Marrëveshja për anëtarësim në Bordin e Paqes solli tension në Kuvendin e Kosovës

Rezervimi i dukshëm i kryeministrit dhe liderit të Vetëvendosjes, Albin Kurti, ndaj anëtarësimit të Kosovës në Bordin e Paqes që në fillim të vitit u interpretua si përpjekje e tij për të qëndruar “në linjë” me aleatët evropianë, por edhe si pasojë e përkeqësimit të marrëdhënieve me Vjosa Osmanin, e cila si presidente kishte nënshkruar Kartën e kësaj nisme të Donald Trump. Tani, kur pikërisht një deputete e Vetëvendosjes në Komisionin për Punë të Jashtme të Kuvendit të Kosovës kërkoi që një nen i atij marrëveshjeje të saktësohet para se deputetët ta miratojnë, analistët thonë se ky veprim, duke pasur parasysh se marrëveshjet ndërkombëtare nuk mund të ndryshohen, është në fakt një mesazh si për ish-presidenten ashtu edhe për administratën amerikane.

Shkruan: Jellena Milenkoviq

Anëtarësimi i Kosovës në nismën e nisur nga presidenti amerikan Donald Trump, në margjinat e Forumit në Davos në fund të janarit, u mbështet kryesisht nga politikanët dhe publiku në Kosovë. Kryesisht u kuptua si një privilegj për Prishtinën dhe një hap i rëndësishëm në thellimin e partneritetit me SHBA-në, megjithëse disa u penguan nga fakti që firmën në Kartën e Bordit të Paqes e vendosi Vjosa Osmani, mandati presidencial i së cilës po i afrohej fundit, gjë që u interpretua si një kartë e saj në fushatën për rizgjedhje. Duket se kjo disa i shqetësoi më shumë, ndaj ra në sy mungesa e një mbështetjeje të zëshme nga Qeveria dhe kryeministri Albin Kurti.

Që nga janari shumë gjëra kanë ndryshuar, kështu që edhe Bordi i Paqes në njëfarë mënyre, për shkak të konflikteve në Iran, ra në plan të dytë edhe për iniciatorin e tij në anën tjetër të Atlantikut, por Projektligji për ratifikimin e kësaj marrëveshjeje mbërriti në parlamentin e Kosovës. Dhe aty hasi në pengesë.

Qeveria e Kosovës kohët e fundit miratoi lehtësisht vendimin për dërgimin e pjesëtarëve të Forcës së Sigurisë së Kosovës në Rripin e Gazës, në kuadër të Forcave Ndërkombëtare Stabilizuese, që është në fakt ideja udhëheqëse e Bordit të Paqes. Këtë vendim e konfirmuan para tre ditësh edhe deputetët me 89 vota pro, pa asnjë kundër dhe pa abstenime.

Megjithatë, për Marrëveshjen e anëtarësimit në Bordin e Paqes në Komisionin parlamentar u vendos një pengesë, dhe këtë e bëri deputetja e Vetëvendosjes Arbereshe Kreziju-Hyseni, e cila në mbledhjen e këtij trupi tha se “një fjali në nenin 2, paragrafi 2 është problematike dhe duhet përmirësuar”, duke shtuar se bëhet fjalë për një problem në formulim dhe se duhet parë nëse marrëveshja është në përputhje me ligjet dhe direktivat e Bashkimit Evropian. Për këtë arsye, në mbledhjen e Komisionit u themelua një Grup Punues, i cili gjatë kësaj jave pritet të harmonizojë Projektligjin për ratifikimin e kësaj marrëveshjeje.

A është vetëm çështje formulimi?

Diskutimi për qëndrimin e Vetëvendosjes ndaj Marrëveshjes për anëtarësim në Bordin e Paqes vazhdoi të premten në sallën e Kuvendit.

Deputeti i Partisë Demokratike të Kosovës, Enver Hoxhaj, kritikoi partinë në pushtet, duke theksuar se “shtetet duhet të jenë serioze për atë që thonë dhe bien dakord jashtë vendit dhe ta zbatojnë atë në vend”.

