundi i shekullit XX, kur pamë shpërbërjen e Jugosllavisë, por shpesh mund të dëgjohen deklarata nxitëse të liderëve rajonalë për qëllime të politikës ditore, se gjoja dikush po e cenon sigurinë në Ballkanin Perëndimor.

Natyrisht, nuk duhet harruar se presidenti aktual i SHBA-së, Donald Trump, disa herë ka deklaruar se “e ka parandaluar luftën midis Kosovës dhe Serbisë.”

Presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, së fundmi në Samitin e EPC-së deklaroi se parandalimi i taktikave destabilizuese të Serbisë është çelësi për një Evropë të sigurt dhe stabile, por nëse merret parasysh se deklaratat e përfaqësuesve zyrtarë të Prishtinës për dronët nga Serbia, grumbullimin e trupave... gjithmonë zakonisht janë mohuar nga NATO, analisti Risto Nikovski vlerëson se deklarata të tilla duhet parë si pjesë e retorikës politike të Prishtinës.

Ai beson se Uashingtoni është krijuesi i fatit dhe i situatës në Ballkan dhe për Kosovo online vlerëson se Shtetet e Bashkuara të Amerikës nuk do të lejojnë asnjë destabilizim të rajonit.

„Mos harrojmë se këtu ka filluar lufta botërore, pikërisht në Ballkan. Por konteksti që ajo i jep është pa asnjë logjikë. Përkundrazi, Serbia në çdo mënyrë po përpiqet të gjejë një zgjidhje për Kosovën, e cila është shkëputur në mënyrë të paligjshme nga Serbia – kjo duhet theksuar. Megjithatë, nuk ka mirëkuptim nga ana kosovare. Pra, retorika e saj është plotësisht në kontekst të gabuar dhe Serbia është më pak se të gjithë faktor i rrezikimit të sigurisë në Ballkan,“ thotë analisti nga Shkupi.

Sipas tij, deklaratat e Osmanit se pas Rusisë Serbia është kërcënimi më i madh për sigurinë e Ballkanit Perëndimor dhe të Evropës janë pjesë e retorikës së Prishtinës zyrtare.

„Kjo është pjesë e politikës së tyre e cila de facto nuk vlen më. E dimë se çfarë po ndodh me SHBA-të, të cilat po ndalojnë disa çështje dhe projekte të rëndësishme që po i zbatojnë me Kosovën, por fakti kyç është se në Ballkan po krijohen boshtet, marrëveshje të reja për një lloj paqeje të supozuar, dhe kjo absolutisht në kuptimin e krijimit të parakushteve për luftë, kur tre vende bëjnë një marrëveshje për një lloj bashkëpunimi ushtarak kundër Serbisë. Kjo është minimi i paqes në Ballkan në kurriz të interesave afatgjata të të gjitha vendeve, dhe ajo që më intrigon më shumë është roli i Kroacisë. E dimë për mosmarrëveshjet, problemet dhe historinë midis Kroacisë dhe Serbisë, dhe lidhja e një lloj pakti kundër Serbisë është pa asnjë logjikë. Në këtë mënyrë po dirigjohen paqja dhe siguria e Ballkanit dhe e gjithë Evropës në tërësi,“ thekson ai.

Studiuesi i studimeve të sigurisë Nikola Vujinoviq beson se siguria e Evropës nënkupton gjithashtu që situata në Ballkanin Perëndimor të jetë paqësore, akuzat dhe pretendimet e shpeshta të përfaqësuesve të Prishinës zyrtare se Serbia është ajo që kërcënon sigurinë në këtë pjesë të Evropës janë vetëm një zëvendësim i tezave.

Ai thekson se një narrativë e tillë përdoret nga Presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, dhe Kryeministri në mandatin teknik, Albin Kurti, për të justifikuar "sjelljen ndaj komunitetit serb, të drejtat politike dhe njerëzore të cilat po shkelen në Kosovë".

"Pretendohet se serbët e meritonin një marrëdhënie të tillë. Ata e meritonin atë për shkak të mëkateve të tyre nga e kaluara. Dhe para Bashkimit Evropian, kemi një mëkat nga e tashmja, që është sjellja jonë aktuale në marrëdhëniet ndërkombëtare, ku nuk duam të vendosim sanksione ndaj Rusisë dhe ku thjesht duam të kemi një status neutral", thotë Vujinoviq.

