Tre vjet nga aktakuza kundër Thaçit dhe tre liderëve të UÇK-së: Problemi kryesor është mbrojtja e dëshmitarëve, vendimet nuk do të pajtojnë serbët dhe shqiptarët

Gjyqi kundër Hashim Thaçit dhe tre ish-udhëheqësve të UÇK-së para Dhomave të Specializuara të Kosovës me seli në Hagë filloi në prill të këtij viti dhe është shënuar me polemika rreth frikësimit dhe mbrojtjes së dëshmitarëve. Në të njëjtën kohë, ekspertët ligjorë paralajmërojnë se pavarësisht nga rezultati, vendimet nuk do të sjellin pajtim mes popujve të Kosovës.

“Aktakuza është tërësisht e pabazuar. Nuk jam fajtor për asnjë pikë të aktakuzës”, ka thënë Hashim Thaçi më 9 nëntor 2020. vetëm katër ditë pasi ndaj tij u zbulua aktakuza e Prokurorisë së Specializuar të Kosovës, e cila është pjesë përbërëse e këtij institucioni ad hoc me seli në Hagë, më 5 nëntor 2020.

Po të njëjtën ditë, Thaçi dha dorëheqjen nga posti i Presidentit të Kosovës dhe u transferua në Hagë.

Thaçi ka përsëritur se nuk është fajtor më 3 prill të këtij viti, kur edhe zyrtarisht filloi gjykimi në rastin “KSC-BC-2020-06” në të cilin përveç tij akuzoheshin edhe ish oficerët e lartë të UÇK-së: Kadri Veseli, Rexhep Selimi dhe Jakup Krasniqi.

Të gjithë përballen me gjashtë akuza për krime kundër njerëzimit dhe katër akuza për krime lufte, duke përfshirë vrasjen, torturën, zhdukjet me forcë, persekutimin dhe trajtimin mizor të kryera ndërmjet marsit 1998 dhe shtatorit 1999 në lokacione të ndryshme në Kosovë, si dhe në Kukesh dhe Cahan, në veri të Shqipërisë.

Në këtë proces është planifikuar që të dëgjohen 33 dëshmitarë të prokurorisë dhe në punë do të marrin pjesë një numër rekord viktimash, 143 prej tyre.

Ata, në rast të dënimit, do të kenë të drejtën e dëmshpërblimit monetar.

Bashkëbiseduesit e Kosovo online përmbledhin rrjedhën aktuale të procedurave më të rëndësishme para Gjykatës Speciale në Hagë në mënyra të ndryshme.

Avokati nga Prishtina, Tom Gashi, është i bindur se ky proces nuk do të përfundojë shpejt dhe se mund të zgjasë një dekadë të tërë.

“Gjykata speciale njoftoi se vetëm marrja në pyetje e dëshmitarëve të prokurorit do të zgjasë më shumë se dy vjet dhe për mendimin tim gjykimi do të zgjasë nga pesë deri në dhjetë vjet për shkak të shkallës tre-nivelëshe të marrjes së vendimit përfundimtar. Pas vendimit të shkallës së parë, si prokurorët ashtu edhe mbrojtja kanë të drejtë ankese, për të cilën vendos kolegji i apelit, gjykata e shkallës së dytë. Edhe pas atij aktgjykimi, të dyja palët kanë të drejtë ankese në shkallën e tretë”, sqaron Gashi.

Askush nuk mund të parashikojë epilogun e gjykimit, pohon avokati prishtinas, por është e qartë, thotë ai, se në fund, kur gjykata të marrë vendimin përfundimtar, do të jenë të pakënaqur ose serbët ose shqiptarët.