Edhe pse, siç tha ai, mënyra se si Osmani në Davos i dha mbështetje kësaj nisme, pa e ngritur këtë çështje me Qeverinë e Kosovës, ishte shkelje e ligjit, ai u shpreh edhe më i shqetësuar që shumica parlamentare po përpiqet të bëjë një shkelje tjetër ligjore për të ndryshuar marrëveshjen për Bordin i Paqes.

“Politika e jashtme nuk është platformë për përmbushjen e dëshirave, as vend ku përplasen ego. Është një proces ku shtetet duhet të jenë serioze për atë që thonë jashtë dhe e zbatojnë në vend... Nuk mund të nënshkruajmë diçka tjetër jashtë dhe të mbajmë një qëndrim krejtësisht tjetër në vend. Ta përfundojmë këtë cirk politik”, tha Hoxhaj, i cili është edhe ish-ministër i Punëve të Jashtme.

Deputetja e Vetëvendosjes, Arbëreshë Kryeziu-Hyseni, mbeti në qëndrimin se shumica qeverisëse nuk është kundër anëtarësimit në Bordin për Paqe, por se ideja është që marrëveshja të harmonizohet me legjislacionin e Kosovës.

“Në parim, askush nuk është kundër kësaj, e kam fjalën për të gjitha subjektet politike të përfaqësuara në parlament. Marrëveshja ishte e ndërsjellë që të formohet Grupi Punues, në të cilin ju, zoti Hoxhaj, jeni propozuar si përfaqësues i partive opozitare. Më vjen mirë, sepse besoj se do të jepni kontribut profesional në hartimin e duhur të këtij Projektligji. Deri tani vetëm Shqipëria e ka ratifikuar këtë marrëveshje dhe askush tjetër, pasi ideja është që ligji të harmonizohet me juridiksionet e shteteve anëtare. Nuk ka arsye për shqetësim, e aq më pak që të duket sikur jemi kundër saj. Nuk jemi kundër, por jemi të interesuar që Projektligji të jetë i harmonizuar dhe i rregulluar mirë”, tha Kryeziu-Hyseni.

Mesazhi për Osmanin dhe SHBA-në

Historiani Stefan Radojkoviq thotë se me vendimin e Komisionit Parlamentar për ndërhyrjen e deputetit të Vetëvendosjes, qeveria e Albin Kurtit në fakt po i dërgon një mesazh ish-presidentit, nga i cili u distancua politikisht, si dhe administratës amerikane, e cila pezulloi hapjen e dialogut strategjik.

Ai kujton se Albin Kurti dhe Vjosa Osmani u distancuan gjithnjë e më shumë gjatë mandatit të saj, ndërsa në fillim të vitit nuk ishte e qartë se shumica që Vetëvendosja ka në parlament nuk do të kandidonte për president.

“Pra, është një mesazh i drejtpërdrejtë drejtuar asaj, por i drejtohet edhe administratës së Donald Trump, e cila pezulloi hapjen e dialogut strategjik midis Prishtinës dhe Uashingtonit pikërisht për shkak të sjelljes së qeverisë së Kurtit ndaj komunitetit serb dhe institucioneve që supozohej të formonin shtyllën kurrizore të Asociacionit të Komunave Serbe, për shkak të lëvizjeve të njëanshme brenda fushatës së tij politike”, tha Radojkoviq për Kosovo online.

Ai është i mendimit se Kurti, meqenëse beson se bashkësia ndërkombëtare shpesh shantazhon Prishtinën me çështjen e statusit të komunitetit serb në Kosovë, vendosi të tregojë një shkallë rezistence dhe inati ndaj pjesës më të madhe të bashkësisë ndërkombëtare, dhe mbi të gjitha ndaj Uashingtonit, dhe gjithashtu ndaj Bordit të Paqes.

“Ndoshta u vlerësua që Bordi i Paqes duhet të jetë një zëvendësim për Kombet e Bashkuara, dhe të gjithë e dimë se administrata e Prishtinës dëshiron të njihet si anëtare e barabartë dhe të përfaqësohet si shtet në Kombet e Bashkuara”, shtoi Radojkoviq.

Marrëveshjet ndërkombëtare nuk mund të ndryshohen

Një shprehje e një qëndrimi politik, një mesazhi apo një këmbëngulje në ligj, është thjesht një fakt që marrëveshjet ndërkombëtare nuk mund të ndryshohen në mënyrë të njëanshme.

