Si duhet interpretuar qëndrimet e ndryshme të Berlinit mbi formimin dhe kompetencat e AKS-së?

E njëjta, e vjetra temë, por interpretime të ndryshme. Dhe kjo nga gjermanët tradicionalisht precizë. Berlini zyrtar vetëm për pesë ditë ofroi dy interpretime për kompetencat e AKS-së, por edhe për fatin e shëndetësisë dhe arsimit serb në Kosovë. Përplasja e koncepteve të administratës së vjetër dhe të re është një nga përgjigjet e mundshme, thonë bashkëbiseduesit e Kosovo online. Megjithatë, ata paralajmërojnë se kjo nuk do t’i ndihmojë shumë serbëve, sepse Gjermania nuk do ta ndryshojë politikën e saj të jashtme ndaj Kosovës. Kur bëhet fjalë për Marrëveshjen e Brukselit dhe formimin e AKS-së, janë të bindur se, ashtu si deri tani, gjithçka do të varet nga kush i lexon dhe i interpreton ato.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

„Bëj thirrje urgjente Kosovës që të përmbahet nga sulmet ndaj institucioneve shëndetësore që menaxhohen nga Serbia. Veprimet shqetësuese të javës së kaluar ndikojnë negativisht tek qytetarët e Kosovës, janë në kundërshtim me obligimet dhe angazhimet e saj ndaj BE-së dhe rëndojnë marrëdhëniet tona bilaterale“, deklaroi më 15 shtator drejtori për Ballkanin Perëndimor, Turqinë, Këshillin e Evropës dhe OSBE-në në Ministrinë e Jashtme të Gjermanisë, Michael Reifenstuel.

Ai atëherë reagoi për ndërhyrjen e Policisë së Kosovës në RFZO dhe fondin PIO në Mitrovicën e Veriut.

Pesë ditë më vonë, pasi Policia e Kosovës ndërhyri edhe në QKS-në e Mitrovicës së Veriut dhe në Qendrën e Mjekësisë Familjare, reagoi gjermani tjetër, ambasadori në largim në Prishtinë, Jorn Rohde.

„Këto janë shtyllat e mbijetesës së popullit serb dhe ashtu do të mbeten. Të gjitha marrëveshjet ndërkombëtare flasin qartë se këto janë sisteme të ndara“, njoftoi kjo parti.

Megjithatë, Rohde pohoi krejtësisht ndryshe, si në raport me Listën Serbe, ashtu edhe me Reifenstuelin, duke thënë se shëndetësia dhe arsimi kurrë nuk kanë qenë pjesë e „pakos së Brukselit“.

„Nuk ka integrim të arsimit dhe shëndetësisë në asnjë marrëveshje. Në pikat 4c dhe d të Parimeve të Përgjithshme të vitit 2015 thuhet se arsimi dhe shëndetësia janë pjesë e AKS-së që financohet nga Serbia, pika 17d. Njihemi me marrëveshjet të paktën në fund të mandatit“, ka deklaruar drejtori i Zyrës për KdheM të Qeverisë së Serbisë, Petar Petkoviq, pas kësaj pohese.

Përgjigje nuk pati.

Xhem apo mjaltë?

Ish-ambasadori në Gjermani, Zoran Jeremiq, me humor vëren se ndoshta ky përgjigj i munguar ishte simbolik, sepse gjatë takimit lamtumirës ambasadori gjerman i dhuroi presidente së Kosovës, Vjosa Osmani, një kavanoz me xhem.

Duke komentuar qëndrimet kontradiktore të Reifenstuel-it dhe Rohde-s rreth fatit të institucioneve serbe shëndetësore dhe arsimore në Kosovë, Jeremiq thotë se do të kishte qenë shumë më e përshtatshme që Rohde në vend të xhemit – të dhuronte mjaltë.

„Ky interpretim i parë, që ishte vërejtje ndaj autoriteteve të Kosovës që të mos përzihen në institucionet serbe arsimore dhe shëndetësore, erdhi nga MPJ gjermane prej një nëpunësi që ‘mban shënimet’ në atë punë. Ky vlerësim i dytë i ambasadorit gjerman në Kosovë është nga një nëpunës drejtpërdrejt i përfshirë në këtë çështje, i cili është mjaft përgjegjës për situatën“, thekson Jeremiq për Kosovo online.

