Serbët të shqetësuar për ligjet e reja në Kosovë – rrezikohet edhe e drejta për shëndet

E drejta për shëndet është një e drejtë themelore njerëzore, por për shumë qytetarë të Kosovës që trajtohen në institucionet që funksionojnë në sistemin e Serbisë, ajo mund të vihet në pikëpyetje me zbatimin e ligjit për të huajt dhe për automjetet nga 15 marsi. Në javët e fundit para hyrjes në fuqi të ligjit, qytetarët kanë frikë se kjo do t’ua komplikojë edhe më shumë jetën e përditshme, madje edhe qasjen në shërbimet shëndetësore, ndërsa shqetësimet e tyre i konfirmojnë edhe bashkëbiseduesit e Kosovo online, duke theksuar se rregullat e reja mund të zvogëlojnë ndjeshëm stafin në institucionet shëndetësore, duke i lënë pacientët madje edhe pa autoambulanca.

Shkruan: Petar Rosiq

Ligji për të huajt në Kosovë është miratuar që në vitin 2013, por dispozitat e tij për qëndrimin në Kosovë, sipas paralajmërimeve, do të fillojnë të zbatohen më 15 mars.

Serbët që jetojnë në Kosovë dhe nuk kanë shtetësi të Kosovës, si dhe ata që vijnë për të punuar ose për të studiuar, do të duhet të regjistrohen në polici dhe të “hyjnë në procedurë të mëtejshme” për të marrë leje qëndrimi më të gjatë se tre ditë.

Që nga paralajmërimi i zbatimit të ligjeve për të huajt dhe për automjetet, bashkëbiseduesit e Kosovo online kanë paralajmëruar se rregullat e reja nuk kanë të bëjnë me vendosjen e rendit, por paraqesin një mekanizëm për ushtrimin e presionit ndaj serbëve.

Analistët për Kosovo online kanë theksuar gjithashtu se këto ligje shmangin në mënyrë të zgjuar të gjitha detyrimet nga marrëveshjet e arritura në dialog dhe se zbatimi i tyre mund të shkaktojë një “reaksion zinxhir” dhe të çojë drejt një Kosove etnikisht të pastër.

Këtë e kanë theksuar edhe përfaqësuesit politikë të serbëve nga Kosova, duke vlerësuar se rreth 10.000 serbë, kryesisht studentë, profesorë dhe mjekë, nuk do të mund të qëndrojnë në Kosovë, sepse nuk posedojnë dokumente të Kosovës ose do t’u pamundësohet ardhja.

Qytetarët: Do të bëhet gjithnjë e më e vështirë

Shqetësim të madh për zbatimin e paralajmëruar të ligjeve të reja për Kosovo online kanë shprehur edhe vetë qytetarët e Mitrovicës së Veriut.

“Ata kanë vendosur ta bëjnë këtë dhe nuk do të heqin dorë. Vetëm se jeta në Kosovë do të bëhet edhe më e vështirë, asgjë tjetër. Gjithçka po bëhet gjithnjë e më e vështirë. Nuk ka ilaçe, nuk ka gazeta, nuk ka asgjë. Nuk ka as valutë. Nuk kemi asgjë”, na tha Dragan Mitroviq.

Millan Saviq mendon se një numër i madh qytetarësh do të përballen me probleme dhe se njerëzit mund të privohen nga të drejtat themelore njerëzore.

“Ekziston një situatë absurde. Mendoj se kjo është një përjashtim në botë – që në një familje dikush mund të realizojë të drejtën për dokumente të Kosovës, ndërsa ai që nuk ka arritur ta bëjë këtë nuk do të mundet dhe do të jetë i huaj në shtetin e tij, për fat të keq”, tha Saviq.

Branisllav Baroviq pret presione shtesë. Ai është veçanërisht i shqetësuar për çështjen e arsimit dhe ka frikë se edhe mjekët do të largohen.

“Gjithçka do të jetë ndryshe. Do të ketë ultimatume dhe shantazhe. Është e mundur që edhe shkollat tona të ndalohen. Kjo më prek veçanërisht. Vajza ime është në vitin e katërt të shkollës së mesme mjekësore, ndërsa diplomat serbe nuk njihen. Mjekët do të largohen dhe ne do të mbetemi në margjina, nuk do të mund të bëjmë asgjë. Qëndrimi im personal është se, nëse vjen deri aty, unë tashmë jam gati – do të shpërngulem. Nuk kemi të drejtë të marrim ilaçe, nuk kemi të drejtë të blejmë ushqim, nuk kemi të drejtë të shpenzojmë para. Ata anuluan gjithçka. Dhe ne i kishim të gjitha bashkë - hanim, pinim, shkonim në shkollë bashkë. Ne e ndanim gjithçka. Kjo tani po bëhet me plan, në mënyrë që të largohemi”, tha Baroviq.

Të diskutueshme edhe lejet e punës

Se frika e tyre nuk është e pabazë, për Kosovo online e thekson edhe politologu Ognjen Gogiq. Ai shpjegon se një numër i punonjësve shëndetësorë që punojnë në institucionet shëndetësore të sistemit të Serbisë në Kosovë vijnë nga Serbia qendrore dhe qëndrojnë në bazë të dokumenteve që i lëshon Serbia.

