Samiti BE-Ballkani Perëndimor - formacioni i ri i Brukselit, pritjet e vjetra

Samiti BE-Ballkani Perëndimor, i cili do të mbahet nesër në Bruksel, do të jetë i pari i kryesuar nga presidenti i ri i Këshillit Evropian, Antonio Koshta, por pritshmëritë para takimit nga të dyja palët janë të vjetra. Bashkimi Evropian, siç është paralajmëruar, do të konfirmojë vendosmërinë për anëtarësimin e Ballkanit Perëndimor në BE dhe vendet e rajonit do të tregojnë se duhet të zbatojnë reformat, ndërsa vendet nga kjo pjesë e Evropës, si më parë, presin që kushtet që u janë vënë për të kapërcyer pragun e BE-së do t'u vihet pikë në vend të presjes.

Shkruar nga: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Sipas njoftimeve të Antonio Koshtës, në samit do të diskutohet për zbatimin e Planit të Rritjes, mundësitë e përmirësimit të mëtejshëm të integrimit gradual ndërmjet Bashkimit Evropian dhe rajonit, si dhe sfidat e përbashkëta gjeopolitike.

Përpara samitit, një lajm i mirë nga Brukseli mbërriti sot në Beograd dhe Tiranë. Këshilli i Ministrave të BE-së nënshkroi një letër që fton Serbinë të paraqesë pozicionet e saj negociuese për kapitujt 16 dhe 19 brenda grupit 3, mbi konkurrencën dhe rritjen gjithëpërfshirëse, ndërsa në Konferencën Ndërqeveritare BE-Shqipëri, këtij vendi iu hap klasteri 6 për politikën e jashtme.

Në fund të samitit të nesërm pritet të miratohet një deklaratë, dhe sipas draftit të atij dokumenti, në të cilin disa media kanë pasur akses, theksohet se partneriteti strategjik ndërmjet Bashkimit Evropian dhe Ballkanit Perëndimor është më i rëndësishëm se kurrë më pare, duke pasur parasysh ndryshimin rrënjësor të situatës gjeopolitike, agresionin rus ndaj Ukrainës dhe konfliktin në Lindjen e Mesme.

Vendet e rajonit do të ftohen të bëjnë përparim drejt përafrimit të plotë me Politikën e Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë të BE-së dhe të zbatojnë marrëveshjet dypalëshe në mirëbesim dhe me rezultate të prekshme. Në këtë linjë do të ketë një “paralajmërim” për Beogradin dhe Prishtinën, të cilat duhet të përfshihen në deklaratë - se marrëveshjet e arritura në kuadër të dialogut duhet të zbatohen, veçanërisht Marrëveshja për rrugën drejt normalizimit dhe Aneksi për zbatimin e vitit të kaluar.

Sipas Stefan Vlladisavlevit, koordinator i programit të Fondacionit BFPE për Shoqëri të Përgjegjshme, do të ishte mirë për Ballkanin Perëndimor nëse në samitin e nesërm do të merrnim data të qarta kur shtetet individuale ose të gjitha shtetet e rajonit mund të bëhen anëtarë të Unionit.

Duke pasur parasysh se në takim do të jenë të pranishëm të gjashtë aktorët nga Ballkani Perëndimor, Vlladisavlev thotë se favorizimi i dikujt individualisht nuk do të ishte mesazh i mirë politik, sepse jo të gjithë kanë të njëjtin status.

“Jo të gjitha vendet kanë statusin e kandidatit, disa e kanë marrë atë status relativisht kohët e fundit, disa kanë avancuar në proces. Do të ishte mirë që të merrnin data të qarta kur shtetet individuale ose të gjitha shtetet mund të bëhen anëtarë të rinj, nëse është 2026, 2028 apo 2030. Është jashtëzakonisht e rëndësishme që, në kuadër të samitit, konteksti i së ardhmes së procesit të zgjerimit të vendoset në kontekstin e vendeve të Ballkanit Perëndimor pa favorizuar njërën apo tjetrën në për të ruajtur vrullin brenda vendeve në një nivel të lartë," ka deklaruar Vlladisavlev për Kosovo online.

Si mesazhet kryesore që mund të priten nga samiti, ai thekson vazhdimin e angazhimit të BE-së për politikën e zgjerimit, e cila pas shpërthimit të agresionit rus në Ukrainë është në fokus të politikës së BE-së ndaj Ballkanit Perëndimor, ndërkohë që vendet të Ballkanit Perëndimor pritet të shprehin gatishmërinë e tyre për të hyrë aktivisht në procesin e reformave dhe për të ndërmarrë hapat e nevojshëm për të bërë progres në procesin e anëtarësimit në BE.

“Marrëdhëniet dypalëshe ndërmjet BE-së dhe vendeve kandidate, si dhe proceset e mundshme të lehtësuara nga BE-ja, nuk do të jenë domosdoshmërisht fokusi i këtij samiti, duke qenë se aty kryesisht komunikohen mesazhe strategjike me karakter më të gjerë. Sigurisht që përmes mesazheve që do t'u dërgohen të gjitha vendeve do të pritet angazhim në proceset e nevojshme për afrimin e rajonit me BE-në, kështu që disa çështje bilaterale, siç është dialogu ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës për momentin, gjithashtu bien në këtë”, thotë Vlladisavlev.

Ai shton se një kornizë e re potencialisht mund të dalë nga samiti, për sa i përket një të dërguari të ri të mundshëm për Ballkanin Perëndimor ose informacione të reja se si do të vazhdojë dialogu në të ardhmen.

“Çështja është se dialogu është proces më vete, mund të përmendet në një kontekst më të gjerë, por asgjë nuk do të zgjidhet gjatë samitit”, përfundon Vlladisavlev.

