A mbajne mesazhet e Kurtit (jo)paqe mes sërbëve? 

Nëse ka dashur t’u shtrijë dorën serbëve në Kosovë, nuk ka qenë bindës. Shumica e tezave që Albin Kurti ka paraqitur në video-mesazhin në gjuhën serbe kanë mundur të mashtrojnë vetëm ata që nuk janë mirë të njohur me situatën në terren, ndërsa qëndrimet e tij për „përshtatjen“ e shëndetësisë dhe arsimit në një sistem duhet të interpretohen seriozisht, vlerësojnë bashkëbiseduesit e Kosovo online. Në vend të populizmit, do të kishte qenë ideale, theksojnë ata, të kishte paraqitur plan për kthimin masiv të serbëve në Kosovë.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Nuk është hera e parë. Edhe para tre vitesh, sapo kishte mbushur një vit mandat si kryeministër i Kosovës, Albin Kurti u është drejtuar serbëve me video-mesazh në gjuhën serbe.
Atëherë tha se Qeveria është e përkushtuar për përmirësimin e të drejtave dhe mirëqenies së të gjithë qytetarëve të Kosovës pa marrë parasysh përkatësinë fetare ose etnike dhe se njerëzit „në një shoqëri demokratike dhe shtet ligjor duhet të jenë të lirë të shprehin publikisht qëndrimet e tyre“.
Si duket kjo në praktikë që atëherë e kanë ndier shumë serbë, të cilët për shkak të mendimeve të shprehura kanë përfunduar me pranga në duar.

Me video-mesazhin e ri, të regjistruar në prag të zgjedhjeve lokale që do të mbahen më 12 tetor, Kurti, tani në mandat teknik të kryeministrit, ndër të tjera ka porositur se dëshiron bashkëpunim sa më të mirë me komunitetin serb, duke thënë se është kryeministër i të gjithë qytetarëve të Kosovës, se u shërben të gjithëve, se nuk është kundër asnjë komuniteti etnik dhe se në Kosovë nuk ekziston urrejtje ndëretnike siç e propagandojnë disa.

Ai bëri të qartë se „dualizmi i sistemit shëndetësor dhe arsimor nuk është i qëndrueshëm“.

„Është e nevojshme inkorporimi dhe bashkimi i tyre. Unë nuk dua ta bëj këtë kundër jush ose pa ju. Gjatë mandatit tonë të ardhshëm, së bashku me të gjithë ju, duke përfshirë edhe kryetarët e ardhshëm të komunave, do të punojmë në përshtatjen e shëndetësisë dhe arsimit në një sistem“, tha Kurti.
Edhe pse nuk beson se do të ndodhë mbyllja e dhunshme e institucioneve arsimore dhe shëndetësore siç ka qenë rasti me disa të tjera gjatë vitit e gjysmë të kaluar, Aleksandar Shluka, bashkëpunëtor i organizatës joqeveritare „Iniciativa e re shoqërore“ konsideron se ky pjesë e fjalimit të Kurtit duhet të interpretohet mjaft seriozisht.

Ai kujton njoftimet e fundit të autoriteteve kosovare për lejet e detyrueshme të qëndrimit në Kosovë, nëse dikush qëndron më shumë se tre ditë, dhe thotë se kjo do të ndikojë në mënyrë të tërthortë në Universitet, duke marrë parasysh se shumë studentë vijnë nga qytete në Serbi dhe nuk kanë vendbanim apo qëndrim në Kosovë.

„Për ta kjo mund të jetë problem, meqë institucionet e Kosovës në kontekst të paraqitjes së vendbanimit do të kërkojnë, për shembull, që të ekzistojë ndonjë dëshmi se ata studiojnë këtu në Universitet, por kërkohet që ajo të jetë dëshmi nga një institucion i akredituar në sistemin e Kosovës, gjë që natyrisht është e pamundur, sepse e dimë që si Universiteti ashtu edhe institucionet shëndetësore funksionojnë në kuadër të sistemit të Republikës së Serbisë, e jo në kuadër të sistemit të Kosovës“, shpjegon Shluka për Kosovo online.

E njëjta gjë, shton ai, do të vlejë edhe për profesorët që vijnë nga disa vende të Serbisë, nga Beogradi ose qytete të tjera dhe që, përveç se ligjërojnë në fakultet, veçanërisht ata në Fakultetin e Mjekësisë, janë të punësuar përkohësisht ose me ndonjë lloj kontrate në Qendrën Klinike Spitalore në Mitrovicën e Veriut ose në Graçanicë.

„Kjo tashmë është një goditje indirekte nëse ata nuk do të mund të regjistrohen këtu, si edhe vetë fakti që u vështirësohet dukshëm paraqitja e vendbanimit apo qëndrimit. Kjo tregon se tashmë janë ndërmarrë disa masa në kontekst të vështirësimit të funksionimit të sistemit shëndetësor dhe arsimor të Republikës së Serbisë që vepron në Kosovë. Prandaj mendoj se do të vazhdohet me ato presione të perfidshme e indirekte ndaj këtyre dy sistemeve vitale për serbët në Kosovë, por edhe natyrisht për të gjitha komunitetet e tjera që i shfrytëzojnë shërbimet e tyre, dhe se në këtë mënyrë do të tentohet që puna e tyre të pamundësohet në territorin e Kosovës“, përfundon Shluka.

