Von der Leyen në rajon: Mes dashurisë së ndërsjellë dhe veprimeve të njëanshme

Ne i bëjmë thirrje Kosovës që të lehtësojë procedurën për pranimin e BKS-së, dhe Serbia duhet të pranojë njohjen de facto, tha Ursula von der Leyen gjatë vizitës së saj në Prishtinë në tetor të vitit të kaluar. Një vit më vonë, i njëjti turne në rajon, e njëjta presidentja i Komisionit Evropian, të njëjtat kërkesa në tryezë, por edhe një stimul i ri në formën e disa milionë eurove nga Plani i Rritjes i premtuar të dyja palëve. Me kusht që të bëjnë një ndryshim në dialog. Dhe ai nuk është aty. Ka vetëm veprime të njëanshme.

Shkruan: Dragana Saviq

Retorika e re/e vjetër është gjithashtu në ofertë, duke premtuar një moment të ri në zgjerimin e BE-së dhe përparimin ekonomik, me mesazhin se vizita e von der Leyen tregon se rajoni është i rëndësishëm për Bashkimin Evropian.

Gjithashtu, Komisioni Evropian miratoi dje agjendat e reformave të pesë partnerëve nga Ballkani Perëndimor, që i hap rrugën pagesave nga Instrumenti për Reforma dhe Rritje me vlerë gjashtë miliardë euro.

Se dashuria është e ndërsjellë tregohet edhe nga mesazhet e liderëve në rajon për vendosmërinë e tyre strategjike dhe të vendosur për të qëndruar në rrugën evropiane.

Por edhe nëse pranojmë që ndjenjat janë të sinqerta dhe të ndërsjella, kjo nuk do të thotë se dashuria është e pakushtëzuar.

Kur është fjala për Beogradin dhe Prishtinën, Plani i Rritjes nuk është vetëm një instrument për stimulimin ekonomik të rajonit, por edhe një përpjekje për të dalë nga ngërçi politik në dialog.

Në këtë kuptim, kërkesa e Von der Leyen do të jetë që në dialog “të mos vendosen kushte që nuk mund të negociohen mes palëve”, thotë një nga bashkëbiseduesit tanë.

Në përkthim, diçka duhet pranuar pa folur për të.

Çfarë do të diskutojë presidentja e Komisionit Evropian në Beograd dhe Prishtinë? Më konkretisht, çfarë do të heshtë ajo?

Drejtori i Institutit për Studime Evropiane Sllobodan Zeçeviq vlerëson për Kosovo online se presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, duke vizituar rajonin, dëshiron të dërgojë një mesazh politik se Ballkani Perëndimor ka vend në BE dhe të parandalojë ndikimin e mundshëm të Kinës dhe Rusisë në këtë zonë.

Zeçeviq vlerëson se Serbia i ka përmbushur të gjitha kërkesat e BE-së për marrjen e mjeteve nga Plani i Rritjes.

Mirëpo, kur është fjala për Kosovën, drejtori i Institutit mendon se ai shtet i shkel parimet themelore të lirisë së lëvizjes së mallrave.

“Kur është fjala për Kosovën, vërtet nuk e di se si e ka ndërmend ta zgjidhë atë problem. Ne kemi një nga kushtet themelore për rritjen ekonomike të Ballkanit Perëndimor, jo vetëm që marrim fonde, që është shumë e rëndësishme, të krijojë një treg të vetëm në këtë zone. Kur e sheh sjelljen e Prishtinës në vitet e fundit dhe tani në këtë moment, kur ajo vazhdon të pengojë qarkullimin e lirë të mallrave ndërmjet Serbisë qendrore dhe Kosovës, nuk e di se çfarë mendon ajo Ursula von der Leyen duhet t'u thotë për këtë çështje”, thekson Zeçeviq.

Prishtina e ka penguar plotësisht importin e mallrave serbe, e tani e pengon pjesërisht, gjë që, konstaton Zeçeviq, është plotësisht e dënueshme me disa standarde evropiane dhe kërkon kompensim nga kompanitë serbe.

“Më e keqja është se ato kompani serbe nuk janë vetëm serbe, por janë kompani të themeluara nga kompani të BE-së dhe zakonisht janë degë të kompanive evropiane, shembulli më konkret është Henkel, e cila ka të ashtuquajturat eksporte në Kosovë, e cila nuk duhet të ketë asnjë pengesë, malli i të cilit duhet të kalojë pa ndalim, dhe tani mallrat presin në një vendkalim dhe presin me orë të tëra. Është i njëjti pengim i qarkullimit të lirë të mallrave dhe dënohet në përputhje me ligjet dhe të drejtat e BE-së”, thekson ai.