“Ndoshta gjykata është dashur të jetë në territorin e Republikës së Kosovës ose është dashur të jetë ndonjë gjykatë ndërkombëtare që do të akuzojë, pas hetimeve, kushdo që ka kryer veprën penale të krimeve të luftës dhe krimeve të tjera të rënda të ndërlidhura me luftën në Kosovë në vitet 1998 dhe 1999, dhe të mos jetë gjykatë njëkombëtare, kështu që, për mendimin tim, nëse pjesëtarët e UÇK-së janë shpallë fajtorë, shqiptarët nuk do t'i besojnë ato aktgjykime dhe nëse lirohen, serbët nuk do t'i besojnë ato vendime, kështu që absolutisht nuk i ndihmon askujt, sepse jo të gjithë në Kosovë do t'i besojnë aktgjykimeve që do t'i japë ajo gjykatë", tha Gashi.

Avokati nga Beogradi Branko Llukiq, i cili mbrojti komandantin e URS-së, gjeneralin Ratko Mlladiq, para Tribunalit të Hagës, thekson se gjëja më pak e rëndësishme është se sa do të zgjasë gjyqi kundër Thaçit, se kjo gjykatë tashmë është përballur me problem serioz të mbrojtjes së dëshmitarëve, por edhe me synimin që pas serbëve të dënohen edhe shqiptarët për ndërmarrje të përbashkët kriminale.

“Kësaj gjykate duhet t’i jepet mundësia për të parë se çfarë do të bëhet dhe si do të bëhet. Vetë kohëzgjatja e procedurës është e zakonshme për punën e gjykatave ndërkombëtare, kështu që unë nuk do të kundërshtoja mbi këtë bazë, por e shoh si problem, dhe këtë e pamë edhe para gjykatës që gjykoi krimet e kryera në ish-Jugosllavi, se në rastin Haradinaj prokuroria është penguar të paraqesë prova pasi që janë eliminuar më shumë se 40 dëshmitarë. Ne e dimë se para kësaj gjykate është zhvilluar edhe procesi ndaj Hysni Gucatit, i cili është dënuar me më shumë se katër vjet, dhe shohim se ai është liruar me kusht më 18 tetor. Dhe ai dha informacione për dëshmitarë të mbrojtur, dokumente të mbrojtura. Prandaj, ajo gjykatë nuk i mbrojti dëshmitarët. Duke pasur parasysh faktin se edhe më parë janë vrarë dëshmitarë, ky është një kërcënim i madh për të gjithë dëshmitarët që duhet të marrin pjesë në procedurën kundër Thaçit”, beson Llukiq dhe si dëshmi për këtë pohim citon se në fillim të muajit me urdhër të Prokurorisë Speciale është arrestuar ish-kryetari i Komunës së Malishevës, Isnij Kilaj i akuzuar për “pengim të zyrtarit në kryerjen e detyrës zyrtare” dhe “shkelje të fshehtësisë së procedimit”.

“Prandaj, e njëjta praktikë vazhdon. Si do të jetë në gjendje prokuroria të prodhojë prova, të provojë fajësinë e saj duke qenë se nuk janë në gjendje të nxjerrin dëshmitarë sepse kanë eliminuar ose hezitojnë të dëshmojnë për shkak të frikës për familjet e tyre. Këtë e shoh si problemin më të madh në punën e kësaj Gjykate Speciale për Kosovën”, thotë Llukiq dhe sqaron se pikërisht për këtë avokati i Thaçit, Gregori Kiho, para disa ditësh ka deklaruar se synon ta lirojë klientin e tij sapo Prokuroria të përfundojë procedurën e provave.

“Për mua është befasi lirimi i parakohshëm i Hysni Gucatit. Ai u kthye në Kosovë si i penduar. Megjithatë, nuk besoj se ai do të ndalojë së bëri atë që tashmë ka bërë. Shohim që tashmë i gjithë rrjeti është në terren duke frikësuar dëshmitarët. Këtë e ka pranuar edhe vetë Gjykata Speciale me arrestimin e tij. Mendoj se do të kenë probleme të mëdha. Avokati që mbron Thaçin tha se do të përpiqet ta lirojë Thaçin menjëherë pasi të përfundojë rasti i prokurorisë. Pas paraqitjes së provave, mbetet një pjesë e procedurës - aktgjykimi i ndërmjetëm, ku mbrojtja mund të mos prezantojë provat e saj. Në rastin Haradinaj, prokuroria shpresonte të prodhonte prova, së paku përmes dëshmitarëve të sjellë nga mbrojtja, por meqë nuk arritën të vërtetonin asgjë, mbrojtja nuk nxori dëshmitarë, por kërkoi lirimin menjëherë pas fazës së paraqitjes së prokurorisë. dëshmi. E shohim që tani edhe mbrojtja e Thaçit e ka atë qëllim. Është e qartë se avokati beson se prokuroria ka dështuar të provojë asgjë”, beson Llukiq.