Ai thekson se përveç Kurtit dhe Osmanit, e njëjta narrativë përdoret nga udhëheqës të ndryshëm në BdheH, Mal të Zi dhe rajon.

"Pra, sipas asaj popullore - kapeni hajdutin - ne po përpiqemi të vërtetojmë se ajo që po ndodh tani është faji që nuk ka ardhur ende", thotë bashkëbiseduesi ynë.

Kur u pyet nëse siguria e Ballkanit Perëndimor është vërtet e kërcënuar apo nëse mund të jetë, Vujinoviq thotë:

"Mendoj se nuk ka vend për frikë. Pra, në fund të fundit shohim që Lindja e Mesme po qetësohet ngadalë. Kjo me siguri do të çojë në qetësim edhe në frontin ukrainas, gjë që i përshtatet Evropës, dhe ajo do të jetë e zënë me gjëra të tjera, në vend që të merret me rajonin e Ballkanit Perëndimor. Besimi im është se udhëheqësit evropianë do t'i detyrojnë, nëse mund ta përdor këtë shprehje, shqiptarët e Kosovës të ndalojnë dhunën që po ushtrojnë, se do ta frenojnë z. Schmidt në Bosnje dhe Hercegovinë i cili kryen dhunë atje, dhe se thjesht do t'i inkurajojnë ata të sillen ndaj komunitetit serb në mënyrën e duhur, në mënyrë që të shmangim atë përshkallëzim të njëfarë sigurie ose pasigurie. Ajo që duhet të përmend është se Serbia është lojtari kryesor atje dhe për sa kohë që Serbia është e duruar dhe nuk dëshiron ta përshkallëzojë situatën më tej, nuk do të kemi një përshkallëzim të vërtetë."

Profesori i së drejtës evropiane nga Universiteti i Prishtines, Avni Mazreku, deklaron për Kosovo online se askush nga Ballkani Perëndimor nuk e refuzon anëtarësimin në NATO dhe BE, përveç Republikës Sërpska dhe Serbia.

"Serbia është neutrale në aspektin e anëtarësimit në NATO, por nuk është neutrale në zgjedhjen e armëve. Pyetja logjike do të ishte pse investohet kaq shumë në armatosjen e vendeve të Ballkanit Perëndimor? Kundër kujt do të përdoren këto armë? A ka ndonjë indikacion të paraqitur qytetarëve ose zyrtarëve të këtyre vendeve, përfshirë Kosovën dhe më gjerë, në lidhje me interesin e shteteve për të investuar në ushtri? Në Evropën Lindore, kemi parë deklarata nga udhëheqësit e vendeve të caktuara si Polonia, Estonia, Lituania, Bjellorusia dhe Rusia se ata janë në favor të luftës. Kjo situatë po i ndodh të gjithë Evropës për herë të parë që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore. Nuk kemi retorikë kaq të ashpër dhe veprime specifike në lidhje me paqëndrueshmërinë e Evropës në përgjithësi", thotë Mazreku.

Profesori thekson më tej se "në këtë kontekst, Serbia mund të kualifikohet si ajo që luan një rol shkatërrues në funksion të paqes në Ballkanin Perëndimor".

"Për sa kohë që Serbia nuk është konstruktive, ajo konsiderohet një shtet konflikti, ku ka prodhuar konflikte dhe është e ndryshme nga Evropa. Në këtë rast, do të pajtohesha që këtë pjesë duhet ta quajmë Evropë Juglindore dhe jo Ballkan Perëndimor, sepse ky është konotacioni. Prandaj, Serbia duhet të manifestojë paqe të qëndrueshme, dhe kjo arrihet duke njohur Kosovën, duke e afruar Serbinë me të ashtuquajturën "ombrellë transatlantike". Ideja është që Serbia të jetë një pjesë e plotë e BE-së, por edhe një pjesë e plotë e NATO-s, sepse NATO ka qenë garantuesi i vetëm i paqes dhe sigurisë në territorin evropian që nga viti 1949".