A mund ta qetësojë Trumpin heqja e tarifave doganore dhe të “ngrohë” marrëdhëniet mes Prishtinës dhe Uashingtonit?

Ndërsa bota është e përqendruar te negociatat për uljen e tarifave të reja, drakoniane, për importin në SHBA, Kosova ka gjetur një zgjidhje tjetër – ka hequr tarifat doganore për të gjitha produktet amerikane. Një mesazh i qartë dhe i fortë politik, pajtohen bashkëbiseduesit e Kosovo online. Dilema e vetme mbetet nëse ky vendim ka ardhur me vonesë dhe sa do të ndikojë në marrëdhëniet e ardhshme mes Prishtinës dhe Uashingtonit.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

Qeveria e Kosovës në mandat teknik më 1 gusht ka hequr doganat për produktet amerikane, dhe këtë lajm e ka bërë të ditur përmes llogarisë së tij në “X” Albin Kurti.

“Prej tani do të zbatohet tarifa zero për mallrat e prodhuara në SHBA që hyjnë në Kosovë. Ky vendim shënon edhe një moment të rëndësishëm në partneritetin tonë të fuqishëm, pas rifillimit të fundit të programit kompakt të MCC-së,” ka theksuar Kurti.

Tarifat e reja janë zbatuar që nga 9 prilli, por administrata amerikane i ka ndryshuar ato disa herë që nga ajo kohë.

Ndryshimi i fundit hyn në fuqi më 7 gusht, pra shtatë ditë pasi presidenti amerikan Donald Trump vendosi që BE-ja, Japonia dhe Koreja e Jugut në të ardhmen të paguajnë 15 për qind doganë për importin e mallrave në SHBA.

Sipas paralajmërimeve të mëparshme, normat doganore për Serbinë do të jenë 35 për qind, për Bosnjë e Hercegovinën 30 për qind, për Indinë 25 për qind, për Turqinë dhe Izraelin 15 për qind, ndërsa për Zvicrën 39 për qind.

Për Kosovën ende vlen tarifa prej 10 për qind.

Presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, ishte e para që më 3 prill, vetëm një ditë pasi Trump shpalli vendimin për tarifat më të larta, kërkoi nga qeveria të pezullojë doganat e importit prej dhjetë për qind për të gjitha produktet amerikane, duke theksuar se në këtë mënyrë do të dërgohej një mesazh i qartë.

Kësaj nisme më pas iu bashkuan edhe shumë shoqata biznesi dhe sipërmarrës në Kosovë.

Sipas të dhënave të Unionit Shqiptaro-Gjerman të Biznesit, Kosova vitin e kaluar ka regjistruar një deficit të madh tregtar me SHBA-në, të shoqëruar nga një rritje “dramatike” e importit dhe eksport i ulët.

Eksporti i Kosovës në SHBA ka qenë më i larti në janar 2024 – rreth 8,8 milionë euro, ndërsa më i ulëti në qershor – 1,7 milionë euro.

“Eksporti total në vitin 2024 ka qenë 39.597.000 euro, që është një ulje e konsiderueshme krahasuar me vitet e mëparshme. Ndërkohë, importi total nga SHBA, në të njëjtin vit, ka qenë 106.629.000 euro. Pra, kjo situatë ka qenë edhe para se të vendoseshin tarifat prej 10 për qind për produktet kosovare. Mbetet për t’u parë se sa do të ndikojë kjo tarifë në trendin tashmë rënës të eksportit në tregun amerikan,” ka bërë të ditur ky Union.

Politika dhe ekonomia

Bashkëpunëtori i nismës “Pupin”, Petar Iviq, thotë se heqja e tarifave doganore për mallrat amerikane i ka sjellë Prishtinës një “fitore të vogël, simbolike”, por se kjo nuk do të ndihmojë në zgjidhjen e marrëdhënieve të dëmtuara me SHBA, sepse Donald Trump “politikën dhe ekonominë i sheh si dy kategori të ndara”.

