Propozimi i Vjosa Osmanit për BKS- Bllof i ri i Prishtinës apo kërcënim real për dialogun?

Prishtina për një kohë të gjatë është nën kritika nga bashkësia ndërkombëtare për shkak të lëvizjeve të njëanshme që po bën jashtë dialogut të Brukselit. Megjithatë, presidentja e Kosovës Vjosa Osmani shkoi një hap më tej duke propozuar që Prishtina, në këmbim të anëtarësimit në organizata ndërkombëtare dhe njohjes, të zbatojë në mënyrë të njëanshme obligimet nga Marrëveshja e Brukselit, në radhë të parë themelimin e BKS-së. Deklarata e saj shkaktoi vlerësime kontradiktore nga ana e analistëve nëse ishte një bllof i ri i Prishtinës apo një kërcënim real për dialogun?

Shkruan: Petar Rosiq

“Ky është vetëm mendimi im, jo ​​domosdoshmërisht i institucioneve të tjera. Po flasim për mënyrën se si kemi vepruar në vitin 2007 dhe 2008, kur kemi pasur një marrëveshje me partnerët dhe aleatët. Edhe pse Kosova e zbatoi në mënyrë të njëanshme planin e Ahtisarit, ajo që morëm ishte pavarësia. Nëse partnerët ndërkombëtarë janë të gatshëm të ulen dhe ta lidhin zbatimin e Marrëveshjes së Brukselit me mbështetjen, garancitë e sigurisë, njohjen dhe anëtarësimin në organizatat ndërkombëtare, kjo do të paraqiste një situatë të re”, deklaroi Osmani për mediat në Prishtinë.

Në fjalimet e mëparshme, presidentja e Kosovës shpesh kërcënonte me ndërprerje të dialogut. Megjithatë, tani ajo u përpoq të imponojë lëvizje të njëanshme përmes një marrëveshjeje me bashkësinë ndërkombëtare, e cila pakkush mendon se është e gatshme të japë garancitë e kërkuara, duke përfshirë edhe kolegen partiake të presidentes Jeta Statovci.

“Nga takimet që kemi pasur nuk ka pasur garanci konkrete, diçka që do të ishte në interes të Kosovës, si anëtarësimi në NATO apo njohja e pesë vendeve të BE-së që nuk e njohin apo anëtarësimi në BE”, tha ajo.

Mes kritikave të shumta të opinionit në Prishtinë se BKS premtuese “shiti interesat e Kosovës”, shumë e panë edhe deklaratën e Albin Kurtit. Në një intervistë për televizionin Alsat M, ai ka thënë se Qeveria nuk mund të formojë Bashkësinë e Komunave Serbe sepse, siç ka thënë ai, kjo nuk është në kompetencë të pushtetit ekzekutiv, dhe se sipas ligjeve të Kosovës është në juridiksionin e vetë komunave.

Osmani u përpoq të mbrohet nga kritikat në fjalimin e saj vjetor në Kuvend.

“Me keqardhje them se propozimet që kam bërë shpesh për përmirësimin e këtij procesi janë përballur me një sërë dezinformimesh dhe sulmesh të ulëta që nuk i denja askujt në Kosovë. Për të qenë edhe më i qartë, kur sugjerova që drafti i Bashkësisë të fillojë me një diskutim me SHBA, që ky problem të mos i lihet Lajçakut apo të tjerëve që nuk besojnë në pavarësinë e Kosovës, kjo nuk do të thoshte kurrë që unë kërkova krijimin e një Bashkësisë, por që kam besuar më shumë tek ne dhe në Amerikë se sa tek disa burokratë të vendeve që nuk e njohin Kosovën”, tha ajo dhe shtoi: “Nënshkrimi i presidentit të SHBA-së është më i rëndësishëm se nënshkrimi i Serbisë. Shpresoj të jem mjaft i qartë”.

Deklarata e Vjosa Osmanit shkaktoi reagime kontradiktore. Disa analistë, përfshirë edhe Arbnor Sadikun nga Prishtina, mendojnë se nuk ka peshë.

“Së pari mund të konstatojmë se zonja Osmani nuk është faktori kryesor politik në Kosovë. Sa i përket zotit Kurti, ai është shumë i angazhuar në dialog. Në fund të fundit, ne nuk mund ta marrim seriozisht zonjën Osmani se si mund të vendoset një dialog ndërmjet Kosovës dhe Serbisë”, thotë ky analist për Kosovo online.

Ai vlerëson se Kurti është një politikan shumë i rëndësishëm që ka formësuar situatën politike në Kosovë, por se situata në lidhje me dialogun do të sqarohet vetëm pas zgjedhjeve.

“Pas zgjedhjeve në Kosovë në shkurt të vitit 2025, do të jetë e qartë për ne se cili është qëndrimi i Kosovës në lidhje me dialogun dhe cila marrëveshje do të mund të zbatohet”, tha ai.

Në anën tjetër, docenti në Fakultetin Juridik të Universitetit të Mitrovicës së Veriut, Dushko Çelliq, propozimin e Vjosa Osmanit e sheh si një lloj tregtie politike.

“Deklarata e Osmanit është një tjetër lojë apo mashtrim. Nga ana tjetër, mesa duket ajo dhe qeveria shqiptare në Prishtinë nuk po e fshehin më faktin se kjo është një lloj tregtie politike. Në rregull, do të ketë një BKS, ne do të bëjmë një kompromis të dhimbshëm, por Prishtina le të marrë gjithçka që nuk mori në negociatat në Bruksel, përfshirë OKB-në dhe njohjen e pavarësisë nga Serbia. Besoj se një tregti e tillë nuk është e mundur nga këndvështrimi i Serbisë dhe nga këndvështrimi i Beogradit”, thotë Çelliq për Kosovo online.