Ai pohon se ambasadori në largim gjatë pesë viteve të mandatit të tij ka qenë „mjaft i merituar për mosmiratimin e vendimeve për themelimin e AKS-së“.

„Pavarësisht insistimeve të ndryshme gjermane, gjithmonë ka ekzistuar një rol i tij në prapaskenë që e ka shtyrë, ngadalësuar ose minimizuar atë Bashkësi të komunave serbe“, thekson Jeremiq.

Këtë ai e shpjegon me konceptet e ndryshme të politikës së jashtme gjermane ndaj Kosovës, ku administrata e kaluar gjermane ka tentuar që AKS-në ta reduktojë në minimum kompetencash, në mënyrë që të mos lejohet krijimi i një „Republika Sërpska në veri të Kosovës“.

„Nga kjo tezë ka lindur ky minimizim i AKS-së dhe ky interpretim i ambasadorit gjerman se përfshirja e institucioneve arsimore dhe shëndetësore të Serbisë dhe shmangia e dualizmit në fakt ishte e parashikuar me marrëveshje. Kjo nuk është e vërtetë. Ishte rënë dakord që ato të ekzistonin brenda AKS-së. Meqenëse AKS nuk ekziston, nuk ka as institucione të tilla dhe as interpretim të vërtetë“, thekson Jeremiq.

Ai shpjegon se kjo nuk është e mundur për një arsye të thjeshtë, sepse AKS ende nuk është formuar, prandaj deklaratën e Rohde-s duhet ta interpretojmë si një „manovër“.

„Meqë nuk ka AKS, nuk ka as institucione të tilla dhe as interpretim të vërtetë, kështu që kjo është një manovër e një njeriu që ka mbajtur gishtat në mjaltë rreth gjithë kësaj çështjeje. Dhe tani, kur po largohet, po përpiqet të shpëtojë duke ditur se duhet të justifikojë diçka nga qëndrimet e tij“, thotë Jeremiq për Kosovo online.

Ai kujton se Rohde u emërua ambasador në kohën kur në krye të Ministrisë së Jashtme ishte Annalena Baerbock, kur Gjermania ndiqte „një politikë krejt tjetër ndaj Kosovës“.

„Tani, në kohën e ministrit të ri (Johann) Wadephul, është formuluar një koncept që kthehet tek 'postulatet bazë' dhe ndoshta aty qëndron arsyeja e këtij interpretimi kaq të ndryshëm për të njëjtën gjë“, është i bindur ish-diplomati.

Problemi, sipas tij, është që Wadephul ende nuk ka formuluar një koncept të qartë ndaj Kosovës.

„Ai tani 'noton' brenda një koncepti evropian për Kosovën, dhe do të shohim nëse kjo do të kthehet në një pozicion të veçantë gjerman kur të vijë koha“, thotë Jeremiq.

Ai shton se për këtë arsye Gjermania deri tani ka toleruar ose stimuluar shmangien e formimit të AKS-së.

„Deri tani ka mbizotëruar kryesisht ajo tezë e Baerbock-ut se nuk do të ketë Republikë Srpska në veri të Kosovës. Në heshtje është toleruar ose stimuluar shmangia e kësaj teme. BE-ja gjithashtu nuk është shprehur në mënyrë të veçantë, kështu që Gjermania nuk e ka parë të nevojshme të mbrojë atë formë që është rënë dakord në Marrëveshjen e Brukselit. Kjo kryesisht e konfirmon atë tezën e vjetër se si BE-ja ashtu edhe Gjermania e përdorin Marrëveshjen e Brukselit në ato pjesë dhe në atë mënyrë kur atyre u përshtatet“, shpjegon Jeremiq.

Interpretimi i Marrëveshjes së Brukselit

Nga ana tjetër, profesori i marrëdhënieve ndërkombëtare nga Prishtina, Afrim Hoti, thekson për Kosovo online se problemi kyç nuk janë interpretimet e ndryshme të zyrtarëve gjermanë, por fakti që Marrëveshja e Brukselit nuk është interpretuar në mënyrën e duhur.