“Kjo vendimmarrje, sigurisht, ka pasur motivin që disi të zbuten Trump dhe SHBA, por problemi është se Trump marrëdhëniet politike dhe ekonomike me vendet e tjera i sheh si dy kategori të ndara”, shpjegon Iviq për Kosovo online.

Si shembull ai përmend Japoninë, Korenë e Jugut dhe Kanadanë si “aleatë tradicionalë politikë të Amerikës” të cilëve Trump u ka kërcënuar me tarifa të larta për importin e mallrave të tyre në SHBA.

“Me atë logjikë, ky vendim i Kosovës mund të prodhojë njëfarë stabilizimi të përkohshëm, një fitore të vogël simbolike, por sigurisht që nuk adreson problemet e mëdha me SHBA gjatë viteve të fundit dhe në asnjë mënyrë nuk adreson problemet e thella të rrënjosura në ekonominë e Kosovës,” thekson Iviq.

Ai thekson se problemet kryesore janë ekonomia dhe korrupsioni.

“Duke filluar nga baza e dobët industriale, papunësia e lartë, infrastruktura e pazhvilluar dhe mbështetja e tepërt në dërgesat nga diaspora që përbëjnë 15 për qind të BPV-së,” thotë ky analist.

Ai përmend korrupsionin si shkakun kryesor të situatës së keqe ekonomike aktuale në Kosovë.

"Shkaku kryesor i kësaj situate është niveli i lartë i korrupsionit. Partia e Albin Kurtit erdhi në pushtet si një parti anti-establishment që supozohej të merrej me reformat në këto fusha, por nuk e bëri kurrë konkretisht këtë dhe u mbështet në shpërthimin e narrativës populiste dhe kombëtare në kurriz të progresit dhe reformave ekonomike", përfundon Iviq.

Lëvizje të vonuara

Presidenti i Aleancës së Biznesit të Kosovës, Agim Shahini, beson se vendimi për të hequr taksat doganore për mallrat amerikane është një veprim i mirë, por i vonuar nga administrata në Prishtina.

"Qeveria e Kosovës është vonuar sepse nuk i hoqi më parë tarifat doganore për prodhuesit amerikanë. Ne i kërkuam Qeverisë në fillim të prillit të heqë taksat për SHBA-në, pasi ne eksportojmë shumicën e mallrave tona në tregun amerikan. Megjithatë, Qeveria nuk e bëri këtë", thekson Shahini në intervistë për Kosovo online.

Ai kujtoi se Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, njoftoi më 2 prill se taksat e reja të importit për mallrat nga Kosova do të arrijnë në dhjetë përqind - të njëjtën shumë si për produktet amerikane që u importuan.

"Tani i kemi hequr ato tarifa për ta. Kjo do të thotë se jemi vonuar", pohon Shahini.

Pavarësisht kësaj, ai beson se vendimi i qeverisë në mandatin teknik është një veprim i mirë.

"Është një veprim i mirë. Pavarësisht gjithçkaje, ne mund të kemi mallra me cilësi më të mirë, dhe përmes ekonomisë, marrëdhënie edhe më të mira me SHBA-në", specifikon.

Ai shton se heqja e tarifave është gjithashtu një mesazh i fortë politik për Uashingtonin.

"Kosova kishte marrëdhëniet më të mira me SHBA-në nga të gjitha vendet. Megjithatë, kohët e fundit, të paktën publikisht, është thënë se këto marrëdhënie nuk janë zbutur. Me këtë veprim, Prishtina duket se dëshiron bashkëpunim më të madh me SHBA-në. Duke hequr taksën doganore prej dhjetë përqind, ajo dëshiron të tregojë qëllime të mira ndaj produkteve amerikane", thotë Shahini.

Megjithatë, ai kujton se Kosova do të duhet të paguajë ende taksa doganore prej dhjetë përqind për importin e mallrave të saj në SHBA.