Kur e shohim të gjithë fjalimin e Kurtit drejtuar serbëve, sipas bashkëbiseduesit tonë, ai ishte populist dhe me qëllim që Kurti ta paraqiste veten si një vendimmarrës i gatshëm të bashkëpunojë me të gjithë, dhe me të cilin ai donte të justifikonte veten para bashkësisë ndërkombëtare.

Sluka është i bindur se aktorët e interesuar nga bashkësia ndërkombëtare janë të vetëdijshëm për të gjitha vendimet negative të marra nga qeveria e Kurtit, të cilat ata vetë i kanë dënuar panumërta herë, dhe se nuk mund të mashtrohen nga fjalimi i Kurtit.

„Ky fjalim mund, dhe shoh se ka arritur, të mashtrojë disa që nuk janë mirë të njoftuar me situatën dhe Kurti me gjasë e shfrytëzon këtë për t’u dërguar mesazhe pikërisht atyre shtresave dhe akterëve të tillë që nuk i dinë të gjitha ato vendime problematike që janë marrë dhe zbatuar gjatë dy, tre, katër viteve të fundit, e që kanë ndikuar negativisht te komuniteti serb. Kur është fjala për komunitetin serb, ai nuk ka arritur t’i mashtrojë njerëzit. Ata janë të vetëdijshëm se, për shkak të vendimeve të tij dhe të autoriteteve kosovare, tani, për shembull, nuk ka mallra serbe në raftet e dyqaneve në masën që kishte më parë, se njerëzit, për të marrë paga dhe pensione, duhet të shkojnë, për shembull, në Rashkë ose në qytete të tjera të Serbisë, sepse këtu nuk mund ta bëjnë këtë. Kurti në sytë e komunitetit serb nuk mund të fshihet pas fjalimeve të tilla deklarative e populiste“, thekson ai.

Fjalimi i Kurtit, siç thotë ai, në njëfarë kuptimi mund të interpretohet edhe si një truk marketingu, me të cilin synoi të paraqitej si lider i gatshëm madje edhe për kompromis, bashkëpunim dhe dialog, ndonëse dihet mirë se në katër vitet e fundit, prejse është në pushtet, dialog real, konsultime dhe bisedë me komunitetin serb kurrë nuk kanë filluar, megjithëse pikërisht ai e kishte paralajmëruar këtë si një nga planet e qeverisë së tij.

Sipas vlerësimit të profesorit të së drejtës kushtetuese nga Prishtina, Mazllum Baraliu, qeveria e Kurtit në fillim ka tentuar të vendosë dialog të brendshëm me qytetarët e komunitetit serb, „mirëpo nuk ia ka dalë për shkak të presioneve të Beogradit“.

Mesazhet e Kurtit drejtuar serbëve, ky profesor i sheh si „shprehje të vullnetit të mirë dhe theksim të qëllimit se, nëse sërish bëhet kryeministër, do të japë gjithçka nga vetja për të respektuar dhe ndihmuar në mënyrë të barabartë të gjithë qytetarët“.

“Kushtetuta dhe ligjet e këtij vendi garantojnë të drejtat e të gjitha komuniteteve, por edhe të komunitetit serb, por me këtë fjalim ai ka dashur të konfirmojë përkushtimin e qeverisë për investime, përfshirë dialogun e brendshëm me qytetarët e komunitetit serb.

Siç thotë ai për Kosovo online, performancën e Kurtit e sheh në kontekstin e zgjedhjeve të ardhshme dhe si përgjigje të mundshme ndaj komunitetit ndërkombëtar dhe evropian dhe opinionit publik, të cilit dëshiron t'i “tregojë dhe dëshmojë” se ai dhe qeveria janë të përkushtuar për realizimin e të drejtave dhe lirive të të gjitha komuniteteve në Kosovë.

Baraliu beson se Kurti nuk donte të tërhiqte votuesit serbë sepse, siç thotë ai, e di "se ka shumë propagandë nga Beogradi, si dhe nga burime të jashtme informacioni kundër kësaj qeverie, si në perëndim ashtu edhe në lindje".

"Kjo nuk është e drejtë sepse mendoj se duhet të mbështesim gjithçka që bëhet në aspektin e sundimit të ligjit dhe në të mirë të të gjithë qytetarëve", thotë ky profesor.
Ndryshe nga Baraliu, historiani Momçillo Pavloviq konsideron se mesazhi që Kurti u ka drejtuar serbëve në Kosovë nuk është qetësues. Ai, sipas kuptimit të tij, nënkupton që serbët nuk janë më as pakicë, por komunitet etnik dhe se duhet të integrohen në ligjet e Kosovës, të mos përdorin mbështetjen nga Serbia dhe që në zgjedhje të mos marrin pjesë serbët që përfaqësojnë interesin serb.

