Pesë muaj nga heqja e ndalimit të importit: Mallrat serbe gjithnjë e më të kërkuara në Kosovë

Mallrat nga Serbia janë gjithnjë e më të pranishme në tregun kosovar pas heqjes së pjesshme të masave të ndalimit të importit nga tetori i vitit të kaluar. Vetëm në janar, kompanitë nga Serbia dyfishuan eksportet e tyre, duke ia kaluar Shqipërisë për nga vlera e mallrave të shitura. Ekonomistët nga Tirana, Prishtina dhe Beogradi i interpretojnë ndryshe arsyet për Kosovo online, por ata bien dakord për një gjë - ekonomia është rruga më e lehtë drejt marrëveshjeve politike.

Shkruan: Arsenije Vuçkoviq

Statistikat e fundit të importeve nga vendet anëtare të CEFTA-s për vitin 2025, të publikuara nga Dogana e Kosovës, tregojnë se Serbia ka shënuar rritje të konsiderueshme të eksporteve në Kosovë, duke lënë pas Shqipërinë.

Importet nga Serbia në janar të këtij viti arritën në 10.3 milionë euro, ndërsa importet nga Shqipëria ishin vetëm 7.1 milionë euro.

Sipas të dhënave të Entit të Statistikave të Kosovës, importet e përgjithshme nga vendet e CEFTA-s në janar arritën në 83.6 milionë euro, ose 17.6 për qind të gjithsej importeve, me një rritje prej 45.1 për qind.

Vendet me peshën më të madhe në importe ishin Maqedonia e Veriut (7.7%), Shqipëria (6.2%) dhe Serbia (3.0%).

Artikujt më të importuar ishin produktet minerale, ushqimet e përgatitura, pijet dhe duhani, si dhe makineritë dhe pajisjet elektrike dhe metalet bazë për prodhim.

Ndalimi u fut në korrik të vitit 2023 për, siç thuhet në Prishtinë, për “arsye sigurie”.

Është shfuqizuar në tetor të vitit të kaluar, por importi bëhet vetëm përmes kalimit në Merdare.

Flukset tregtare

Analisti ekonomik, Sasha Gjogoviq, thekson se pesë muaj pas heqjes së masave të administratës së Prishtinës, importi i mallrave serbe në Kosovë pjesërisht është normalizuar.

“Sigurisht që është mirë që është hequr kjo masë. Dhe në këtë mënyrë, në një farë mënyre janë normalizuar flukset ekonomike dhe tregtare ndërmjet Serbisë dhe Kosovës. Popullsia e Kosovës në tërësi ka qenë gjithmonë e mësuar, që nga periudha e Jugosllavisë, me produktet nga Serbia qendrore, sidomos kur bëhet fjalë për produktet e ëmbëlsirave, por edhe për produktet ushqimore bazë, por për plehra minerale, për vegla të ndryshme bujqësore, për disa gjysëm të gatshme, për pajisje inxhinierike mekanike...”, thotë Gjogoviq për Kosovo online.

Ai shton se rritja e kërkesës për mallrat serbe në Kosovë tregon nevojën për hapjen e vendkalimeve të tjera për transportin e tyre në mënyrë që qarkullimi i lirë i mallrave të mund të ngrihet “në lëvizje të plotë”.

Por ai gjithashtu thekson se ka potencial për rritje të mëtejshme në marrëdhëniet tregtare dhe ekonomike, gjë që do të relaksojë edhe marrëdhëniet politike ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit.

“Ka rezervuarë të rëndësishëm të rritjes së tregtisë dhe marrëdhënieve të përgjithshme ekonomike ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit, dhe këto marrëdhënie ekonomike duhet të relaksojnë edhe marrëdhëniet politike ndërmjet grupeve politike, por edhe mes popullatës”, thekson ky ekonomist.

Ai shprehet i bindur se kjo është e mundur përmes investimeve të përbashkëta në të ardhmen, duke vënë theksin në sektorin e energjisë.