"Nuk e dimë se si do të veprojnë Shtëpia e Bardhë dhe Trump tani", vëren ai.

Shahini thekson se Kosova ka shumë probleme kyçe.

"Gjëja më e madhe është fuqia e dobët blerëse e konsumatorëve dhe kjo është gjëja më e vështirë për zhvillimin e ekonomisë. Kemi prodhues të Kosovës që nuk kanë arritur një nivel të caktuar sepse në Kosovë është ende një çështje politike, jo një çështje konkurrence në treg", thekson Shahini dhe kujton se energjia elektrike në Kosovë është më e shtrenjta në rajon.

Nga ana tjetër, ai i apostrofon problemet politike.

"Nuk kemi arritur të krijojmë një qeveri për gati gjashtë muaj tani", theksoi Agim Shahini, president i Aleancës së Biznesit të Kosovës.

Ngrohja” e marrëdhënieve

Bashkëpunëtori i Qendrës për Politika Evropiane nga Beogradi, Millosh Pavkoviq, vlerëson se vendimi i qeverisë së Kosovës në mandat teknik për heqjen e tarofave doganore për mallrat nga SHBA megjithatë nuk do të kontribuojë në ngrohjen e marrëdhënieve ndërmjet Prishtinës dhe Uashingtonit.

“Nuk më duket se kjo është një mesazh i fortë politik, por mesazhi i vetëm që ka në dispozicion qeveria teknike në Prishtinë. Në thelb, marrëdhëniet mes udhëheqjes në Prishtinë dhe administratës në Shtëpinë e Bardhë janë aq të dëmtuara, sa që kjo nuk do të kontribuojë në ngrohjen e tyre. Sidomos kur marrim parasysh se ky shkëmbim tregtar është në nivelin e një ‘gabimi statistikor’”, thekson Pavkoviq për Kosovo online.

I pyetur nëse ky gjest mund të çojë në një ndryshim në qëndrimin e administratës së re amerikane ndaj Albin Kurtit, Pavkoviq është skeptik.

"Nuk kam pritshmëri të mëdha se kjo do të jetë në gjendje të ndikojë në ndonjë mënyrë në ndryshimin e politikës amerikane ndaj Kosovës, veçanërisht ndaj Kurtit dhe qeverisë së tij teknike", thotë ky analist.

Ai beson se Kosova po përballet me një krizë serioze politike dhe ekonomike shumë më tepër sesa tarifat amerikane, të cilat janë pjesërisht rezultat i ftohjes së marrëdhënieve me aleatët.

"Kriza kushtetuese, pamundësia e konstituimit të një parlamenti dhe rrjedhimisht formimi i një qeverie është gjëja e parë. Ne shohim se për më shumë se gjashtë muaj dhe më shumë se 50 përpjekje nuk kemi një parlament të konstituuar dhe me shumë mundësi po shkojmë në zgjedhje të reja parlamentare të cilat janë përsëri të pasigurta dhe potencialisht sjellin një krizë të re politike", konsideron Pavkoviq.

Si një problem tjetër, ai përmend situatën ekonomike.

"Ekonomia nuk po përparon, ka papunësi të lartë. Në thelb nuk ka asnjë industri që mund të mbështesë rritjen ekonomike. Kur përfshijmë në të gjithë kontekstin marrëdhëniet e ftohta me aleatët kryesorë, dhe unë po i referohem kryesisht SHBA-së, por edhe Francës dhe Gjermanisë, Kosova ka një situatë të keqe", saktësoi ai.

Ai e sheh pamundësinë e anëtarësimit të Kosovës në organizatat ndërkombëtare, mungesën e njohjeve të reja dhe marrëdhëniet e tendosura me Serbinë si probleme shtesë.

"Këto janë të gjitha gjërat që e ngarkojnë Kosovën në këtë moment", tha Pavkoviq.