Qeveria e re e Serbisë dhe çështja e Kosovës - a duhet të presim një qëndrim më të ashpër nga Beogradi në dialog?

“Kjo Qeveri, së bashku me Presidentin e Republikës dhe të gjitha institucionet e tjera shtetërore, do të vazhdojë luftën pa kompromis për ruajtjen e sovranitetit dhe integritetit tonë territorial në Kosovë dhe Metohi”, ka thënë kryeministri i ri i Serbisë, Millosh Vuçeviq, në deklaratën e tij. Jo vetëm në bazë të kësaj fjalie, por edhe në bazë të qëndrimeve të njohura më parë për Kosovën e Vuçeviqit, si dhe të anëtarëve të tjerë të kabinetit në Nemanjina, analistët nga Beogradi dhe Prishtina mendojnë se duhet të presim një qëndrim disi më të fortë të qeverisë së re serbe në lidhje me dialogun me Prishtinën.

Vuçeviq u bë “gjembi në këmbë” i Prishtinës si ministër i Mbrojtjes në qeverinë e kaluar, dhe nga ai post ai deklaroi se Serbia nuk do ta njohë kurrë pavarësinë e Kosovës, edhe nëse nuk do të mbetej asnjë serb atje, ndërsa për kryeministrin e Kosovës, Albin Kurti, ai theksoi se është një ekstremist që është “shumë kreativ në terrorin që ushtron ndaj serbëve”.

Qeveria e Vuçeviqit, e cila u betua më 2 maj, përfshin dy ish-drejtorë të Zyrës për Kosovë dhe Metohi - Marko Gjuriq, deri vonë ambasador i Serbisë në SHBA, dhe tani ministër i Punëve të Jashtme dhe Aleksandar Vullin, i cili është zëvendëskryeministër. Millica Gjurgjeviq Stamenkovski, kryetare e lëvizjes “Zavetnici”, e cila fokusohet në mbrojtjen e identitetit kombëtar dhe integritetit territorial, iu dha gjithashtu një vend në ekipin e Vuçeviqit, në departamentin për përkujdesje familjare dhe demografi të Serbisë. Për secilin nga të tre, Prishtina vendosi ndalime për hyrjen në Kosovë, madje Gjuriq ishte arrestuar nga autoritetet e Kosovës gjashtë vjet më parë, kur ishte drejtor i Zyrës, në Mitrovicën e Veriut, nga ku u dërgua në Prishtinë nga forcat speciale të armatosur të Policisë së Kosovës, dhe më pas u deportua nga Kosova.

Gjuriq po kthehet në Qeverinë e Serbisë pothuajse drejtpërdrejt nga Uashingtoni, ku ishte ambasador nga viti 2020 deri në vitin 2024, dhe Millosh Pavkoviq nga Qendra për Politika Evropiane thotë për Kosovo online se në katër vitet e fundit ka bërë kontakte dhe lidhje jashtëzakonisht të mira në Amerikë dhe se tani mund të ketë një ndikim pozitiv në forcimin e pozitës së Beogradit në dialog.

"Gjuriq mund të jetë në gjendje të përdorë lidhjet dhe përvojën e tij për të ndihmuar Serbinë në dialog dhe në ndërtimin e pozicioneve në progres drejt normalizimit. Mund të ketë një ndikim pozitiv edhe në lobimin e partnerëve perëndimorë, e kam fjalën për SHBA, sidomos kur e bën këtë nga posti i ministrit të Jashtëm. Megjithatë, sigurisht që nuk ka vend për manovrim për të ndryshuar qëndrimin e vendeve perëndimore lidhur me statusin e Kosovës. Ata thjesht e njohën Kosovën si shtet të pavarur dhe nuk duhet të kemi iluzione se ky qëndrim mund të ndryshojë”, thotë Pavkoviq.

Ai, megjithatë, nuk pret ndryshime të mëdha në qëndrimin e Beogradit ndaj dialogut me Prishtinën, sepse presidenti i Republikës është ai që udhëheq dialogun në një nivel të lartë politik.

“Është interesante se në përbërjen e re të qeverisë kemi disa persona që janë ish-drejtorë të Zyrës për KdheM, përkatësisht Marko Gjuriq dhe Aleksandar Vullin. Është edhe Millica Gjurgjeviq Stamenkovski, e cila ka një qëndrim shumë të ashpër ndaj KeM dhe ka vend dhe rol në qeverinë e re. Megjithatë, Presidenti i Republikës është ai që dikton ritmin dhe dinamikën e progresit në dialog, pavarësisht se kush është në ministri apo kush është drejtor i Zyrës për KeM. Stamenkovski nuk do të ketë ndikim substancial në dialog, e as ministria e saj nuk mund t'ia mundësojë një gjë të tillë, por roli i saj do të jetë i rëndësishëm në dërgimin e mesazheve për opinionin publik për këtë temë”, thotë Pavkoviq.

Për mënyrën se si Prishtina e sheh kabinetin e ri në Nemanjina, bashkëbiseduesi ynë thotë se qëndrimi i tyre është jashtëzakonisht negativ, para së gjithash për zgjedhjen e Millosh Vuçeviqit për kryeministër dhe faktin që Vullin është kthyer në qeveri.