I pyetur nëse sanksionet e BE-së ndaj Kosovës janë pengesë për pagesën e parave nga Plani i Rritjes, Zeçeviq shpjegon se agjenda e reformave të Kosovës i ka “kaluar” Komisionit Evropian dhe Prishtina nuk ka kufizime në kontekstin e përdorimit të mjeteve nga Plani i Rritjes.

Analisti Afrim Kasoli thotë për Kosovo online se gjatë vizitës së saj në Kosovë dhe Serbi, fokusi kryesor i Ursula von der Leyen do të jetë inkurajimi më i madh i procesit të dialogut.

“Përveç kompletimit të agjendës reformuese që Brukseli ua ka vënë si kusht këtyre vendeve, duhet theksuar se Kosova dhe Serbia kanë edhe dy kushte në raport me vendet tjera, përkatësisht progresin në dialog dhe vazhdimin e tij. Prandaj, përveç axhendën e reformave, zbatimin e detyrimeve që dalin nga Marrëveshja bazë e Brukselit dhe Marrëveshja e Ohrit për Zbatim, ku janë dy kushte shtesë për këto dy vende”, thekson Kasoli.

Ai po ashtu thekson se kancelari gjerman Olaf Sholc ka thënë se presin një dinamikë të re në dialogun ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.

“Në anën tjetër, Kosova është ende nën sanksione nga Brukseli pikërisht për shkak të refuzimit të saj për të vepruar sipas kërkesave të bashkësisë ndërkombëtare për zbatimin e obligimeve që dalin nga këto marrëveshje, përfshirë deeskalimin në pjesën veriore të Kosovës etj. Jam skeptik se këto dy vende do të përfitojnë nga fondet nëse nuk tregojnë gatishmëri të plotë për ftesat e komunitetit ndërkombëtar në përputhje me detyrimet që dalin nga dialogu”, përfundon Kasoli.

Edhe analisti politik Lulzim Farizi vlerëson për Kosovo online se mesazhi kryesor i Presidentes së Komisionit Evropian Ursula von der Leyen gjatë vizitës së saj në rajon do të jetë se Kosova dhe Serbia duhet të bashkëpunojnë dhe të vazhdojnë negociatat nën patronazhin e BE-së.

“Pra, mesazhi në Beograd dhe Prishtinë do të jetë në atë drejtim, që të dy vendet duhet të bashkëpunojnë dhe ta tejkalojnë problemin e njohjes së Kosovës dhe mendoj se mesazhi kryesor do të jetë vazhdimi i negociatave nën patronazhin e BE-së dhe të jemi në gjendje për të tejkaluar problemin që ka kohë që ka stagnuar, sidomos për shkak se Kosova tashmë po hyn në fazën e përgatitjeve për zgjedhjet që do të mbahen në shkurt”, thotë Farizi.

Ai shton se gjatë kësaj periudhe kryeministri i Kosovës nuk do të hyjë në negociata.

“Mesazhi i saj do të jetë në atë drejtim, që negociatat mes dy palëve të mbahen në kushte, për të gjetur një zgjidhje. Qëndrimet e dy palëve janë shumë të ndryshme, por presioni i BE-së do të jetë edhe më i madh, duke marrë parasysh problemet rajonale, si lufta midis Ukrainës dhe Rusisë dhe Lindjes së Mesme. BE-ja dëshiron të ruajë paqen në kontinent me çdo kusht, veçanërisht në pjesën e vendeve që janë anëtare të BE-së dhe të Ballkanit Perëndimor, që të mos krijojnë probleme në të ardhmen”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Duke iu përgjigjur pyetjes nëse sanksionet ndaj Kosovës janë pengesë për pagesën e parave nga Plani i Rritjes, Farizi thekson se edhe pse ka sanksione të BE-së ndaj Kosovës, “në të ardhmen do të fillojë të zbutet pasi që qëndrimet mes Kosovës dhe Serbisë të zbuten”.

Beogradi ashtu edhe Prishtina mund të llogarisin në fondet nga Plani i Rritjes vetëm nëse janë vërtet të përkushtuar ndaj dialogut, vlerëson për Kosovo online Marko Mishkelin nga Qendra për Stabilitet Social.

Ai thekson se kushtet për marrjen e mjeteve nga Plani dhe kërkesat në dialog janë pjesërisht çështje të ndryshme, por pjesërisht varen nga njëra-tjetra.

“Kjo është arsyeja pse topi është në anën e Prishtinës ku duhet të tregojë vullnetin për dialog dhe në të vërtetë dëshirën për t'iu qasur atyre parave, madje në atë mënyrë. Nga ana tjetër, absolutisht asgjë nuk mund t'i fajësohet Serbisë kur flasim për dialogun dhe kur flasim për vetë qasjen ndaj temës, gjë që vërtetohet nga vetë fakti se Serbia së shpejti do të hyjë në këstin e parë, i cili nuk mundet. të thuhet për administratën e Prishtinës”, beson Mishkelin.