"Kjo mund të stimulojë gjithashtu lindjen e një biznesi të ri dhe të mjedisit të përgjithshëm shoqëror për të përmirësuar cilësinë e jetës së njerëzve që jetojnë atje, dhe sigurisht që do të kishte efekte pozitive ekonomike edhe në Serbinë qendrore," thotë Gjogoviq.

Ai nuk habitet që mallrat serbe po bëhen më të kërkuara se ato nga Shqipëria dhe këtë ia atribuon lidhjeve të kahershme të biznesit mes biznesmenëve serbë dhe shqiptarë.

“Nuk është çudi që ne kemi kaluar Shqipërinë në muajin e parë të këtij viti sepse tradicionalisht ka lidhje, kontakte biznesi mes biznesmenëve në Kosovë dhe Serbinë qendrore. Ato lidhje nuk u prishën kurrë. Ato mund të ishin ndalur ose ngadalësuar në çdo moment, gjë që u shkaktoi humbje edhe atyre, sepse ata i blinin disa gjëra më shtrenjtë se sa mundën nga Serbia”, thotë Gjogoviq.

Ai thekson se relaksimi i marrëdhënieve politike ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës prek të gjithë rajonin.

“Çdo ngrohje e marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, qoftë edhe në aspektin ekonomik, ka një efekt domino pozitiv në të gjithë rajonin. Çdo përkeqësim i situatës sigurisht që do të përhapet edhe në pjesë të tjera të rajonit”, beson ky ekspert.

"Pushtimi" ekonomik

Kryetari i Aleancës Kosovare të Bizneseve, Agim Shahini, thotë se problemi nuk janë njerëzit dhe se gjithçka është “në kokat e politikanëve”.

Ai paralajmëron se rajoni duhet të bashkohet sa më shpejt që të jetë e mundur sepse kërcënohet nga një "pushtim ekonomik" nga Evropa.

“Marrëdhëniet mes Kosovës dhe Serbisë, kur bëhet fjalë për popujt, janë normale. Kur bëhet fjalë për marrëdhëniet politike, tashmë është në mendjen e politikanëve. Ende ka probleme. Por, dalëngadalë, ndryshimet do të vijnë këtu në Kosovë dhe në Serbi. Dhe është në mendjen e politikanëve që të kuptojnë se ne duhet të gjejmë një zgjidhje se si të përparojmë drejt Bashkimit Evropian, së bashku me të gjitha vendet e Ballkanit dhe se si, si vende të vogla të Ballkanit, mund të kemi një forcë të përbashkët kundër pushtimit ekonomik ose kundër tregut që është shumë liberal në Ballkan, dhe po vjen çdo ditë e më i fortë nga Evropa për Kosovën”, tha Shahini për Kosovo online.

Duke komentuar praninë në rritje të mallrave serbe në Kosovë, Shahini thotë se qytetarët nuk i detyron origjina e një produkti, por cilësia dhe çmimi i tij.

“Konsumatorët kosovarë nuk janë shumë të lidhur me një produkt, por me cilësinë dhe çmimin më të mire. Produktet nga Serbia që tashmë kanë filluar të mbërrijnë në Kosovë këtë vit, dalëngadalë po zënë vendin e tyre në treg”, thekson Shahini.

Ai paralajmëron se prodhuesit serbë duhet t'i kushtojnë më shumë vëmendje kërkesave të konsumatorëve kosovarë në mënyrë që të rikthehet niveli i eksporteve para sanksioneve.

“Prodhuesit serbë duhet të vazhdojnë t'i kushtojnë më shumë vëmendje konsumatorëve kosovarë nëse dëshirojnë të kthehen në nivelin para vendosjes së sanksioneve, që kishte një qarkullim prej gati 500 milionë euro mes Kosovës dhe Serbisë”, thekson Shahini.

Dukuria dhe pasojat

Ish-zëvendësministri i Bujqësisë i Shqipërisë, Alban Zusi, shkaqet e zgjerimit të mallrave serbe në raport me mallrat shqiptare i sheh në radhë të parë në rënien e lekut kundrejt euros, por edhe në detyrimet doganore që nuk përfitojnë ndërmarrjet e vogla dhe të mesme.