Gjëja kryesore që Kurti nuk e tha, sipas Pavloviqit, është „liria për serbët – liria nga frika“.
Ai në këtë kuptim kujton listat e fshehta, shoqërimet e serbëve për shkak të shenjave dalluese, mbishkrimeve në bluza në gjuhën serbe ose angleze, paraburgimet e paligjshme prej disa muajsh, dënimet që janë të pabazuara...

Serbët, thekson Pavloviq për Kosovo online, duhet të presin vazhdimin e kësaj politike të qëndrueshme provokuese.

„Duhet të presin edhe vazhdimin e përpjekjeve në të gjitha mënyrat e mundshme, me mbështetje të dukshme të vendeve perëndimore, sidomos të atyre që janë të stacionuara në Kosovë, që të përmbyllet plotësisht dhe të forcohet shtetësia e Kosovës, por pa serbët, ose me serbët të reduktuar në një përqindje të parëndësishme dhe pa asnjë rol“, paralajmëron Pavloviq.

Lidhur me të dhënat që Kurti paraqiti për ndërtimin e 138 dhe renovimin e 13 shtëpive, bashkëbiseduesi ynë thotë se prona serbe në Kosovë dhe Metohi, pikërisht nën Kurtin, është plotësisht e uzurpuar.

„Do të ishte ideale që Kurti në atë paraqitje në gjuhën serbe të kishte drejtuar fjalë pajtimi dhe të kishte bërë një plan për kthimin masiv dhe pa kushte të serbëve në vatrat e tyre dhe që pastaj ata serbë, natyrisht, me kusht që të krijohen kushte ekonomike për jetë, të kthehen. Njerëzit e dëbuar në vitin 1999 dhe më pas, tani janë tashmë në moshë të thyer. Gjeneratat e tjera do ta kenë të vështirë të kthehen“, konstaton Pavloviq.

Ai vëren se Kurti porositi që Kosova dhe Metohia për nga rritja e produktit bruto vjetor është ndër të parat në Evropë, madje gjashtë për qind, por se nuk tha që ai është një entitet në infuzion amerikan e gjerman me donacione të mëdha.

Kurti, siç thotë ai, flet për institucione duale ose paralele, por nuk përmend „që vetë Kosova është strukturë shtetërore paralele, parashtetërore“.

Nga pikëpamja historike, Pavloviq thekson se komunistët i dhanë për herë të parë Kosovës territorialitet, e kufizuan me kufij dhe i dhanë së pari vetëqeverisje krahinore, e më pas edhe provinciale.

„Si serbët, ashtu edhe shqiptarët, jo vetëm nën komunistët, por edhe më herët, natyrisht me ekscese si kudo, kanë jetuar pranë njëri-tjetrit. Kishte probleme, por në thelb jeta rridhte. Dhe tani vijmë te ajo pyetje që dy nga tre shtyllat e qenies ose pikave identitare të serbëve në Kosovë, e ato janë kisha, arsimi, pra gjuha, dhe shëndetësia, që këto shtylla të integrohen nëfarë institucionesh kosovare ose ligjesh kosovare“, thekson ky historian.

Siç vlerëson ai, nuk është realiste që serbët në Kosovë të arsimohen në një gjuhë tjetër, veçanërisht në nivele më të ulëta, dhe kujton se shqiptarët nën Ibrahim Rugovën krijuan një sistem arsimor krejtësisht paralel nga shkolla fillore deri në universitet.

"Ata u arsimuan në bodrume të ndryshme, garazhe, medrese, xhami... Vetëm Millosheviqi, me ndihmën e Romës, arriti ta rregullonte disi çështjen. Prandaj, pa pëlqimin e serbëve, do të jetë një normë tjetër e imponuar. Perëndimi, i cili pendohet vazhdimisht, do të bëjë një deklaratë ku do të pendohet, por realiteti është krejt tjetër. Duhet të jetë një lloj procesi dhe veprimi vullnetar i popullit serb - nëse duan të mësojnë sipas ndonjë lloj programi që do të bëhet nuk e di se ku, kështu që atëherë, për shembull, fëmijët serbë do të mësojnë nga historia se Serbia kreu agresion në Kosovë, se përfaqësuesit e UÇK-së janë luftëtarë të lirisë dhe se përfaqësuesit e tyre janë heronj "dhe ata do të duhet të shënojnë data të caktuara ose të shkojnë në memoriale", tregon Pavloviq.

Shkollimi në gjuhën e tyre, vëren ai, është një trashëgimi e shekullit të 19-të dhe serbët e kishin atë edhe në Perandorinë Osmane, duke përfshirë Seminarin Teologjik të Prizrenit, shkollat në Pristinë, Shkup dhe Tetovë, e cila dikur ishte Perandoria Osmane.

"Në përgjithësi, ky nuk është një mesazh qetësues. Ky është një mesazh për elektoratin e tij dhe disa serbë të cilët, sigurisht, me kalimin e kohës, e shohin të nevojshme të bashkëpunojnë me regjimin e Albin Kurtit nga nevoja", përfundon Pavloviq.