"Të fjeturit" dhe rrjetet ekstremiste në Ballkanin Perëndimor - a është rajoni i ekspozuar ndaj rrezikut?

Më herët këtë muaj, Shtetet e Bashkuara përgjuan komunikime të koduara që besohet se burojnë nga Irani, të cilat mund të shërbejnë si një "shkasë operacionale" për agjentët "të fjetur" në të gjithë botën. Analistët dhe ekspertët ushtarakë pajtohen se Irani nuk do t'i drejtojë aktivitetet e tij direkt në Ballkanin Perëndimor, por për Kosovo online ata paralajmërojnë se ka ende rrjete dhe individë ekstremistë "të fjetur" në rajon që mund të aktivizohen në rrethana të caktuara - nga incidentet terroriste dhe sabotimi deri te operacionet kibernetike.

Shkruan: Petar Rosiq

Shpërthimi jashtë ambasadës amerikane në Norvegji në orën 1 të mëngjesit më 8 mars ishte për shumë njerëz një tregues se konflikti me Iranin ishte përhapur përtej Lindjes së Mesme.

Edhe pse raportet e medive kanë qenë të kufizuara në detaje, incidentet në të gjithë Evropën kanë nxitur më tej frikën se Teherani ka aktivizuar rrjetet e tij terroriste "të fjetur". Vetëm një ditë më vonë, një bombë shpërtheu në një sinagogë në qytetin belg të Liège, dhe më 14 mars, një shpërthim goditi edhe një shkollë hebraike në Amsterdam.

Një frikë shtesë u soll nga njoftimi i qeverisë federale amerikane se SHBA-të kishin përgjuar komunikime të koduara që besohet se burojnë nga Irani, të cilat mund të shërbejnë si një "shpërthyes operativ" për agjentët "e fjetur", raportuan media të shumta botërore.

Njoftimi i referohej një "analize paraprake" të një sinjali "ndoshta me origjinë iraniane" që u transmetua nëpër disa vende menjëherë pas vdekjes së Ajatollah Ali Khamenei, i cili u vra në një sulm amerikano-izraelit më 28 shkurt.

Dy ditë më parë, Amerika u shqetësua nga lajmi për dronë të paidentifikuar që dyshohet se u panë mbi bazën ushtarake amerikane Fort Leslie J. McNair, shtëpia e Sekretarit të Shtetit të SHBA-së Marco Rubio dhe Sekretarit të Mbrojtjes Pete Hegseth, gjë që nxiti masa të shtuara sigurie, raportoi Washington Post dhe raportoi Reuters.

Ish-zyrtari i NATO-s Jamie Shay paralajmëroi se bazat amerikane në Evropë janë gjithashtu në rrezik. Duke iu referuar Kampit Bondsteel në Kosovë, ai tha se nuk ka gjasa që ai të jetë ndër objektivat prioritarë të Teheranit sepse nuk përdoret për të mbështetur operacionet aktuale amerikane, por paralajmëron për veprime terroriste dhe sulme nga individë të njohur si "ujqër të vetmuar" - persona të frymëzuar nga ideologji ose grupe, por që veprojnë në mënyrë të pavarur.

"Shumë kosovarë iu bashkuan Shtetit Islamik gjatë periudhës së kalifatit. Disa prej tyre mund të jenë kthyer në vend, dhe disa mund të jenë ende të radikalizuar. Kjo do të thotë se mund të ketë 'xhepa' të caktuar të radikalizimit. Dhe nuk po flas vetëm për Kosovën, sepse një situatë e ngjashme mund të lindë në vende të tjera evropiane, brenda komuniteteve myslimane", tha Shay.

Tre dimensione të kërcënimeve

Analisti ushtarak Vlade Raduloviq vlerësoi për Kosovo online se kërcënimi i sigurisë nga terrorizmi në Evropë dhe Ballkanin Perëndimor është "absolutisht real" dhe duhet të shihet përmes tre dimensioneve.

"Të parat janë organizata, grupe ose grupime të lidhura me disa nga organizatat ekzistuese terroriste që nuk duhet domosdoshmërisht të jenë të lidhura me vetë Iranin. Prandaj, ato nuk duhet domosdoshmërisht të jenë organizata ose grupe pro-iraniane, por mund të jenë edhe disa të tjera si Shteti Islamik, Al Kaeda dhe të ngjashme. Dimensioni i dytë janë pikërisht ata të vetmuar, domethënë, autorë individualë të sulmeve terroriste, siç i quajnë disa 'ujqër të vetmuar'", pohon ai.