Po të ishte, thekson ai, AKS tashmë do të ishte formuar, dhe brenda saj edhe shëndetësia dhe arsimi serb do të vazhdonin të funksiononin në përputhje me ligjet e Kosovës.

„Nga këndvështrimi im, e vetmja gjë që mungon në këtë moment është themelimi i Asociacionit me komunitetin serb. Po të ishte interpretuar Marrëveshja e Brukselit në mënyrën e duhur, që deri tani të ishte krijuar e themeluar Asociacioni (AKS), atëherë pa dyshim arsimi dhe shëndetësia ndoshta do të hynin në atë Asociacion, por në përputhje me ligjet e Kosovës“, pohon Hoti.

Ai i sheh si të diskutueshme deklaratat kontradiktore të zyrtarëve gjermanë për këtë çështje vetëm në atë që as Reifenstadt dhe as Rode nuk dhanë një shpjegim të plotë të asaj që thanë.

„Mosmarrëveshja ndodhi për shkak të mungesës së shpjegimit që të dy zyrtarët duhej ta jepnin. Në përgjithësi, mendoj se të dy zyrtarët gjermanë janë të vetëdijshëm se sistemi shëndetësor dhe arsimor për komunitetin serb në Kosovë duhet të jetë në përputhje me ligjet e Kosovës. Kjo është padyshim e saktë dhe e drejtë, dhe të dy zyrtarët e dinë se arsimi dhe shëndetësia duhet të shkëputen nga sistemi serb“, thotë Hoti.

Ky analist është i bindur se, pavarësisht deklaratave të ndryshme të zyrtarëve të MPJ-së, Gjermania e mbështet plotësisht zbatimin e Marrëveshjes së Brukselit.

„Në të njëjtën kohë është çështje se si zyrtarët (gjermanë) e perceptojnë gjithë situatën në dritën e faktit se ende nuk ekziston komuniteti i komunave serbe“, thekson Hoti.

Megjithatë, ai nuk është optimist se AKS mund të formohet shpejt.

„Situata është e tillë që asnjëra palë nuk është e gatshme të ecë përpara, të lëvizë. Duket se Serbia, të paktën nën presidentin aktual ose nën partinë aktuale në pushtet, nuk është e gatshme të shkojë drejt zbatimit të Marrëveshjes së Brukselit. E lidhur me këtë, si përgjigje ndaj saj, duket se as autoritetet e Kosovës nuk janë të gatshme të nisin drejt Asociacionit“, beson Hoti.

"Strategjia e Berlinit"

Hulumtuesi i Institutit për Studime Evropiane Petar Qurçiq i sheh deklaratat kontradiktore të zyrtarëve të Berlinit në lidhje me fatin e sistemit serb të shëndetësisë dhe arsimit në Kosovë si "pjesë të një strategjie" në të cilën Gjermania në të njëjtën kohë mbështet pa mëdyshje Prishtina, por gjithashtu dëshiron marrëdhënie të mira me vendet e Ballkanit Perëndimor, veçanërisht Serbinë.

"Ato dy deklarata janë pjesë, siç e interpretoj unë, e një strategjie në të cilën ekziston një lloj mirëkuptimi dhe ky është pozicionimi strategjik i politikës së Gjermanisë, e cila nuk ka ndryshuar në thelb që nga kriza e Kosovës: nga viti 1987 deri në vitin 2008. Në këtë kuptim, Gjermania mbetet një nga vendet kryesore që mbështesin pavarësinë e Kosovës dhe, siç thonë ata, integrimin e tyre të mëtejshëm brenda kornizës së BE-së dhe organizatave të tjera shumëpalëshe. Por, nga ana tjetër, Gjermania thjesht duhet të kujdeset për politikën më të gjerë rajonale", thotë Qurçiq në bisedë për Kosovo online.

Ai shton se Rode, pavarësisht faktit se kishte disa "tone kritike" gjatë pjesës më të madhe të mandatit të tij, tregoi simpati për Prishtinën.

"Konflikti i opinioneve" midis Reifenstuhl dhe Rode interpretohet gjithashtu si "pikëpamje të ndryshme" në lidhje me perceptimin më të gjerë të Ballkanit Perëndimor nga MSP i Gjermanisë.

