Pasojat e marrëdhënieve të Kurtit me SHBA: Humbje zgjedhore apo mobilizim më i fuqishëm i bazës

Marrëdhëniet e tensionuara me Shtetet e Bashkuara të Amerikës mund të ndikojnë negativisht në rezultatet që Albin Kurti do të arrijë në zgjedhjet e jashtëzakonshme dhe të vazhdojnë trendin e rënies së mbështetjes për Vetëvendosjen, vlerësojnë bashkëbiseduesit e Kosovo online. Nga ana tjetër, theksojnë ata, ekziston mundësia që kryeministri në mandat teknik t’i shndërrojë kritikat e SHBA-së në përparësi dhe të nxisë mobilizim më të madh të bazës së tij, duke u mbështetur në aksionet në veri dhe mosbesimin e popullit kosovar ndaj republikanëve amerikanë.

Shkruan: Jellena Novakov

Ambasada amerikane në Prishtinë e pezulloi dialogun strategjik me Kosovën për kohë të pacaktuar në mesin e gushtit, sepse, sipas tyre, veprimet dhe deklaratat e Albin Kurtit paraqesin sfida për progresin e arritur më herët.

Në fillim të këtij muaji, në mbledhjen e Komitetit për Punë të Jashtme të Dhomës së Përfaqësuesve të SHBA-së, ekspertët e karakterizuan Kurtin si “obstruktiv”, ndërsa rivali i tij kryesor në zgjedhjet e ardhshme, lideri i PDK-së Bedri Hamza, ishte vetëm pak ditë më herët në Uashington dhe paralajmëroi rivendosjen e partneritetit strategjik.

Duke komentuar kritikat për Kurtin në Dhomën e Përfaqësuesve, bashkëpunëtori i lartë i Institutit për Politikë të Jashtme Johns Hopkins, Edward Joseph, tha se kryeministri në mandat teknik ka qenë figurë destruktive edhe gjatë administratës së Joe Biden-it.

Ai, në deklaratën për Kosovo online, kujtoi se Kurti, para se të bëhej kryeministër, u kishte thënë serbëve në Kosovë se nuk kishin pse të frikësoheshin, sepse as ata nuk i kishin bërë gjë atij dhe as ai atyre, por ndërkohë “u ka bërë diçka”.

“Kurti ka qenë obstruktiv, edhe kur SHBA-ja, nën administratën Biden, me një ambasadë shumë miqësore, i ka ofruar mbështetje. Kurti ka vazhduar me veprime provokuese. Ai ka qenë figurë destruktive. Para se të bëhej kryeministër, u tha serbëve se nuk duhet të kenë frikë, sepse nuk i kanë bërë gjë, as ai atyre. Tani u ka bërë diçka”, theksoi Joseph.

Në të njëjtën kohë, partitë opozitare, përfshirë PDK-në dhe LDK-në, më herët kanë kritikuar politikën ekonomike të Kurtit, si edhe aksionet e tij kundër institucioneve serbe në veri, duke i cilësuar si të njëanshme, të ndërmarra pa koordinim me SHBA-në dhe BE-në, dhe duke paralajmëruar se ato rrezikojnë jo vetëm progresin, por edhe të ardhmen e Kosovës. Me këtë vlerësim është pajtuar edhe ish-ambasadori Gjergj Dedaj.

Përveç bazës në Kosovë, Kurti gëzon mbështetje të madhe nga diaspora, duke qenë se midis 80 dhe 90 për qind e votuesve në diasporë në misionet diplomatike votuan për Vetëvendosjen më 9 shkurt, ndërsa kjo parti në vitin 2021 fitoi rreth 78 për qind të votave të diasporës.

Analistët vlerësojnë se mbështetja e diasporës për Kurtin mund t’i atribuohet narrativit populist dhe etnonacionalist që kulmoi me aksionet e autoriteteve të Prishtinës në veri, si dhe “propagandës” së orientuar drejt diasporës, e cila informohet kryesisht përmes televizionit, me fokus në luftën kundër korrupsionit dhe patriotizmin.

Kritikat ndaj SHBA-së nuk ndikojnë te votuesit e Kurtit

Dragoslav Rasheta nga organizata Ruga e tretë e re deklaroi se vlerësimet amerikane për qeverinë e Albin Kurtit nuk kanë shumë ndikim në humorin e votuesve dhe se ai mund të përdorë kritikat ndaj SHBA-së në avantazhin e tij dhe të inkurajojë bazën e tij të dalë në votime në numër të madh më 28 dhjetor. Ai shtoi se Amerika mund të gjejë lehtësisht një partner konstruktiv në Prishtina.

Rasheta vlerëson se kritikat e Dhomës së Përfaqësuesve tregojnë se si demokratët ashtu edhe republikanët besojnë se Kryeministri i Kosovës në një mandat teknik është një faktor që pengon përparimin e interesave amerikane në Ballkanin Perëndimor.

