A mundet që statuti i BKS-së i propozuar nga pesëshja të respektojë vijat e kuqe të Beogradit dhe Prishtinës?

Draft-statuti i Bashkësisë së Komunave Serbe, të cilin “pesëshja e madhe” ia prezantoi Beogradit dhe Prishtinës dy javë më parë, ende nuk është paraqitur në opinion, dhe sipas mendimit të bashkëbiseduesit të Kosovo online, ka mundësi që ai propozim të ketë elemente që nuk ishin paraparë në marrëveshjet për BKS të vitit 2013 dhe 2015 dhe të përmbajë pjesë të modeleve të caktuara evropiane të autonomisë.

Propozimi i pesëshës, i cili u ra dakord të mos bëhej publik, u pranua në parim nga të dyja palët si bazë apo kornizë për diskutime të mëtejshme se si duhet të duket BKS. Presidenti serb Aleksandar Vuçiq tha se një pjesë e mirë e këtij propozimi tashmë është e përfshirë në parimet e miratuara nga marrëveshja e vitit 2013 dhe konfirmoi gatishmërinë e Beogradit për ta diskutuar atë, por shprehu edhe frikën se “nuk do ta shohim BKS së shpejti”.

Nga ana tjetër, kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, pohon se propozimi është në përputhje me Kushtetutën e Kosovës dhe se nuk do të thotë se është BKS ashtu siç parashihet me marrëveshjet e Brukselit të vitit 2013 dhe 2015. Siç saktësoi dje, ende nuk e ka pranuar draftin e propozuar, pasi dokumenti nuk është firmosur, por sapo të nënshkruhet, do t'i dërgohet Gjykatës Kushtetuese për shqyrtim.

Kujtojmë se në pesëshën e cila ishte në Prishtinë dhe Beograd më 21 tetor ishin përfaqësuesi special i BE-së për dialogun Miroslav Lajçak, i dërguari amerikan për Ballkanin Perëndimor Gabriel Eskobar, këshilltarët e politikës së jashtme të presidentit francez dhe kancelarit gjerman Emanuel Bon dhe Jens Pletner, dhe këshilltari diplomatik Kryeministri i Italisë Alesandro Katana.

A mundet që statuti i BKS-së që ata propozojnë të respektojë vijat e kuqe si të Beogradit ashtu edhe të Prishtinës? Domethënë që Bashkimi të ketë kompetencat e përcaktuara me Marrëveshjen e Parë të Brukselit nga viti 2013, që është vendimtare për palën serbe, dhe në të njëjtën kohë të jetë në përputhje me kushtetutën e Kosovës, për të cilën insiston Prishtina.

Koordinatori i Grupit Punues të Konventës Kombëtare të BE-së për kapitullin 35, Dragisha Mijaçiq kujton se tashmë ekziston një plan nga viti 2013 dhe 2015, i cili dha një bazë se si duhet të duket BKS dhe cilat janë përgjegjësitë e saj, si dhe se është formuar një ekip drejtues që ka hartuar statutin dhe që tashmë ka paraqitur një version.

“Ajo që është më e rëndësishme për ne është se si do të zgjidhet çështja e autonomisë së juridiksioneve të caktuara, para së gjithash në fushën e shëndetësisë, kulturës, arsimit, por edhe në disa fusha të tjera që do të merreshin nga BKS, siç janë planifikimi hapësinor dhe zhvillimi ekonomik. Për momentin askush nuk e ka bërë publike atë dokument, përveç nëse janë burime të besueshme, kështu që do të presim dhe do të shohim”, thotë Mijaçiq.

Ai beson se nuk është realisht që është kopjuar as cili nga 15 modelet evropiane të përmendura dikur nga përfaqësuesi i BE-së për dialogun Beograd-Prishtinë, Mirosav Lajçak, por që është e mundur që pjesë të atyre modeleve të jenë përfshirë në kuadrin e statutit të propozuar.

“Çdo autonomi krijohet në raport me historinë dhe sistemin politik në të cilin duhet të krijohet. Kështu që nuk është realisht të kopjohet ndonjë nga ato 15 modele, por pjesë të atyre modeleve mund të inkorporohen në statutet që të pesëshja sollën në Beograd dhe Prishtinë. Që do të thotë se supozohet se ky statut i plotëson disa standarde të BE-së për autonomi, megjithëse nuk ka standarde klasike evropiane kur bëhet fjalë për autonominë, sepse çdo autonomi është çështje për vete. Por do të përmbushë standardet e Konventës për të drejtat e njeriut, për komunitetet minoritare dhe të ngjashme”, tha Mijaçiq për Kosovo online.

Bashkëbiseduesi ynë thotë se Kosova nuk mund t'i shpëtojë obligimit për formimin e BKS-së dhe se çështja është se cila do të jetë forma e BKS-së, jo nëse Kosova do ta themelojë atë.

“Ne i dimë pikëpamjet e Kurtit, ai do të donte që BKS të ishte si Bashkësia e Komunave të Mëdha në Sllavoninë Lindore, që është një institucion që thjesht nuk ka një funksion të madh dhe domethënës. Një komunitet i tillë sigurisht që nuk korrespondon me interesat e popullit serb dhe atë që serbët në Kosovë presin të marrin nga ky proces”, tha Mijaçiq.