"Ballkani Perëndimor është një zonë veçanërisht e ndjeshme, dhe këtu nuk po flasim vetëm për dialogun midis Beogradit dhe Prishinës, por edhe për vendet e tjera: nga Maqedonia e Veriut deri në Shqipëri", thekson Qurçiq.

Një problem tjetër ai sheh në interpretimet e ndryshme të asaj që është rënë dakord në Bruksel.

"Ekzistojnë këto interpretime të ndryshme midis Beogradit, i cili këmbëngul në krijimin e AKS-së, dhe nga ana tjetër, kemi Gjermaninë dhe vende të tjera që në një farë mënyre mbështesin integrimin më të ngushtë të Kosovës dhe organizimin e juridiksioneve. Prandaj, është pjesë e një politike të unifikuar, pyetja e vetme është se sa të gatshëm janë gjermanët të këmbëngulin në përshpejtimin dhe mbështetjen e regjimit të Kurtit", beson Qurçiq.

Ai shton se ekziston edhe një "perspektivë e Kosovës".

"Kemi një situatë politike të paqëndrueshme, patëm zgjedhje që nuk sollën një rezultat të qartë politik. Kurti po përpiqet përsëri ta mprehë retorikën me një politikë të caktuar presioni. Megjithatë, në rrethanat e përgjithshme politike, të huajt duhet patjetër të përpiqen të mos e radikalizojnë më tej situatën që tashmë është intensifikuar në rajon", thekson ky analist.

Në këtë dritë, duhen vëzhguar tonet disonante të zyrtarëve gjermanë në lidhje me Marrëveshjen e Brukselit dhe juridiksionin e AKS.

"Këto dy deklarata mund të jenë kontradiktore, por ato janë një pjesë thelbësore e së njëjtës strategji, sepse politika e Gjermanisë ndaj Serbisë dhe Kosovës nuk do të ndryshojë", është i bindur Qurçiq.

Ai beson se Gjermania i kushton rëndësi Marrëveshjes së Brukselit, por pyetja është se si e interpreton atë.

"Kjo është e dukshme në formulim. Nuk bëhet fjalë për AKS, por për 'bashkësinë e komunave me shumicë serbe'. Prandaj, diskursi i Prishtinës pranohet në interpretim. Sigurisht, deklarata e Rodeo-s në lidhje me çështjen e pazgjidhur të shëndetësisë, arsimit dhe shkencës se ato bien nën juridiksionin e Prishtinës tregon se Gjermania ka një interpretim që është sigurisht më afër Prishtinës, gjë që nuk është për t'u habitur duke pasur parasysh se Gjermania e njohu pavarësinë e vetëshpallur të Kosovës në vitin 2008", specifikon Qurçiq.

Kjo është arsyeja pse çështja e AKS mbetet ende e pazgjidhur.

"Është një çështje e madhe, e hapur që ende nuk është rregulluar, dhe do të shohim se cili do të jetë formati i kësaj çështjeje. Sigurisht, partitë e Prishtinës nuk janë veçanërisht të gatshme ta zbatojnë një gjë të tillë në këtë moment. Në këtë çështje, padyshim do të nevojitet mbështetja e vendeve perëndimore, të cilat mbështesin dhe këshillojnë përfaqësuesit e institucioneve të Prishtinës për vendimmarrje", beson Qurçiq.

I pyetur nëse kjo do të thotë që çështja e AKS nuk është më temë as për Gjermaninë dhe as për BE-në, Qurçiq thotë se "koha do ta tregojë".

"Mendoj se kjo çështje duhet patjetër të zgjidhet dhe se AKS duhet të formohet. Sigurisht, rrethanat e përgjithshme politike janë të tilla që duhet të këmbëngulësh në një lloj të caktuar stabiliteti. Tani është vetëm një çështje se në çfarë mase dhe në çfarë mase ka gatishmëri dhe durim. Por, është e padyshimtë se Marrëveshja e Brukselit, si dhe të gjitha ato vendime që u morën para procesit të negociatave dhe pas tij, janë diçka që do të duhet të zbatohet. Këto janë çështjet që duhet të adresohen në këtë proces të gjatë negociatash", përfundon Qurçiq.