“Ata, sipas këtij ligji, bëhen të huaj dhe koha që mund të kalojnë në Kosovë është e kufizuar me ligj. Për më tepër, ata janë të detyruar që brenda kësaj kohe të paraqesin edhe qëndrimin e tyre, kështu që fillimisht do të duhet të kufizojnë kohën që kalojnë në Kosovë, pra të mos e tejkalojnë pragun ligjor që kanë, por gjithashtu do të detyrohen të paraqiten në Policinë e Kosovës nëse qëndrojnë më gjatë dhe brenda atij afati”, theksoi Gogiq.

Ai shton se paralelisht me Ligjin për të huajt mund të shtrohet edhe çështja e lejeve të punës, përkatësisht nëse këta persona gjatë periudhës që qëndrojnë në Kosovë mund të punojnë në institucione që nuk janë të njohura juridikisht në Kosovë.

"Paralelisht me kufizimin e kohës që kalojnë në Kosovë, e drejta e tyre për të punuar, pra e drejta për aktivitete, mund të kufizohet, gjë që më pas vë në pikëpyetje ofrimin e shërbimeve shëndetësore. Kjo në fakt çon në një ulje të mundshme të kapacitetit të personelit të atyre institucioneve që varen, ndër të tjera, nga punëtorët nga Serbia qendrore", tha Gogiq.

Ai shtoi se edhe automjetet që përdoren nga institucionet shëndetësore, si autoambulancat, janë të regjistruara në Serbi dhe se këto janë automjete në pronësi të Ministrisë së Shëndetësisë së Serbisë.

“Kështu, së bashku me çështjen e autorizimeve për personat fizikë do të hapet edhe çështja nëse shoferët mund t’i drejtojnë ato automjete dhe mbi bazën e cilave autorizime. Pra, edhe autoambulancat mund të vihen në pikëpyetje”, shtoi Gogiq.

Rrezikohet puna, transporti dhe furnizimi me material sanitar

Pretendimet e Gogiqit i konfirmon edhe specialisti i ortopedisë dhe profesori në Fakultetin e Mjekësisë të Universitetit të Prishtinës me seli të përkohshme në Mitrovicën e Veriut, Aleksandar Bozhoviq. Në një deklaratë për Kosovo online ai theksoi se ligjet e reja do të ndikojnë në dy drejtime tek të punësuarit dhe pacientët e QSK-së Mitrovicë. Problemi i parë është, siç thotë ai, ardhja në punë e mjekëve dhe personelit mjekësor që nuk kanë dokumente të Kosovës, ndërsa problemi i dytë është transporti i pacientëve, pasi të gjitha autoambulancat kanë targa të qyteteve në Serbinë qendrore.

“Së pari, një numër i madh kolegësh nuk kanë dokumente të Kosovës dhe ata nga data 15 praktikisht do të pamundësohen të kryejnë detyrat e tyre të punës. Megjithatë, një çështje shumë më e rëndësishme janë transportet e mundshme për shkak të ligjit për komunikacionin, përkatësisht për automjetet, sepse automjetet tona sanitare janë të regjistruara në Rashkë ose në Beograd, pikërisht për shkak të pamundësisë për t’u regjistruar në mënyrë adekuate në sistemin e institucioneve të përkohshme të Kosovës. Kështu që shqetësimi është shumë i madh. Shtrohet pyetja e funksionimit të rregullt dhe adekuat 24-orësh të sistemit shëndetësor”, thotë Bozhoviq.

Ai thekson gjithashtu se pacientët janë shumë të shqetësuar nëse mjekët do të jenë në gjendje të ofrojnë shërbime shëndetësore në mënyrë adekuate dhe cilësore siç kanë bërë deri më tani.

“Ju e dini që ne kemi lidhje terciare me institucionet në Beograd dhe me qendrat e tjera klinike në Serbi. Kështu që funksionimi në kuptimin e vështirësimit të transportit të pacientëve me automjetet tona e komplikon edhe më shumë situatën e trajtimit të duhur. Pra kemi dy probleme. Njëri është problemi i letërnjoftimeve, përkatësisht dokumenteve të Republikës së Kosovës ose të institucioneve të përkohshme, ndërsa tjetri është transporti adekuat. Aspekti i tretë është furnizimi me material sanitar dhe me gjithçka që na nevojitet për punë normale. Mendimi im dhe mendimi i të gjithë kolegëve që punojnë në qendrën klinike ku unë punoj është se ne do të qëndrojmë këtu për të jetuar dhe punuar si deri më tani dhe do të presim disa zhvillime të reja ose ndonjë vendim të ri që do të lidhet me këto ligje për automjetet dhe për të huajt”, thekson bashkëbiseduesi ynë.

Bozhoviq është i sigurt se kushdo që deri më tani ka kryer me përkushtim punën e tij, si në QSK ashtu edhe në Universitet, duhet të vazhdojë në të njëjtën mënyrë edhe në periudhën e ardhshme, në të mirë të pacientëve dhe studentëve.

“Ne afërsisht e dimë se çfarë duhet të bëjmë, që do të thotë se do të punojmë edhe më fort, edhe më vendosmërisht si me pacientët ashtu edhe me studentët tanë. Do të presim vendimet politike që lidhen si me udhëheqjen politike të serbëve ashtu edhe me udhëheqjen politike të vendit tonë, Serbisë, dhe në përputhje me këtë do të veprojmë. Do të jetojmë dhe do të punojmë, sepse këtë e kemi bërë me shekuj në këto hapësira”, përfundoi Bozhoviq.