"Gabimi është se anëtarët e Komisionit për Punë të Jashtme nuk e kuptuan se çfarë është një marrëveshje ndërkombëtare, kështu që menduan se mund të ndryshonin një nga nenët e saj. Sipas Konventës së Vjenës për Traktatet Ndërkombëtare, dhe gjithashtu sipas Kushtetutës së Kosovës, nuk mund ta ndryshosh kurrë një marrëveshje të tillë. Nga ana tjetër, parlamenti nuk është palë negociuese e kësaj marrëveshjeje për të ndërhyrë", shpjegoi ish-diplomati Sylë Ukshini për Kosovo online.

Kuvendi, shton ai, mund të miratojë një marrëveshje ose t'i rekomandojë qeverisë ta negociojë atë, por në këtë rast, dokumenti specifik nuk është çështje negociatash.

"Deputetët e refuzuan më shumë nga injoranca, duke pasur parasysh se si qeveria ashtu edhe opozita e konsiderojnë përfshirjen e Kosovës në Bordin e Paqes përtej dallimeve të tyre. I shërben Kosovës në konsolidimin e imazhit dhe pozicionit të saj ndërkombëtar, e përfaqëson atë si një entitet ndërkombëtar me reputacion. Bordi do ta shqyrtojë këtë qëndrim dhe pas konsultimit me Ministrinë e Punëve të Jashtme ose ekspertët ligjorë, do të konfirmohet se nuk do të preket. Prandaj, marrëveshja mund të ratifikohet ose të refuzohet, por nuk mund të ndryshohet", shpjegoi Ukshini.

Diplomati i karrierës Albert Prenkaj theksoi se një marrëveshje dypalëshe ose një kontratë e nënshkruar mbart përgjegjësi ndërkombëtare, me vlerësimin se "aventura e re e Kosovës me hartimin e një ligji për ratifikimin e Kartës së Bordit të Paqes përfaqëson një lojë të re me zjarrin".

Duke kujtuar se gatishmëria për anëtarësim në Bordin e Paqes, me shpjegime të ndryshme, nuk u shpreh nga Italia, Gjermania, Franca, Mbretëria e Bashkuar, ndërsa vetëm Shqipëria, pavarësisht mungesës së Kryeministrit Edi Rama në ceremoninë e themelimit të Bordit të Paqes, ratifikoi marrëveshjen, Prenkaj deklaroi se mund të supozohet se taktikat e fundit në lidhje me Projektligjin për ratifikimin e Kartës së Bordit të Paqes lidhen me qëndrimet e vendeve evropiane, me qëllim vendosjen e një ekuilibri të caktuar.

"Lindet pyetja: "Çfarë lloj ekuilibri mund të ketë një vend si Kosova, i cili nuk është pjesë e kuadrit ndërkombëtar të OKB-së, dhe në të njëjtën kohë të ketë një mundësi të mirë për të marrë pjesë në një platformë si Bordi i Paqes, ku shanset për vëmendje më të madhe ndërkombëtare dhe njohje përfundimtare janë më se të dukshme", pyeti Prenkaj.

Profesori i së drejtës ndërkombëtare Enver Hasani tha më parë diçka të ngjashme, duke e përshkruar si plotësisht të papjekur sjelljen e përfaqësuesit të Vetëvendosjes në Komisionin parlamentar për Punë të Jashtme.

"Kjo është papjekuri e plotë. Deputetët duhet të pyesin departamentin ligjor në Ministrinë e Punëve të Jashtme, nëse nuk e dinë dhe ata do t'u tregojnë standardet ndërkombëtare se kur dhe si mund të ndryshohet një kontratë e nënshkruar nga kreu i shtetit, kreu i qeverisë ose ministri i punëve të jashtme, por që nuk e ka kaluar procedurën e ratifikimit në kuvend. Kuvendi mund të ndryshojë në mënyrë të njëanshme ligjet e veta, por jo detyrimet ndërkombëtare të Kosovës", tha Hasani.

Ndërkohë, ish-presidentja Vjosa Osmani u bëri thirrje deputetëve që urgjentisht dhe unanimisht të ratifikojnë Marrëveshjen për anëtarësimin e Kosovës në Bordin e Paqes.