Staniq: Eksporti i mallrave serbe në Kosovë do të ishte edhe më i madh se para bllokadës nëse Prishtina do t'i hapte të gjitha vendkalimet

Bojan Staniq, ndihmësdrejtor i Sektorit për Analiza Strategjike në Odën Ekonomike të Serbisë, thotë se mallrat serbe, pas heqjes së ndalimit të importit të tyre nga autoritetet në Prishtinë, janë rikthyer në tregun e Kosovës në nivelin prej 80 për qind, nëse merret parasysh vlera e tyre, por se disa produkte ende nuk janë të pranishme në vëllimin që kishin para vendosjes së kësaj mase. Ai thekson se, duke pasur parasysh konkurrueshmërinë shumë të lartë të ekonomisë serbe në këtë treg, hapja e të gjitha vendkalimeve për qarkullimin e produkteve serbe do të rezultonte me një eksport edhe më të madh se në periudhën para bllokadës.

Komisioni Evropian, në raportin e tij për Kosovën për vitin 2026, sugjeroi që Prishtina duhet të sigurojë qarkullimin e lirë të mallrave serbe përmes të gjitha vendkalimeve, ndërsa Staniq thotë se paralajmërime ndaj Prishtinës kishin ardhur edhe nga CEFTA, por megjithatë bllokada zgjati shumë.

Lidhur me atë nëse duhet pritur që Qeveria e Kosovës të angazhohet për hapjen e të gjitha vendkalimeve pas raportit të Komisionit Evropian, Staniq thotë për Kosovo online se autoritetet në Prishtinë nuk mund të konsiderohen partner i besueshëm.

“Duke pasur parasysh përvojat e pesë-gjashtë viteve të fundit, kur flasim për autoritetet e Prishtinës, nuk mund të themi se ato janë partner i besueshëm, por partner i besueshëm është ekonomia e tyre. Ata vërtet kërkojnë mallra nga Serbia dhe, në njëfarë mënyre, i hapin dhe i rivendosin shumë shpejt kanalet e bashkëpunimit sapo rrethanat politike të ndryshojnë për mirë”, thotë ai.

Sipas Staniqit, nëse nëntë muajt e parë të vitit 2026 krahasohen me të njëjtën periudhë të vitit 2022, para vendosjes së masave të njëanshme nga autoritetet e Prishtinës dhe bllokadës së mallrave serbe të vendosur në vitin 2023, shihet se mallrat janë rikthyer në nivelin prej rreth 80 për qind për nga vlera dhe 74 për qind për nga sasia.

“Kjo do të thotë se ato janë afër nivelit të parakrizës dhe, në këtë aspekt, ky është vërtet një rezultat i mirë, duke pasur parasysh të gjitha kufizimet me të cilat është përballur ekonomia e Serbisë në tregun e Kosovës dhe Metohisë gjatë tri viteve të fundit”, thekson Staniq.

Ai shton se, nëse analizohen kategoritë e mallrave, nivelet e rikthimit janë të ndryshme, pasi disa produkte nuk janë rikthyer në treg në të njëjtën masë si para bllokadës, ndërsa për disa të tjera janë arritur rezultate më të mira, si për shembull për automobilat, dërgesat e barnave, veshjet apo aluminin, të cilat tani plasohen në treg në sasi më të mëdha se më parë.

Sa i përket eksportit të pijeve, veçanërisht ujërave minerale, disa produkteve prej hekuri dhe çeliku apo drithërave, bashkëbiseduesi ynë thotë se ato nuk janë rikthyer në nivelin e mëparshëm dhe janë dukshëm nën mesataren e rikthimit prej rreth 80 për qind në tregun e Kosovës, ndërsa produktet e qumështit dhe ato të industrisë së ëmbëlsirave janë brenda kësaj mesatareje.

“Megjithatë, është e rëndësishme të theksohet se, edhe pse bllokada është hequr, bllokada e pjesshme vazhdon, jo vetëm për shkak se nuk janë funksionale të gjitha vendkalimet administrative, por edhe sepse kapaciteti i qarkullimit në vendkalimin e Merdares është relativisht i vogël, duke pasur parasysh nevojat e përgjithshme të ekonomisë serbe për plasimin e mallrave në tregun e Kosovës dhe Metohisë. Përveç Komisionit Evropian, Prishtinën e kishte paralajmëruar edhe CEFTA, por bllokada megjithatë zgjati shumë. Sikur të mos kishte vullnet të mjaftueshëm për të ushtruar presion ndaj Prishtinës që ta hiqte këtë kufizim, përkatësisht që heqja e bllokadës të zbatohej sot me kapacitet të plotë, prej 100 për qind. Nëse do të hapeshin të gjitha këto vendkalime administrative, ekonomia nuk do të kishte humbje të të ardhurave. Vlerësohet se vendosja e bllokadës dhe të gjitha pasojat e saj, përfshirë kapacitetin e ulët të qarkullimit në vendkalimet administrative, i kanë kushtuar ekonomisë sonë rreth 325 milionë në vlerë të punëve të parealizuara”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

I pyetur nëse hapja e vendkalimeve të tjera, përveç Merdares, do të kontribuonte në arritjen e nivelit të plasimit të mallrave që ekzistonte para ndalimit, apo nëse disa afaristë kanë hequr dorë përfundimisht nga tregu i Kosovës, Staniq thotë se hapja e të gjitha vendkalimeve do të rezultonte me një eksport edhe më të madh se në periudhën para bllokadës, duke pasur parasysh konkurrueshmërinë shumë të lartë të ekonomisë serbe në këtë treg.

“Por, nëse prisni në kufi me kamion për shumë orë, e ndonjëherë edhe për disa ditë, kjo thjesht i dekurajon prodhuesit që të rikthehen në treg në të njëjtën masë si më parë, veçanërisht nëse ekziston rreziku që Prishtina sot apo nesër të vendosë ndonjë bllokadë të re në mënyrë të njëanshme, në kundërshtim me marrëveshjet në kuadër të CEFTA-s dhe, nga ana tjetër, jo vetëm me rekomandimet, por edhe me detyrimet në rrugën e integrimit evropian të të gjithë rajonit”, thekson ai.