Dritan Hoti, pedagog në Universitetin Mesdhetar në Tiranë, megjithatë, beson se samiti i nesërm do të jetë një moment kyç për "rikthimin e normalitetit në dialog" midis Beogradit dhe Prishtinës.

„Ky takim konsiderohet si një moment kyç për rikthimin e normalitetit që ekzistonte dy, tre vjet më parë në dialog, dhe gjithçka do të bazohet në Marrëveshjen dhe Aneksin e Ohrit nga shkurti i vitit të kaluar. BE-ja do të kërkojë transparencë, për shembull në rastin e Banjskës dhe sabotimin në veri të Kosovës, lidhur me furnizimin me ujë të pijshëm. Nga Kosova do të kërkohet që të koordinojë veprimet e saj me KFOR-in. Kjo është ajo që Bashkimi Evropian mund të bëjë, si një nga ‘polet’ e fuqive të mëdha ose si një nga ‘aktorët’ në botën ku SHBA-të veprojnë si superfuqi dhe si një ‘pol’ i veçantë“, tha Hoti për Kosovo Online.

Kur është fjala për integrimet evropiane të Kosovës, Hoti beson se ky rast është “ndryshe nga procedurat për anëtarësim në Bashkimin Evropian”.

“Ky është një shtet që ekziston vetëm nga viti 2008 dhe ka disa vende të BE-së që ende nuk e njohin atë”, thotë Hoti.

Duke folur për zhvillimin ekonomik të rajonit, për të cilin do të diskutohet në samitin e nesërm, Hoti thekson se padyshim që krijon një lloj stabiliteti psikologjik, por se nuk është gjithmonë e sigurt se zhvillimi ekonomik mund t'i kapërcejë pozitat ideologjike.

“Ka pasur zhvillim ekonomik edhe para Luftës së Parë Botërore, por nuk arriti të ndalojë krizën gjeopolitike të shkaktuar nga pozicionet e ndryshme gjeopolitike dhe interesat kombëtare të fuqive tradicionale evropiane. E njëjta gjë vlen edhe për vendet e Ballkanit Perëndimor, për Serbinë, por edhe për atë që quhet ‘bota shqiptare’, me tezën e saj bazë se interesat kombëtare janë të parat. Anëtarësimi në BE i vendos këto vende në një mjedis të ndryshëm institucional, jep një ritëm të ndryshëm zhvillimi social dhe ekonomik, por nuk është e sigurt që mund të japë një zgjidhje përfundimtare për dallimet kombëtare dhe historike midis kombeve. Është detyrë e Bashkimit Evropian të koordinojë veprimet e tij në rajon me ato të SHBA-së, në mënyrë që të ketë një presion të përbashkët detyrues. Ai forcimi i presionit do të jepte më shumë rezultate”, thotë Hoti.

Për analistin nga Maqedonia e Veriut, Sinisha Pekevski, Samiti BE-Ballkani Perëndimor do të jetë "déjà vu".

“Pra, pres të njëjtat mesazhe që i dërgohen Ballkanit Perëndimor gjatë gjithë kohës - se ka dëshirë për të qenë pjesë e BE-së, por që së pari duhet të plotësojë shumë kushte që nuk janë të shkruara askund dhe mbi bazën e të cilave popuj të caktuar u vendosën në pozitë vartëse. Presioni edhe një herë do të jetë mbi Beogradin sepse shohim se në mënyrë hibride përmes politikës serbe po mundohen ta detyrojnë Qeverinë dhe Presidentin e Serbisë të bëjnë lëshime të caktuara dhe se po keqpërdoret një tragjedi me qëllim të rrëzimit të qeverisë. Tani pres pak më shumë presion mbi Prishtinën sepse ajo nuk i plotëson kushtet dhe krijon rrethana për shkaktimin e një lloj konflikti me Serbinë”, ka thënë Pekevski për Kosovo online.

Nëse Beogradit dhe Prishtinës do t'i thuhet konkretisht se çfarë pritet prej tyre në procesin e dialogut, Pekevski thotë se mund të ketë rekomandime, por duhet mbajtur mend se fuqia e vërtetë është në duart e Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

“Administrata tashmë po ndryshon dhe është në një fazë ku ne nuk dimë se çfarë të presim. Pres që në janar të ketë aktivitete më serioze, në kuadër të të cilave do të ketë presion shumë më të madh ndaj Prishtinës nga administrata Trump”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Afrim Hoti, profesor i marrëdhënieve ndërkombëtare në Universitetin e Prishtinës, nuk ka dyshim se BE-ja do t'i bëjë thirrje Beogradit dhe Prishtinës në samit që të kthehen në dialog dhe të zbatojnë Marrëveshjen e Ohrit të arritur vitin e kaluar, dhe se presioni do të jetë nga të dyja palët.

“Nga perspektiva juridike, ajo Marrëveshje ekziston, prandaj pres që në samit të bëhet presion mbi të dyja palët që sa më shpejt të fillojë zbatimi i saj”, tha Hoti për Kosovo online.

Ai thekson se për rajonin e Ballkanit Perëndimor opsioni i vetëm është integrimi në BE dhe se të gjitha vendet nga kjo pjesë e Evropës po bëjnë maksimumin për të përmbushur kriteret për anëtarësim në BE.

“Lufta ndërmjet Ukrainës dhe Rusisë është një sinjal i vërtetë, si për BE-në ashtu edhe për rajonin, se procesi i integrimit duhet të përshpejtohet. Në këtë drejtim, pres që Evropa t'i bëjë presion palëve që sa më parë t'i plotësojnë kriteret për të hapur rrugën dhe për të arritur në destinacionin përfundimtar”, thekson Hoti.