"Me rënien e qeverisë së tij të parë, ku Amerika ushtroi më shumë presion, ai u kthye me edhe më shumë mbështetje, kështu që Kosova, megjithëse varet shumë nga mbështetja evropiane dhe amerikane kur bëhet fjalë për diplomacinë dhe politikën e jashtme, nuk është një vend si Koreja e Jugut, nëse kujtojmë grushtin e shtetit ku shumë varej nga ajo që do të thoshte presidenti amerikan, është krejt e kundërta", tha ai për Kosovo online.

Mosbesimi ndaj republikanëve amerikanë

Në Kosovë, shton Rasheta, po krijohet një lloj mosbesimi, veçanërisht kur republikanët janë në pushtet, dhe se kur ata e kritikojnë kryeministrin në Prishtinë, ai mund ta shfrytëzojë këtë në favor të tij, duke „nxitur“ edhe më shumë bazën e tij dhe duke i detyruar të dalin në numër sa më të madh në votime.

“Kjo mund të ketë efekt të kundërt nga ai që pret Uashingtoni, por megjithatë këto kritika ndikojnë më shumë në marrëdhëniet funksionale ndërmjet Prishtinës dhe Uashingtonit sesa në vetë disponimin e votuesve”, përfundon Rasheta.

Ai shton se marrëdhëniet aktuale ndërmjet Kosovës dhe SHBA-së nënkuptojnë se nuk ka progres, dhe se investimet që kanë ardhur nga Amerika vitin e kaluar dhe këtë vit janë pothuajse minimizuar, si edhe që Uashingtoni nuk i mbron interesat e Prishtinës lidhur me pjesëmarrjen në organizatat ndërkombëtare, veçanërisht sepse multilateralizmi nuk është prioritet për administratën e Trumpit.

“Amerika nuk ka shpenzuar kapital diplomatik për të ndihmuar Prishtinën, kështu që nga ajo anë ekziston një ndërprerje e komunikimit ndërmjet Uashingtonit dhe Prishtinës”, thekson Rasheta.

Vetëvendosje nuk është e pazëvendësueshme për SHBA-të

Me vizitën e Bedri Hamzës në Uashington, Partia Demokratike e Kosovës (PDK) mund të tërheqë votues, dhe siç thotë bashkëbiseduesi ynë, bëhet fjalë edhe për brendim politik, si edhe për tregimin se ekzistojnë lidhje të caktuara politike, pasi që një vizitë e këtij kalibri ka mundur të sigurohet në një moment të tillë.

“Amerika përdor strategji të ‘hedging’-ut; nuk ka shumë shtete në botë, ndoshta vetëm Japonia dhe Partia e saj Liberal-Demokratike, ku Amerika mbështet fuqimisht dhe pothuajse hapur vetëm një opsion politik. Prandaj është edhe në interes të Uashingtonit të tregojë se Vetëvendosje nuk është e pazëvendësueshme dhe se Amerika mund të gjejë lehtësisht një partner të ri në Prishtinë — gjë që është e qartë — sepse çdo opsion që vjen në pushtet, tani ose në të ardhmen në Kosovë, do të duhet të ketë marrëdhënie të mira me Uashingtonin. Kështu që nuk është e vështirë të gjendet dikush që do të jetë partner konstruktiv në Prishtinë, ndryshe nga qeveria aktuale”, thotë Rasheta.

Humbja e mbështetjes amerikane – fundi për Kurtin

Bashkëpunëtori i iniciativës "Pupin", Petar Iviq, vlerësoi se marrëdhëniet e tensionuara të Kosovës me SHBA-të do të ndikojnë negativisht në rezultatin që Albin Kurti do të arrijë në zgjedhjet e ardhshme, dhe se humbja e mbështetjes amerikane do të jetë fatale për të, duke theksuar se rreth 80 për qind e qytetarëve janë pro-amerikanë dhe i shohin SHBA-të si mbrojtës të Kosovës.

“Shumica e popullsisë në Kosovë e sheh Amerikën si mbështetësin kryesor dhe mentorin e shtetësisë së tyre, prandaj të prishësh marrëdhëniet me një aktor si SHBA-të, sigurisht që nuk mund të sjellë rezultat të mirë zgjedhor”, tha ai për Kosovo online.

Iviq theksoi pezullimin e partneritetit strategjik mes Kosovës dhe SHBA-ve, rastin e ekspertëve në Komitetin e Kongresit që e quajtën Kurtin opstruktiv, si dhe kritikat e ambasadës amerikane për kufizimin e pjesëmarrjes së popullsisë serbe në jetën politike — si incidente që nuk shkojnë në favor të kryeministrit në mandat teknik.

“Do të thoja se rënia zgjedhore prej 10 për qind krahasuar me zgjedhjet e shkurtit është trend që shumë gjasë do të vazhdojë, por gjithashtu dua të theksoj se gjithçka varet nga opozita. Pra, çështja kryesore nuk është të jesh kundër dikujt, por opozita duhet ta shfrytëzojë pakënaqësinë e votuesve, e cila është tashmë e dukshme përmes rënies së Vetëvendosjes, për përfitimin e saj politik”, tha Iviq.

