Përballja e Kosovës me masat ndëshkuese të BE-së: Gjithnjë e më pak investime, gjithnjë e më shumë importe

Ndërsa zyrtarët flasin për rritje ekonomike, ekspertët paralajmërojnë se Kosova po përballet me probleme serioze financiare dhe politike. Nga Instituti GAP theksojnë se bëhet fjalë për pasojë të masave ekonomike të Bashkimit Evropian, ndërsa analistët i shtojnë kësaj edhe rritjen e importeve dhe inflacionin.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

Nga Qeveria e Kosovës në mandat teknik thonë se gjithçka është në rregull. Prodhimi i Brendshëm Bruto (PBB) në tremujorin e dytë është rritur në 4,58 për qind.

“Në krahasim me tremujorin e dytë të vitit 2024, kur rritja ishte 4,32 për qind, është e qartë se kemi përshpejtim. Edhe këtë herë, faktet dhe shifrat i kundërshtojnë pretendimet e opozitës për drejtimin ekonomik të Kosovës,” pohon ministri i financave në mandat teknik, Hekuran Murati.

Ai ka cituar të dhënat e Agjencisë së Statistikave për rritjen ekonomike: në ndërtimtari 4,15 për qind, në veprimtaritë financiare dhe të sigurimeve 8,79 për qind, në industrinë përpunuese 3,34 për qind...

Por Murati, në fakt, i kundërshton një sërë ekonomistësh kosovarë. Mes tyre edhe Safet Gërxhalliu, i cili pohon se qeveria në mandat teknik e ka ekzagjeruar rritjen ekonomike.

Ai thekson se inflacioni, në vend të 4,5 për qind sa raportojnë zyrtarisht institucionet, në realitet është dyshifror.

Sipas analizës së Institutit GAP, Kosova po përballet me pasoja serioze financiare dhe politike si rezultat i masave të BE-së të vendosura në qershor 2023.

Saktësojnë: që nga ajo kohë e deri më sot janë pezulluar mbi 613 milionë euro, kryesisht nga programet IPA dhe Kuadri Investues për Ballkanin Perëndimor (WBIF).

Koordinatorja e GAP-it, Rona Zhuri, ka deklaruar se 7,1 milionë euro janë humbur pasi disa projekte të IPA 2020 kanë skaduar, dhe se më të prekurit janë projektet në fushën e mjedisit, energjisë, dixhitalizimit dhe kulturës.

Në të njëjtën kohë, sipas të dhënave statistikore nga janari deri në shtator të këtij viti, Kosova ka importuar mallra me vlerë mbi pesë miliardë euro, pra për gjysmë miliardi më shumë se në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.

Dialogu dhe pasojat

Drejtori i programit të organizatës "Rruga e Tretë e Re", Dimitrije Miliq, thotë në intervistën për Kosovo online se pasoja e drejtpërdrejtë e masave ekonomike të BE-së është importi në rritje, i cili, siç ilustron ai, vitin e kaluar ishte në një raport prej 7:1 në raport me eksportin.

Ky analist është i bindur se pa normalizimin e marrëdhënieve me Perëndimin, por edhe një rikthim në dialog, Kosova nuk mund të llogarisë në investime më të mëdha nga BE-ja.

"Kur flasim për eksportet dhe shkëmbimin ekonomik, ekonomia kosovare është kryesisht e lidhur me BE-në dhe vendet e rajonit. Sektorët që tradicionalisht shënojnë sektorin e eksportit të Kosovës janë metalet, xehet dhe mineralet. Këta sektorë kanë eksportuar më shumë deri më tani, edhe pse ekonomia e Kosovës varet kryesisht nga importet. Në vitin 2024, ky raport ishte afërsisht 7:1 në favor të importeve", thekson Miliq.

Ai shton se për Kosovën, pengesa më e madhe për ndihmë më të madhe ndërkombëtare është fakti se nuk ka statusin e kandidatit për BE-në.

"Në rastin e marrjes së statusit të kandidatit, kjo ndihmë do të rritej ndjeshëm. Sigurisht, kjo nënkupton që izolimi politik që ekziston aktualisht në sferën ndërkombëtare, kryesisht nga vendet perëndimore, do të zvogëlohej. Nëse këto marrëdhënie do të normalizoheshin, atëherë korniza aktuale për ndihmë do të ishte e fortë. Por, vetëm me marrjen e statusit të kandidatit do të rritej ndihma", thekson Miliq.

Ai i referohet kryesisht programit IPARD, por edhe disa fondeve të tjera - para-anëtarësimit.

Ai thekson se për heqjen e masave ndëshkuese të BE-së, është e nevojshme që qeveria e re e Kosovës të rivendosë dialogun me Brukselin, dhe pastaj edhe kur bëhet fjalë për dialogun midis Beogradit dhe Prishtinës.

Kjo, specifikon ai, do të thoshte gjithashtu shmangien e masave përshkallëzuese të Prishtinës.

"Ato gjeneruan atë lloj izolimi ndërkombëtar, pra dyshimet e vendeve perëndimore, dhe gjithashtu masat e BE-së. Në thelb, normalizimi i marrëdhënieve me Perëndimin dhe vazhdimi i dialogut për normalizimin e marrëdhënieve midis Beogradit dhe Prishtinës janë kushtet kryesore që gjithçka të kthehet në rrjedhat e mëparshme, të parashikueshme", beson Miliq.