Shumica e dëshmitarëve që janë dëgjuar deri më tani në gjykimin kundër Thaçit dhe tre oficerëve të UÇK-së janë dëgjuar me masat maksimale të mbrojtjes, që përfshinin mos zbulimin e identitetit, turbullimin e fytyrës dhe ndryshimin e zërit.

Në mesin e atyre që nuk u pajtuan me këtë është Nebojsha Radosheviq, ish-gazetar nga Tanjugut, i cili u rrëmbye nga pjesëtarët e UÇK-së në vitin 1998 dhe u mbajt rob për 41 ditë, siç dëshmoi së fundi në Hagë.

Ndryshe nga Gashi dhe Llukiqi, Radosheviq vlerëson për Kosovo online se puna e këtij institucioni ngjall besim tek ai dhe se pret që ajo të rezultojë me vendime të duhura, por edhe t'i japë fund të gjitha ngjarjeve në tokën e ish-Jugosllavisë.

“Shkova atje dhe më ofruan një turbullim, një ndryshim zëri. Megjithatë, të gjithë më njohin, e dinë se si dukem, kam dhënë intervista kështu që nuk e kam pasur problem. Kërkesa ime ishte që ose të kisha një mbrojtje të plotë, pa asnjë dalje televizive ose të dilja publikisht dhe të lutem të bëj mirë. Në fund të fundit, nuk kam asgjë për të fshehur”, thotë Radosheviq dhe shton se puna e Gjykatës Speciale i duket serioze.

“Që kur më kanë kontaktuar nga ajo gjykatë, gjithçka më dukej mjaft serioze. Më parë kam qenë në kontakt me disa prokurori dhe gjykata të tjera dhe kjo është në një nivel shumë më të lartë, më serioz. Kam kaluar nëntë ditë në Hagë dhe atje kam parë që njerëzit janë të përkushtuar për punën e tyre, si prokurorët ashtu edhe mbrojtja. Unë shoh që prokurorët janë shumë të zellshëm në mbledhjen e provave, që duan të bëjnë punën e tyre si duhet. Sigurisht që edhe mbrojtja po bën punën e saj, duke u përpjekur të lirojë njerëzit që përfaqësojnë. Trupi gjykues ishte shumë interesant për mua, sepse në përvojën time duket se ata nuk mbajnë anën e askujt”, thotë Radosheviq.

Duke komentuar punën e deritanishme të Dhomave të Specializuara të Kosovës dhe atë që i ka lënë përshtypjen më të fortë, Radoçeviq thekson se në radhë të parë është fakti se të akuzuarit janë drejtues të UÇK-së.

“Për mua personalisht dhe sigurisht gjithë publikun serb, befasia më e madhe është se Thaçi dhe kompania u gjendën në Hagë. Ky është ndoshta një tregues se diçka po ndodh atje dhe se do të jetë më serioze se sa ka qenë deri më tani. Mendoj se është një hap i madh që ata njerëz janë aty”, thekson Radoçeviq dhe shton se pret që gjykimet në Gjykatën Speciale në Hagë mund t'i japin fund një kapitulli historik.

“Nuk do të doja të komentoja punën e Tribunalit të Hagës, por njëra nuk mund të ndahet nga tjetra. Mendoj se ky është në fakt fundi i gjithçkaje që lidhet me ndjekjen penale për krime lufte në tokën e gjithë ish-Jugosllavisë. Ajo në të cilën po mbështetem është se pres gjykime. Nuk e di sa dhe çfarë lloji do të jenë, por besoj shumë se do të ketë. Dhe ajo që po ndodh dhe të gjitha dëshmitë komanduese dhe çdo përgjegjësi tjetër qëndrojnë dhe besoj se me punën e kësaj gjykate më në fund do t’i jepet fund çdo gjëje që ka ndodhur që nga vitet 1990 në territorin e ish-Jugosllavisë“, përfundon Radosheviq.