Mbështetja e SHBA-ve me rëndësi kyçe për Kurtin

Ai thotë se qëllimi i politikës ndaj veriut është që Kurti t’i afrohet edhe më shumë bazës së tij, por nënvizon se mbështetja amerikane për Kosovën është vendimtare dhe se humbja e mbështetjes së SHBA-ve është fatale për liderin e Vetëvendosjes.

Duke folur për mbështetjen ndaj Vetëvendosjes më 28 dhjetor, Iviq tha se është vështirë të flitet për përqindje, pasi që ekziston një numër i madh faktorësh, para së gjithash, nëse elektorati do ta shpërblejë Kurtin për veprimet e tij në veri, por edhe sa do të arrijë opozita të kapitalizojë rënien e tij zgjedhore nga shkurtit, duke shtuar se pret rënie të mëtejshme të kësaj partie.

“Dy aktorët opozitarë që kanë mbështetjen më të madhe, menjëherë pas Vetëvendosjes, Lidhja Demokratike e Kosovës dhe Partia Demokratike e Kosovës , kanë potencial të madh të përfitojnë nga rënia e Vetëvendosjes, jo në kuptimin ideologjik, por në kuptimin e kritikës ndaj Kurtit. Në përgjithësi, partitë në Kosovë nuk janë shumë të ndara ideologjikisht, por më shumë në baza të përditshme. Të gjitha partitë janë në parim pro-amerikane dhe pro-BE, por shohim që tani në praktikë nuk është kështu, dhe mendoj se këto dy parti që përmenda, shoh një potencial koalicioni aty, nëse arrijnë me sukses ta neutralizojnë kërcënimin e Vetëvendosjes dhe t’i marrin një pjesë të madhe të votuesve të saj të deritanishëm”, tha Iviq.

Ai shtoi se strategjia më e mirë e opozitës kundër Kurtit do të ishte theksimi i kritikave të SHBA-ve dhe marrëdhënieve të këqija mes Prishtinës dhe Uashingtonit.

“Vetë theksimi i kritikave dhe marrëdhënieve të këqija me Amerikën i drejtohet 80 për qind të popullsisë atje. Megjithatë, ekzistojnë edhe shumë tema të tjera, siç janë joefikasiteti ekonomik, standardi i ulët i jetesës, emigrimi i madh. Ka me bollëk tema ku mund të kritikohet Kurti, dhe mendoj se opozita ka shumë hapësirë manovrimi për këtë”, përfundoi Iviq.

Për Kurtin, është e rëndësishme të rivendosen marrëdhëniet me SHBA-në

Analisti politik Artan Alijaj tha se vizita e kryetarit të Partisë Demokratike të Kosovës Bedri Hamza në Amerikë nuk do të thotë që Kurti nuk mund të mbështetet te SHBA-ja, por ai vuri në dukje se kryeministri në një mandat teknik me siguri do të duhet të ripërtërijë qasjen ndaj marrëdhënieve midis Kosovës dhe SHBA-së.

Aliaj tha për Kosovo online se kundërshtarët politikë të Kurtit qëllimisht keqinterpretuan një seancë dëgjimore të kohëve të fundit të Komitetit të Punëve të Jashtme të Dhomës së Përfaqësuesve.

"Bordi nuk gjeti se Kryeministri Kurti po pengonte. Përkundrazi, ky ishte vlerësimi i ofruar nga tre dëshmitarë të cilët deklaruan se Departamenti i Shtetit i SHBA-së e konsideron qasjen e tij penguese", tha Alijaj.

Megjithatë, ai thekson se, pavarësisht kësaj, është e qartë se Kurti duhet të miratojë një qasje të ripërtërirë ndaj marrëdhënieve midis Kosovës dhe SHBA-së, sepse Prishtina nuk mund të përballojë marrëdhënie të tendosura me aleatin e saj kryesor strategjik.

"Siç e kanë theksuar shpesh zyrtarët amerikanë dhe udhëheqësit politikë të Kosovës, partneriteti midis Kosovës dhe Shteteve të Bashkuara tejkalon çdo udhëheqës individual dhe duhet të ruhet dhe forcohet", thekson Alijaj.

Ndikimi i Uashingtonit te votuesit

Ai shton se mesazhet që vijnë nga Uashingtoni ndikojnë në mënyrë të pashmangshme te elektorati në Kosovë, por se është e pasigurt nëse kjo do të reflektohet në rezultatin e zgjedhjeve më 28 dhjetor.

"Votuesit në Kosovë në përgjithësi e pranojnë se tensionet e fundit midis Kryeministrit Kurti dhe bashkësisë ndërkombëtare, veçanërisht SHBA-së dhe BE-së, rrjedhin kryesisht nga ngjarjet në veri të Kosovës dhe mungesa e përparimit në dialogun me Serbinë. Nëse kjo do të ndikojë në zgjedhjet e ardhshme mbetet e pasigurt. Megjithatë, duke gjykuar nga rezultatet e zgjedhjeve të shkurtit, Vetëvendosja ende përfaqëson forcën më të fortë politike në Kosovë", tha Alijaj.