Çmimi i kokëfortësisë

Presidenti i Aleancës së Biznesit të Kosovës, Agim Shahini, thekson se Kosova është e vetmja në Ballkanin Perëndimor ku 87 përqind varet nga importi i produkteve.

Në të njëjtën kohë, ai thekson se për shkak të kokëfortësisë dhe gabimeve në hapat e ndërmarra nga qeveria, Kosova po përballet me sanksione të BE-së dhe SHBA-së, dhe se të gjithë qytetarët po e paguajnë çmimin.

"Kosova është i vetmi vend në Ballkan që varet pothuajse 87 përqind nga importet. Këtë vit do të importojmë pothuajse shtatë miliardë euro mallra nga vende të ndryshme. Do të 'eksportojmë' kaq shumë para të gatshme jashtë Kosovës. Kosova nuk ka një strategji për të rritur prodhimin vendas dhe për këtë arsye varemi nga produktet e huaja", tha Shahini për Kosovo online.

Ai kujton se Kosova ka masa ndëshkuese si nga BE ashtu edhe nga SHBA-ja.

"Në këtë periudhë, kemi edhe masa ndëshkuese nga BE-ja, ku humbjet janë pothuajse një miliard euro. Të gjithë qytetarët e Kosovës, ekonomia, administrata, sektori privat vuajnë nga kjo... Tani kemi edhe sanksione të tjera, nga SHBA-ja. Kosova tani është në të njëjtin rang me Rusinë, Bjellorusinë dhe Kinën, është vendi i katërt që ka masa nga SHBA-ja, veçanërisht pas pezullimit të dialogut strategjik. Kjo do të ndikojë shumë në biznesin dhe investimet tona në Kosovë. Qeveria e Kosovës bën gabime në hapa, dhe ne paguajmë për ato gabime si qytetarë", thekson Shahini.

Ai kujton se BE-ja futi masa ndëshkuese ndaj Kosovës për shkak të sjelljes së kryeministrit të saj Albin Kurti, dhe se të gjithë qytetarët vuajnë pasojat.

"Është shumë e vështirë të anulohen disa masa kur ato miratohen. Por, ato masa ishin të vështira që nga fillimi. Nuk po them se nuk u miratuan me drejtësi, por BE-ja nuk i mori ato masa kundër qytetarëve të Kosovës, por kundër Kryeministrit të Kosovës, i cili u soll me kokëfortësi ndaj bashkësisë ndërkombëtare, evropianëve dhe amerikanëve. Dhe qytetarët i ndiejnë më shumë këto masa", thotë Shahini.

Investimet e huaja dhe dërgesat

Hulumtuesi i studimeve të sigurisë, Nikola Vujinoviq, vlerësoi se thelbi i ekonomisë së Kosovës është shndërruar në importe dhe dërgesa nga diaspora, dhe se një nga pasojat e masave të BE-së është mungesa e investimeve të huaja direkte.

"Pa investime të huaja direkte, asnjë ekonomi në zhvillim nuk mund të përparojë. Mungesa e këtyre investimeve, mungesa e ndihmës evropiane si një formë sanksionesh që Kosova vuan nga BE-ja, ndikon drejtpërdrejt në zhvillimin ekonomik. Prandaj, infrastruktura nuk zhvillohet, tregu nuk zhvillohet, ndërmarrjet e vogla dhe të mesme nuk zhvillohen. Importet dhe dërgesat e huaja të qytetarëve kosovarë nga jashtë bëhen thelbi i ekonomisë, e cila është e paqëndrueshme në planin afatgjatë", thekson Vujinoviq për Kosovo online.

Përfaqësuesit e BE-së njoftuan heqjen graduale të masave ndëshkuese kundër Kosovës, dhe Vujinoviq thekson se kjo do të ndodhë vetëm kur Prishtina zyrtare të përmbushë kërkesat shumë të qarta të Brukselit nga qershori 2023: zgjedhje të lira dhe ulje të tensioneve në veri të Kosovës, por edhe një ndryshim në marrëdhëniet me komunitetin serb dhe formimin i AKS.

Ai shton se problemi është se nga të gjitha masat e BE-së, vetëm disa nga ato financiare zbatohen deri në një farë mase.

"Nga të gjitha ato masa, vetëm masa financiare është thelbësore - parandalimi i fondeve nga financimi i projekteve në Kosovë respektohet vërtet, dhe të gjitha këto masa politike, pak a shumë varen nga udhëheqësit në nivel evropian. E shihni, Osmani ishte në Koperhagen, dhe sipas atyre masave ajo nuk duhet të ishte atje. Kishte zyrtarë evropianë me të cilët ajo nuk lejohet të komunikojë për shkak të këtyre masave", beson Vujinoviq.

Prandaj, forca e masave të BE-së nuk është aq shumë në pjesën "jo-financiare" të sanksioneve sesa në lirimin e fondeve të kapura nga fonde të ndryshme.

Kjo, specifikon ai, është e mundur vetëm kur Kosova të përmbushë kërkesat e qarta të Brukselit.

"Thelbi është vetëm të miratohen burimet financiare që janë vërtet të nevojshme për mbijetesën e ekonomisë së Kosovës, dhe për këtë na duhen zgjedhje të lira në veri të Kosovës, një reduktim i dhunës politike kundër komunitetit serb dhe AKS", përfundon Vujinoviq.