Igor Novakoviq nga Qendra për Çështje Ndërkombëtare dhe Siguri beson se me siguri draft-statuti është e harmonizuar me Kushtetutën e Kosovës dhe se përmban disa elemente që nuk ishin paraparë në Marrëveshjen e Parë të Brukselit të vitit 2013 dhe marrëveshjen e vitit 2015.

“Ka shumë mundësi që të ketë disa elementë që nuk ishin paraparë në marrëveshjen e vitit 2015, pra me Marrëveshjen e Parë të Brukselit nga viti 2013”, ka thënë Novakoviq për Kosovo online.

Siç thekson ai, ka shumë gjasa që ka disa elemente që lidhen me 15 modelet e praktikës së mirë evropiane që më herët i ka përmendur përfaqësuesi special i Bashkimit Evropian për dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, Miroslav Lajçak. Novakoviq tregon se gjatë raportimit të datës 21 tetor për vetë rrjedhën e takimit me pesëshja e madhe, është përmendur se statuti ka marrë parasysh edhe një nga ato modele.

“Çfarë është, është shumë mosmirënjohëse të thuhet, por supozoj se është në përputhje me atë që është rënë dakord në marrëveshjen nga Brukseli këtë vit, ku përsëri kemi një përmendje të praktikave më të mira evropiane. Ky është neni 7, i cili flet për të drejtën e vetëqeverisjes për pakicën serbe në Kosovë dhe ato praktika evropiane”, shton Novakoviq.

Pavarësisht se kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, ka thënë se propozimi i pesëshes është “kornizë e mirë për diskutime të mëtejshme”, Novakoviq thotë se është skeptik për zbatimin e BKS-së.

“Problemi themelor këtu është se e gjithë platforma politike e Kurtit që nga viti 2014 ka qenë e bazuar në kundërshtimin ndaj negociatave, pra në kundërshtimin e asaj që është rënë dakord. Çështja e Komunitetit ishte vendimtare në vitin 2015, kur hodhën gaz lotsjellës në Kuvend dhe kur pati protesta në rrugë, kështu që e ka shumë të vështirë ta mbrojë tani formimin e atij organi, pavarësisht se cila është baza", thotë Novakoviq, i cili beson se negociatat me siguri do të vazhdojnë.

Formalitetet për të cilat insiston Kurti - nënshkrimi i propozimit dhe kontrollimi i kushtetutshmërisë së draft-statutit nga Gjykata Kushtetuese e Kosovës, siç mendon Novakoviq, do të rezultojnë të jenë pengesa kryesore për pranimin e Bashkësisë së Komunave Serbe.

“Vetëm pranimi i BKS-së do t'i kushtojë politikisht Kurtit dhe Vetëvendosjes dhe përveç atyre paragjykimeve ideologjike, kjo është një nga arsyet pse jam skeptik për zbatimin e asaj dispozite të marrëveshjes”, thekson Novakoviq.

Analisti politik Leart Hoxha thotë se kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, tani po përpiqet ta japë Bashkësisë së Komunave Serbe një "ambalazh" të ri që do të jetë në përputhje me kushtetutën e Kosovës dhe që si e tillë nuk do të ndërhyjë me partitë tjera politike në Kosovë.

“Kurti do të insistojë shumë në ambalazhimin dhe paraqitjen e kësaj si një mënyrë të re të zbatimit dhe interpretimit të nenit 7 të Marrëveshjes së Brukselit, që nënkupton vetërregullimin e komunitetit serb, por në parim, duhet të jetë një mekanizëm. Nëse nuk do të quhet Bashkësia e Komunave me shumicë serbe, do të quhet ndryshe, por ai (Kurti) duhet të sigurohet që të jetë në përputhje me kushtetutën e Kosovës. Nëse emisarët e kanë paraqitur draftin, mendoj se janë siguruar që ai të jetë në përputhje me kushtetutën e Kosovës, dhe nëse është kështu, askush nga pala kosovare nuk do të ketë arsye të vlefshme për ta refuzuar atë”, beson Hoxha.

I pyetur nëse emisarët kanë sjellë ndonjë model të ri për BKS krahasuar me ato ekzistuese në praktikën evropiane, Hoxha shpreh dyshime.

"Dyshoj se mund të jetë diçka e re, sepse dikush duhet të jetë jashtëzakonisht krijues për të dalë me diçka të re. Ekspertët juridikë me të cilët kam pasur mundësinë të konsultohem pohojnë se asnjë nga ato modele nuk kalon në Kushtetutën e Kosovës, që do të thotë se Kushtetuta e Kosovës e parasheh pjesën më të madhe të saj, por problemi është se as qeveria e Kosovës dhe as komuniteti serb këtu nuk kanë mundur dhe as nuk kanë pasur vullnet për të shfrytëzuar 100 për qind të asaj që parashikon Kushtetuta e Kosovës, pra mundësive që ofron. Mendoj se ka ardhur koha që tani të flasim dhe ta rishikojmë”, tha Hoxha.

Ai tregon se aktualisht po punohet për “manovra politike” dhe ndryshimi i formulimit në varësi të asaj që pala dëshiron të dëgjojë.

“Nëse Kurti shqetësohet nga fjala “Bashkësia”, do të përdorë një fjalë tjetër, nëse opozita në Kosovë kërkon që kjo të jetë brenda Kushtetutës së Kosovës – do të jetë, nëse Vuçiqi dhe komuniteti serb këtu duan një formulë që u mundëson justifikohen para elektoratit të tyre, mendoj se do ta bëjnë dhe që kjo të ndodhë”, ka thënë Hoxha.