“Ata kanë armiqësi ndaj këtyre personave dhe sigurisht që do ta shohin këtë qeveri në një mënyrë armiqësore. Por kjo nuk është diçka e re për Prishtinën, jemi mësuar me atë qëndrim të neveritshëm të Prishtinës, sidomos në mandatin e Albin Kurtit. Kushdo që e gjen veten në qeverinë e Beogradit, ka shumë gjasa që ai të shikohet jashtëzakonisht negativisht nga administrata e Albin Kurtit dhe kur Vullin dhe Vuçeviq janë aty, kjo dozë armiqësie shtohet. Vuçeviq shihet me një dozë të veçantë dyshimi për shkak të mandatit të tij si Ministër i Mbrojtjes gjatë të cilit ndodhën Banjska dhe incidente të ndryshme dhe lëvizje të ushtrisë serbe përgjatë vijës administrative, prandaj në Prishtinë mbahet mend si një aktor veçanërisht i pafavorshëm“, thotë Pavkoviq.

Profesori i së Drejtës Kushtetuese në Universitetin e Prishtinës, Mazllum Baraliu, beson se qeveria e re e Serbisë do të udhëheqë një politikë radikale ndaj çështjes së Kosovës dhe siç thotë ai, kryeministri i ri, Millosh Vuçeviq, tashmë ka paralajmëruar se do të ketë një “politikë të rreptë ndaj Kosovës”.

“Ai do të jetë i orientuar drejt Rusisë dhe jo drejt Perëndimit dhe ky është radikalizimi që mendoj se nuk duhet të bëhet në ato dimensione. Në qeveri ka eksponentë e të ashtuquajturve të botës serbe dhe kjo nuk do t'i sjellë dobi integrimit të Serbisë drejt Perëndimit, i cili është i nevojshëm për Serbinë si në aspektin ekonomik, ashtu edhe në atë shoqror dhe për çdo qytetar. Funksionet më të rëndësishme iu besuan njerëzve që janë të afërt me Vuçiqin, të cilët më parë ishin vënë nën sanksionet e vendeve të caktuara si njerëz që në një farë mënyre ishin pjesë e veprimeve të inkriminuara, por edhe radikale. Kthimi në radikalizëm do të thotë kthim në partin e radikalëve, Sheshelit dhe asaj tradite që me shumë gjasa nuk do të tingëllojë shumë mirë në Perëndim”, thotë Baraliu për Kosovo online.

Në anën tjetër, analisti politik Srgjan Graovac nga Qendra për Stabilitet Social thotë se nuk duhet të presim ndryshime rrënjësore në politikën e Qeverisë së re të Serbisë ndaj çështjes së Kosovës, por tregon se nëse Perëndimi nuk është i gatshëm të mbajë një qëndrim më të fortë ndaj Prishtinës dhe ta detyrojë atë të zbatojë atë që është nënshkruar si pjesë e dialogut, atëherë duhet të presim një qëndrim më të fortë nga Beogradi sa i përket negociatave me Prishtinën, edhe ndaj vendeve perëndimore.

“Ajo që është plotësisht e qartë është se qëndrimi ndoshta më i ashpër i qeverisë do të varet nga situata reale në terren dhe qëndrimi i vendeve perëndimore ndaj çështjes së Kosovës, sepse fakti është se deri më tani vendet perëndimore kanë pasur një qëndrim joshalant ndaj qëndrimit të shqiptarëve ndaj detyrimeve që kanë marrë, që në njëfarë mënyre janë edhe detyrime të vendeve perëndimore sepse ata ishin garantues të atyre marrëveshjeve. Nuk mund ta tolerojmë këtë qëndrim indil të Perëndimit ndaj pozitës së serbëve në Kosovë dhe Metohi dhe ndaj dështimit të Prishtinës për të përmbushur obligimet e saj”, ka vlerësuar Graovac për Kosovo online.

Ai thekson se politika strategjike e Beogradit është që problemet duhet të zgjidhen përmes negociatave dhe se duhet të shmangen konfliktet dhe zgjidhjet e luftës, ndërsa dëshira e Albin Kurtit është që të na tërheq në një lloj zgjidhje lufte.

“Politika jonë strategjike është përcaktim për paqen dhe ne nuk duhet të lejojmë që të provokohemi sepse nuk ka dyshim se në këtë moment Kurti është i vetmi që do të ishte rehat me një konflikt. Qeveria serbe nuk do të bjerë në atë kurth, siç nuk ra as ajo e mëparshme”, thotë Graovac.

Qeveria e Albin Kurtit, siç beson ai, nuk do ta shikojë asnjë qeveri në Beograd në mënyrë miqësore nëse ajo qeveri nuk është e gatshme ta njohë Kosovën, dhe qeveria e Millosh Vuçeviqit, thotë ai, qëndron qartë në të njëjtin këndvështrim që ka pasur qeveria e mëparshme, se nuk ka asnjë shans që Serbia të pajtohet me ndonjë njohje të qartë apo të nënkuptuar të pavarësisë së Kosovës.

“Kur patëm ngjarjet tragjike në Banjskë që Kurti u përpoq t'i përdorte ato rrethana në radhë të parë për të sulmuar presidentin Aleksandër Vuçiq, të cilin e cilësoi si fajtorin kryesor për gjithçka që ndodhi dhe në fakt donte që ai të diskreditohej në marrëdhëniet ndërkombëtare dhe këtë situatë e shfrytëzoi për të sulmuar ministrin e atëhershëm të Mbrojtjes, pra kryeministrin aktual Millosh Vuçeviq, duke u munduar ta lidh atë me ngjarjet në Banjskë dhe t'ia vështirësojë pozitën. Nuk ka dyshim se për Albin Kurtin edhe Vuçiqi edhe Vuçeviqi janë armiq, sepse të dy nuk e pranojnë politikën e tij, e cila shkon në drejtim të faktit se serbët në KeM nuk kanë vend nëse nuk janë të gatshëm të binden aspiratave të tija për të krijuar një 'Shqipëri të madhe', që është edhe synimi kryesor i tij”, beson Graovac.