“Fenomeni i rënies së eksporteve shqiptare në Kosovë vitin e kaluar dhe dobësimi i pozitës së produkteve shqiptare është pasojë e rënies së euros, për të cilën është paralajmëruar dy vitet e fundit. Mallrat shqiptare: ushqimet dhe produktet bujqësore logjikisht janë bërë më pak konkurruese pasi janë rritur në çmim nga 20 deri në 30 për qind. Në Shqipëri prodhimi dhe produktet paguhen në lekë, ndërsa në Kosovë përdoret euro dhe kështu automatikisht kemi humbur konkurrencën në këtë dhe në tregjet tjera evropiane”, tha Zusi për Kosovo online.

Rezultati, saktëson ai, është zgjerimi i mallrave serbe.

“Kjo nuk ka ndodhur vetëm në Kosovë, sepse produktet serbe kanë zënë vend edhe në Shqipëri vitet e fundit dhe për të njëjtën arsye, sepse kushtojnë 20 deri në 30 për qind më lirë se dy vjet më parë. Duhet të theksoj se Serbia ka një raport shumë të qëndrueshëm të monedhës së saj ndaj euros, prandaj produktet e saj janë konkurruese. Ky është një lloj zgjerimi i prodhimit serb në dy vendet ku flitet më së shumti shqip, Shqipëri dhe Kosovë, për shkak të humbjes së konkurrencës së produkteve tona, dhe jo sepse produktet serbe kishin ndonjë avantazh tjetër. Ne jemi ata që nuk jemi më konkurrues në treg”, beson Zusi.

Ai tregon se problemi i dytë i madh janë taksat doganore, të cilat nuk janë të përshtatshme për ndërmarrjet e vogla dhe të mesme.

“Në përgjithësi, Serbia bën biznes në sasi të mëdha dhe është e interesuar për të, dhe në kushte kur qarkullimi i mallrave i kalon dhjetëra mijëra euro dhe kostot doganore janë relativisht të vogla. Për shkak të strukturës ekonomike të biznesit në Shqipëri dhe Kosovë, ku dominojnë sipërmarrjet e mesme dhe të vogla, shkëmbimet tregtare janë me vlerë më të ulët monetare dhe kostot e këtyre transaksioneve në dogana janë të larta”, thotë Zusi.

Ai shpjegon se 300 apo 400 euro doganë nuk janë barrë nëse eksportoni mallra me vlerë 50 mijë euro, por ndjehet kur eksporti është rreth 5000 euro.

“Kjo mbetet një pengesë e madhe për 70 apo 80 për qind të bizneseve si në Kosovë ashtu edhe në Shqipëri, pasi shumica e bizneseve në këto dy vende janë të vogla apo të mesme. Edhe nëse shikoni statistikat, ka një shtrembërim shumë të madh në grafikun që tregon kompanitë që tregtojnë nga Shqipëria në Kosovë. Ka tregti shumë intensive mes kompanive të mëdha të dy vendeve, por tregtia mes ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme është në prag të zhdukjes”, thekson Zusi.

Ai është i bindur se edhe lidhjet ekonomike kontribuojnë në zbutjen e marrëdhënieve politike ndërmjet shteteve dhe se pret që kjo të ndodhë.

Megjithatë, ai paralajmëron se Kosova dhe Serbia kanë "një marrëdhënie specifike me peshë etno-kombëtare në të dyja anët".

"Ekziston mundësia që shkëmbimi ekonomik të mos ketë ndikimin që do të kishte në marrëdhëniet politike. Ekziston edhe një rrezik që ky intensifikim i marrëdhënieve kryesisht unipolare ekonomike, pasi Serbia eksporton më së shumti në Kosovë, do të ndikojë në krenarinë kombëtare të kosovarëve dhe do të rrisë një lloj 'agresiviteti kombëtar' te serbët. Rritja e shkëmbimit ekonomik duhet të jetë një urë për komunikim më të madh politik. Shpresoj shumë që kjo e fundit të ndodhë”, përfundon Zusi.