Si një aspekt të tretë, shpesh të neglizhuar, Radulović veçon hapësirën kibernetike.

"Ekziston një dimension i tretë që, më duket mua, shpesh neglizhohet, dhe ai është ky segment i hapësirës kibernetike. Siç do të thoshte zhargoni, hakerat në dhoma të caktuara dhe dhoma të errëta... por sulmet terroriste kryhen edhe në atë fushë", paralajmëroi ai.

Vazhdimësia për dy dekada e gjysmë

Duke folur për rrezikun e aktivizimit të të ashtuquajturve "të fjetur" dhe individëve të radikalizuar, Raduloviq paralajmëron për vazhdimësinë e kërcënimeve që kanë vazhduar për më shumë se dy dekada.

"Ky rrezik është absolutisht real. Pra, që nga fillimi i luftës globale kundër terrorizmit, domethënë që nga vetë sulmi i anëtarëve të Al Kaedës në vitin 2001 në Kullat Binjake në SHBA deri më sot, do të thoja se kemi një rrezik ose kërcënim të përhershëm", thotë ai.

Ai shton se vështirë se ka një vit pa sulme të tentuara ose të ekzekutuara në tokën evropiane, dhe si problem të veçantë thekson individët që nuk janë në të dhënat e shërbimeve të sigurisë.

"Një problem shumë më i madh janë individët që nuk i përkasin domosdoshmërisht ndonjë grupi ose organizate. Persona të tillë nuk janë në të dhënat e policisë dhe është e vështirë t'i arrish. Ata në fakt vetëradikalizohen, duke ndjekur portale të caktuara dhe krijojnë një imazh në kokën e tyre dhe në një moment vendosin të kryejnë një sulm specifik, domethënë të bëjnë diçka që mund të karakterizohet si sulm terrorist. Ne kemi qenë dëshmitarë të të gjitha këtyre, do ta mbani mend, në qytete të shumta evropiane, madje edhe gjatë festave të Krishtlindjeve", shpjegon bashkëbiseduesi ynë.

Raduloviq paralajmëron se sfida shtesë të sigurisë përfaqësohen nga kriza e migrantëve dhe të kthyerit nga fusha e betejës.

"Jam mjaft i sigurt se Evropa ende nuk ka një pamje shumë të qartë se kush kaloi nëpër ato valë masive migrimi. Nga ana tjetër, ka të kthyer nga radhët e Shtetit Islamik nga fusha e betejës siriane dhe irakiane, të cilët, për fat të keq, gjetën strehim edhe në Ballkan", thotë ai.

Pika kritike në rajon janë Kosova dhe BdheH

Duke folur për Ballkanin Perëndimor, ai pohon se prania e individëve dhe qelizave nuk është në dyshim. Ai thekson se, duke parë territorin dhe popullsinë, numri më i madh i anëtarëve të Shtetit Islamik që erdhën në fushën e betejës siriano-irakene erdhën nga Kosova.

"Një pjesë e tyre, si dhe familjet e tyre, u kthyen në territorin e Kosovës dhe Metohisë. Kjo është një gjë. Dhe një gjë tjetër është se, kur shikoni sulmet terroriste në Evropë në 20 vitet e fundit, vështirë se do të ishim në gjendje të numëronim ata që nuk kishin të bënin fare me Bosnjën dhe Hercegovinën. Nuk po i referohem BdheH si vend, por personave që në një moment ose banonin në atë territor, ose kishin dokumente të BdheH, ose ishin në kontakt me persona nga BiH, ose kishin armë dhe pajisje të mbërritura nga BdheH", thotë analisti ushtarak.

Kur u pyet për cenueshmërinë e rajonit, ai vlerëson se është e zakonshme.

"Ne e ndajmë këtë rrezik, para së gjithash, sepse ndajmë gjithçka që i ndodhi Ballkanit Perëndimor pas shpërbërjes së Jugosllavisë, paqëndrueshmërinë politike, gjithçka që po ndodh në shoqëritë tona dhe faktin që kemi këto dy pika nevralgjike të quajtura Bosnjë dhe Hercegovinë dhe Kosovë dhe Metohi, dhe pastaj duhet t'i mbajmë sytë hapur, pra vigjilentë në çdo hap", thekson ai.

Analisti Nexhmedin Spahiu, megjithatë, vlerëson se nuk ka rrezik real nga veprimet e Iranit në Evropë.