Ai shton se nuk është realiste të pritet diçka e tillë sepse procesi i Brukselit është “në një lloj stand-by”.

“Për të mos thënë që fjalë për fjalë është vdekja klinike e procesit të Brukselit, të paktën në tre deri në katër muajt e ardhshëm nuk mund të flasim për të si një proces i gjallë, kështu që nga ky këndvështrim deklarata e Osmanit është krejtësisht joreale”, thotë ai.

Duke komentuar paralelen që bëri Osmani me planin e Ahtisarit, Çelliq thekson se e vetmja ngjashmëri, nëse Prishtina do të dilte përpara në mënyrë të njëanshme, do të ishte se do të mbetej shumë pak nga Marrëveshja e Brukselit.

Ai shpjegon se gjithçka që Prishtina ka zbatuar në mënyrë të njëanshme ka qenë jashtë fushëveprimit të marrëveshjes, pra, edhe sikur të themelonin BKS, kjo nuk do të ishte në interes të popullit serb në Kosovë.

"Për shembull, marrëveshja e kadastrës apo disa marrëveshje të tjera thjesht u hodhën poshtë nga Prishtina, edhe pse retorikisht ishin të gatshme të thoshin se po i zbatonin ato marrëveshje në mënyrë të njëanshme. Prandaj, më duket se edhe këtë juridiksion të vogël të BKS-së do ta shkurorëzonte Prishtina. Marrëdhënia e vetme me planin e Ahtisarit, nëse mund të them kështu, është se plani i Ahtisarit nuk është miratuar edhe në procesin e zbatimit, ka mbetur shumë pak”, thotë Çelliq.

Ai rikujton se procesi i konstituimit të administratës së Brukselit ende nuk ka përfunduar.

“Përveç kësaj, administrata e re amerikane merr detyrën vetëm më 20 janar, kështu që mendoj se e gjithë deklarata është një lloj bllofi i Prishtinës”, thotë ai.

Aleksa Grubeshiq, hulumtuesi në Qendrën për Stabilitet Social nga Novi Sadi, beson se qëllimi i Osmanit ishte pikërisht t'i afrohej administratës së re amerikane. Për Kosovo online, thuhet se propozimi i saj mund të shihet nga dy këndvështrime.

“Nga njëra anë, përfaqëson një moment në të cilin kemi qenë për një kohë të gjatë, në një lloj bllokimi sa i përket dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, dhe është thjesht përpjekja e tij për të dalë nga një status quo e tillë dhe për të vazhduar disi me dialog dhe me realizimin e asaj që do të dëshironte Prishtina. Nga ana tjetër, i drejtohet pikërisht partnerëve të tyre kryesorë, pra komunitetit ndërkombëtar, mbi të gjitha SHBA-së, në momentin kur ka ndryshim administrate”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Ai kujton se Osmani, por edhe qeveria në Prishtinë, me gjithë zemër e kanë përkrahur administratën demokratike dhe vlerëson se tani po mundohet të imponohet si partner konstruktiv.

“Ata gjithashtu morën pjesë në konventa demokratike dhe u fotografuan së bashku me Kamala Haris. Tani po përpiqen disi të imponohen, gjegjësisht po mundohen të imponojnë një zgjidhje, të tregohen si partner konstruktiv në atë dialog dhe realisht t'i ofrojnë zgjidhje Shteteve të Bashkuara të Amerikës”, thotë Grubeshiq.

Ai e konsideron absolutisht të pasaktë deklaratën e Osmanit se Prishtina mund të zbatojë në mënyrë të njëanshme obligimet e saj, sepse, siç thekson ai, në të vërtetë Beogradi i ka përmbushur të gjitha kushtet e Marrëveshjes së Brukselit dhe që ka treguar bashkëpunim më të madh gjatë gjithë këtyre viteve.

“Prishtina nuk e përmbushi atë kusht më të madh, e ai janë gjashtë paragrafët nga Marrëveshja e Brukselit që kanë të bëjnë me BKS. Prandaj nuk mund të konsiderohet si asnjë lloj zbatimi i njëanshëm i marrëveshjes, por thjesht përmbushje e asaj që ishte rënë dakord në thelb në vitin 2013, pa folur për të gjitha anekset që janë nënshkruar dhe rënë dakord më vonë”, beson ai.

Krahasimin e planit të Ahtisarit me marrëveshjen e Brukselit, ai e konsideron të tepërt.

“Plani i Ahtisarit ishte diku për shkencën dhe për Beogradin, që nëse refuzoni të bashkëpunoni me komunitetin ndërkombëtar, në radhë të parë me BE-në, ata mund të ofronin atë mbështetje thelbësore për palën tjetër. Beogradi, megjithatë, është bashkëpunues këtu dhe u pajtua që të përmbushë disa pika që mundësojnë jetën normale të qytetarëve, mbi të gjitha serbëve në Kosovë, të vetëdijshëm se Perëndimi politik, në të vërtetë pjesa më e madhe e tij, ende e mbështet qeverinë në Prishtinë. Krahasimi i planit të Ahtisarit apo ndonjë plani tjetër tani është thjesht i tepërt. Serbia gjithmonë duhet t'i kthehet faktit se është e nevojshme të zbatohet marrëveshja primare e Brukselit, para së gjithash krijimi i BKS-së”, përfundon Grubeshiq.