Tom Gashi nuk mendon kështu.

Ai kujton se të gjithë nga territori i ish-Jugosllavisë që kanë kryer krime janë gjykuar në Tribunalin e Hagës dhe se njerëzit i kanë besuar asaj gjykate, gjë që nuk është rasti me Gjykatën Speciale, e cila, sipas tij, është njëkombëtare.

“Mendoj se duhet të jetë krejtësisht ndryshe, ka pasur mundësi të zgjatet afati i gjykatës në Hagë për ish-Jugosllavinë ose të krijohet një gjykatë tjetër, një gjykatë ndërkombëtare, e cila do të merrej me të gjithë ata që kanë kryer krime lufte gjatë luftës në Kosovë, dhe jo vetëm nga një popull, ky është gabimi më i madh që është bërë dhe nuk mendoj se do të kontribuojë në ndonjë lloj paqeje në Kosovë, duke pasur parasysh se ende ka tensione mes serbëve dhe shqiptarëve, madje edhe pse kanë kaluar 25 vjet nga lufta. Mendoj se situata është mjaft e qartë, se Kuvendi i Republikës së Kosovës nuk është dashur të krijojë një gjykatë njëkombëtare”, ka përfunduar Gashi.

Për Branko Llukiqin, problemi është shumë më i thellë dhe më serioz sepse, pretendon ai, edhe TNPJ edhe Gjykata Speciale lidhin - qëllimi i rrezikshëm për të zbatuar ligjërisht një vepër penale - ndërmarrje e përbashkët kriminale për të cilën tashmë është dënuar e gjithë udhëheqja shtetërore dhe ushtarake e Republikës Sërpska.

"Ngjashmëria është se ata po përpiqen të forcojnë atë teori monstruoze me të cilën u gjykuan të gjithë serbët në Tribunal, teoria e bashkimit të përbashkët kriminal. Është një teori vërtet monstruoze dhe ata po përpiqen ta forcojnë atë teori përmes gjykatës së Kosovës sepse asnjë gjykatë tjetër që është themeluar pas Tribunalit për ish-Jugosllavinë, siç është Gjykata e Përhershme Penale, Gjykata për Libanin apo Gjykata për Kmerët në Kamboxhë... Askush nuk e pranoi atë praktikë. Dhe kjo është arsyeja pse Tribunali i Hagës është zorra qorre e drejtësisë ndërkombëtare, sepse jurisprudenca e saj jo se nuk mundet, por nuk guxon të zbatohet para asnjë gjykate tjetër”, përfundon Branko Llukiq.

Para gjykatës speciale në Hagë, deri më tani në pesë procese gjyqësore janë akuzuar dhjetë shqiptarë.

Dy gjykime u zhvilluan për shkak të frikësimit të dëshmitarëve dhe zbulimit të sekretit zyrtar.

Në shkurt të këtij viti, Hysni Gucati dhe Nasim Haradinaj u dënuan ligjërisht me 4.3 vjet për kanosje “gjatë procedurës penale”, për zbulimin e informacioneve “të mbrojtura me Ligjin për Dhomat e Specializuara”, duke përfshirë të dhënat për dëshmitarët e mundshëm. Përveç dënimeve me burg, ata janë dënuar me gjobë prej 100 euro.

Në fazën e ankesës është procedura ndaj Sali Mustafës, i cili në në vitin 2022 në procedurën e shkallës së parë është dënuar me 26 vjet burgim dhe dëmshpërblim të viktimave në shumë prej 207 mijë euro për shkak të krimeve të luftës.

Në procedurën në Gjykatën Speciale pritet të dëgjohen gjithsej 86 dëshmitarë të prokurorisë dhe 159 viktima që sipas Statutit të kësaj Gjykate marrin pjesë në procedurë.