"Nuk besoj se Irani do të merret me Evropën, pasi vendet më të mëdha evropiane nuk e mbështetën Trumpin në luftën kundër Iranit, kështu që nuk ka arsye që ata të humbasin energjinë e tyre dhe të krijojnë një armik nga neutralët", tha Spahiu për Kosovo online.

Ai thekson qëndrimet e ashpra të Shqipërisë dhe Kosovës ndaj Iranit, por beson se rëndësia e tyre nuk është vendimtare.

"Ndoshta të vetmet vende që kanë qenë më agresive në këtë janë Shqipëria, e cila miratoi një rezolutë kundër Iranit dhe e cila mban bazën e opozitës iraniane me disa mijëra njerëz, dhe Kosova me deklaratat e saj, por nuk besoj se Irani do ta marrë seriozisht, pasi këto janë vende të vogla dhe të parëndësishme në kuadrin botëror, kështu që nuk besoj se ekziston një rrezik i tillë", deklaroi ai.

Spahiu gjithashtu hedh poshtë mundësinë e sulmeve individuale.

"Nuk besoj se ka individë të tillë. Zakonisht janë mercenarë nën ndikimin e ndonjë qendre fuqie. Nëse Irani nuk i udhëheq ata ta bëjnë këtë ose nuk i inkurajon, nuk besoj se dikush do ta bëjë me iniciativën e vet", theksoi ai.

Edhe pse beson se Irani nuk është një forcë që mund të kërcënojë sigurinë globale, analisti nga Tirana, Frrok Çupi, prapë vlerëson për Kosova Online se ka arsye për frikë në Ballkanin Perëndimor.

"Irani nuk është një vend ose një fuqi që mund të kërcënojë të gjithë botën. Kjo është e pamundur. Sigurisht, shumë dëme janë bërë në të gjithë botën, dëmi është i madh veçanërisht në fushën e ekonomisë dhe energjisë, dhe veçanërisht në aspektin e frikës. Njerëzit janë shumë të frikësuar, sepse kryesisht nuk janë ndjekës të kujdesshëm ose të kualifikuar të lajmeve dhe informacionit. Sigurisht, duhet të mendojmë për veten tonë, për Ballkanin, Shqipërinë, Serbinë, Maqedoninë, Malin e Zi. Psikologjikisht, ky shqetësim ndihet shumë. Kjo sepse ka argumente për frikë", tha Çupi.

Ai deklaron se fondacioni MEK, opozita iraniane, është një shkak i veçantë shqetësimi për Shqipërinë.

"Për Shqipërinë, ekziston një argument se fondacioni MEK i opozitës iraniane është një rrezik për ne. Ata janë strehuar diku në një fshat në vendin tonë, dhe njerëzit thonë se është një rrezik. E njëjta gjë vlen edhe për bazën ushtarake amerikane në Kosovë. Njerëzit ëndërrojnë dhe kanë të drejtë për të, ashtu siç kanë të drejtë për paragjykime. Në fund të fundit, ka rrezik në çdo paragjykim. Sa i mundur ose sa i madh mund të jetë ky rrezik? Shqipëria pagoi shtrenjtë për një sulm kibernetik iranian. Nuk ishte një gjë e vogël, "pati dëme të konsiderueshme. Gjithashtu, një nga krerët e shërbimit sekret shqiptar tha këto ditë se kemi disa njerëz në vendin tonë që paguhen nga Irani për të shkaktuar dezinformim ose diversion", thotë Çupi.

Duke folur për përfshirjen ndërkombëtare të Shqipërisë, ai thekson se vendet e rajonit kërkojnë siguri përmes aleancave me SHBA-në.

"Ne jemi përfshirë në Komitetin e Paqes në Gaza, një iniciativë e presidentit amerikan. Ky është një moment shumë i diskutueshëm, por edhe i thjeshtë për t'u kuptuar. Pra, pse është Shqipëria pjesë e komitetit, duke krijuar rreziqe për veten për shkak të përfshirjes së saj? Ne jemi një vend i vogël, ndodhemi në një gadishull problematik, siç dihet në të gjithë botën. Realisht, as ne, as Serbia, por sidomos ne, nuk kemi pasur mbështetjen e palëkundur të Evropës në vitet e kaluara. Kjo është përvoja jonë. Edhe sot, ne kërkojmë që procesi i integrimit në "BE duhet të përshpejtohet. Për sa kohë që nuk e kemi këtë mbështetje nga Evropa, dhe dyshojmë se mund ta kemi, duhet të jemi patjetër në anën e SHBA-së", thekson bashkëbiseduesi ynë.

Kjo tregon se Shqipëria, falë aleancave me SHBA-në dhe BE-në, sot është më mirë e mbrojtur nga sulmet kibernetike dhe kërcënimet e tjera.

"Ne përjetuam sulme kibernetike dhe tani kemi një mbrojtje shumë më të fortë se më parë. Edhe në këtë rast, patëm mbështetjen e SHBA-së dhe, sigurisht, të Bashkimit Evropian, sepse ato janë aspekte të pandashme. Nëse sulmohemi drejtpërdrejt nga Irani, domethënë nëse Shqipëria sulmohet drejtpërdrejt, kjo do të thotë se sulmohet edhe NATO, dhe duke sulmuar një vend të NATO-s, ai vend padyshim do të ketë mbrojtjen e aleancës. Ky është një privilegj ose përfitim i anëtarësimit në një aleancë të tillë", përfundon Çupi.

Megjithatë, profesori universitar nga Shkupi, Cane Mojanoski, paralajmëron për Kosovo online se çdo konflikt ushtarak, veçanërisht në Lindjen e Mesme, gjithmonë ngre çështjen e veprimeve të grupeve të ndryshme ekstremiste nga pozicionet e radikalizmit ekstrem.

"Kjo tregon se procesi është në një gjendje letargjie, ose se ngjarje të caktuara konfliktuale e nxisin shfaqjen e tij. Jo shumë kohë më parë, ne ishim dëshmitarë të grupeve të ndryshme që u shfaqën gjatë krizës së emigrantëve, kur banorët nga ato rajone erdhën në vendet e Evropës. Gjithashtu, gjatë asaj periudhe, ndodhën konflikte ushtarake në Lindjen e Mesme, të cilat patën ndikim në një mënyrë ose në një tjetër. Ky konflikt nuk është absolutisht i ndryshëm nga ato të mëparshmet, dhe strukturat që inkurajojnë ose mbështesin grupet radikale janë ende të pranishme dhe aktivizimi i tyre mund të pritet si rezultat i kushteve sociale, politike dhe të tjera në vendet e Ballkanit Perëndimor dhe Evropës", thotë profesori.

I pyetur për ekzistencën e rrjeteve ekstremiste joaktive në rajon, Mojanoski deklaron se nuk mund të thuhet me siguri se ato janë zhdukur.

"Ato ndoshta janë dobësuar, por mund të marrin një shtysë dhe forcim të ri, si në personel ashtu edhe financiarisht. Nëse je analist ose strateg ushtarak, është e natyrshme të jesh i shqetësuar dhe të presësh që një ngjarje e tillë mund të jetë e mundur. Shfaqja e tyre nuk varet vetëm nga pritjet tona, por nga interesat reale të bartësve të konfliktit ushtarak, atyre që duan të arrijnë qëllimet e tyre përveç konfliktit ushtarak. Pasi të krijohen, rrjete të tilla janë shumë të vështira për t'u zhdukur përgjithmonë, dhe është e mundur që rrjetet e fjetura ose në letargji të bëhen përsëri aktive në Ballkanin Perëndimor dhe më gjerë", thekson bashkëbiseduesi ynë.

Duke folur për cenueshmërinë e vendeve në rajon, profesori thekson faktorët kryesorë - siç janë bazat e NATO-s.

"Të gjitha vendet me struktura ushtarake ose baza ushtarake, veçanërisht ato amerikane, ose që janë pjesë e aleancës së NATO-s, janë të cenueshme. Në këtë kontekst, Shqipëria ka marrëdhënie të tendosura prej kohësh ose marrëdhënie diplomatike të ndërprera me Iranin, është anëtare e NATO-s dhe zotëron objekte ushtarake që mund të jenë me interes. Kosova gjithashtu ka një bazë ushtarake amerikane. Nëse kriteri për rrezik është prania e bazave ushtarake ose pozicioneve në rrugët e migracionit, të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor janë potencialisht të ekspozuara", paralajmëron ai.

Ai shton se kush do të jetë më shumë ose më pak i kërcënuar varet nga vlerësimi i forcave që synojnë të shkaktojnë incidente me qëllim largimin e vëmendjes ose destabilizimin.

"Në këtë kontekst, vendet e rajonit duhet të rrisin bashkëpunimin e ndërsjellë, shkëmbimin e informacionit dhe të punojnë për të zvogëluar mundësinë e shfaqjes së provokimeve ekstremiste dhe të tjera në periudhën e ardhshme", përfundon Mojanoski.