Zgjedhjet në Maqedoninë e Veriut: Mes ëndrrave të BE-së dhe dëshirave panshqiptare të Albin Kurtit

Kryetari i Kuvendit të Maqedonisë së Veriut, Jovan Mitreski, i shpalli zgjedhjet për President të Maqedonisë së Veriut dhe për anëtarë të Këshillit Legjislativ, të cilat do të mbahen më 24 prill dhe 8 maj. Për bashkëbiseduesit e Kosovo online, këto zgjedhje do të tregojnë jo vetëm se në cilin drejtim do të vazhdojë të zhvillohet vendi, por edhe në çfarë mase do të realizohen planet panballkanike të Lëvizjes Vetëvendosje të Albin Kurtit.

Pas shpalljes së zgjedhjeve, deklaroi Mitreski se Maqedonia e Veriut ka treguar se ka kapacitet për të organizuar zgjedhje demokratike në përputhje me vlerat dhe parimet evropiane në nivelin që, siç theksoi ai, e meriton një vend demokratik, anëtar i NATO-s, e cila është në rrugën e saj drejt anëtarësimit të plotë në Bashkimin Evropian.

"Ciklet e kaluara zgjedhore kanë vendosur standarde mbi të cilat duhet të ndërtojmë, por nuk duhet t'i lejojmë vetes të shkojmë prapa. Votimi në zgjedhje, pra mundësia që qytetarët të shprehin mendimin e tyre përmes votimit, është akti suprem i demokracisë", theksoi Mitreski.

Srgjan Graovac nga Qendra për Stabilitet Social vlerëson se rezultatet e zgjedhjeve në Maqedoninë e Veriut janë disi të parashikueshme kur bëhet fjalë për partitë maqedonase sepse lufta do të jetë mes dy partive tradicionalisht më të mëdha: VMRO-DPMNE dhe LSDM.

“Megjithatë, sado e çuditshme që tingëllon, është më pak e rëndësishme në këtë pikë edhe pse ata do të fitojnë më shumë vota. Është më e rëndësishme se cilat parti shqiptare do të fitojnë pozitën dominuese dhe me cilën prej këtyre dy partive do të anojnë. Nga kjo do të varet edhe formimi i qeverisë së ardhshme”, thekson Graovac.

Graovac thotë se opsioni i parë është BDI, partia në pushtet e kryeministrit aktual në mandatin teknik të Talat Xhaferit dhe se Albin Kurti po përpiqet të formojë një bllok opozitar përmes të cilit jo vetëm do të merrte pushtetin në Maqedoninë e Veriut, por edhe imponohet si lider mbarëshqiptar.

“Kurti po mundohet të imponohet si një lider mbarëshqiptar, më i njohuri nga të gjithë shqiptarët dhe zyrtarët e tij kanë paralajmëruar se do të mbështesin opozitën shqiptare në Maqedoni, kundërshtarët e pushtetarëve, BDI-në. Ai vendosi të hyjë në garë kur bëhet fjalë për partitë politike shqiptare dhe të mbështesë opozitën për të siguruar që ata të marrin pozitën dominuese mes shqiptarëve dhe të jenë ata që do të vijnë në pushtet në Maqedoninë e Veriut. Kështu Lëvizja Vetëvendosje do të forcojë ndikimin e saj në këtë vend”, thotë Graovac.

Sipas tij, Kurti mbron hapur idetë e Lidhjes së Prizrenit dhe të “Shqipërisë së Madhe”, të cilat, sipas tij, do të jenë një mesazh kyç për votuesit shqiptarë.

“Të mos harrojmë se kjo është një kohë e trazirave të mëdha globale dhe shumë politikanë mendojnë se ky është momenti i tyre për të zgjidhur problemet e tyre. Ne e shohim atë nga Lindja e Mesme në Evropën Lindore. Pikat e nxehta ose pikat e nxehta të mundshme po hapen në mbarë botën. Nuk do të habitesha nëse Kurti vlerëson se ky mund të jetë një moment për të, që ai të përpiqet të afirmojë idenë e një Shqipërie të madhe dhe të aktualizojë çështjen e madhe shqiptare. E vetmja gjë që mendoj është se në këtë moment nuk ka vullnet të fuqive të mëdha për të mbështetur një projekt të tillë”, thekson Graovac.

Graovac thekson se duke luajtur mbi këtë “kartë” Kurti në të njëjtën kohë do të përpiqej të zëvendësonte rolin dominues të Edi Ramës tek shqiptarët e Ballkanit në zgjedhjet në Maqedoninë e Veriut.

“Në atë luftë për dominim te shqiptarët mes Ramës dhe Kurtit, Xhaferi anon më shumë drejt Ramës. Mua më duket se Xhaferi nuk do të jetë dikush që do të lehtësojë përpjekjen e Kurtit për të pasur pjesë në kontrollin e qeverisë në Maqedoni. Përkundrazi, ata do të përpiqen ta shtypin atë opsion”, beson Graovac.

Ai thekson se një faktor shtesë rëndues për Kurtin do të jetë fakti se ai ra në konflikt me ndërkombëtarët për shkak të presionit ndaj serbëve në Kosovë.

Duke folur për rivalitetin e Kurtit dhe Ramës, Graovac thotë se Kurti ka lidershipin e padiskutueshëm te shqiptarët në Kosovë, kurse Edi Rama në Shqipëri, gjë që, siç thekson, e kanë treguar edhe rezultatet e zgjedhjeve të vitit 2021, në të cilat ka marrë pjesë pa sukses edhe Lëvizja Vetëvendosje.

Prandaj, sipas tij, “lufta” po bëhet për mbështetjen e shqiptarëve në jug të Serbisë, pjesë të Malit të Zi dhe Greqisë, si dhe në perëndim të Maqedonisë së Veriut.

“Nuk jam aspak i sigurt nëse Kurti do ta mposhtë Edi Ramën. Mendoj se ajo ide nuk ka shanse për momentin të ketë sukses sepse nuk ka mbështetjen e fuqive të mëdha, në radhë të parë të Perëndimit, i cili mbështet faktorin shqiptar, por nuk mbështet krijimin e Shqipërisë së Madhe. Në përgjithësi nuk janë të interesuar për krijimin e shteteve të mëdha në Ballkan”, vlerëson Graovac.

Megjithatë, Vlladimir Bozhinovski, profesor i shkencave politike dhe drejtor programi i Institutit për Hulumtime Politike nga Shkupi, nuk beson se plani panballkanik i Lëvizjes Vetëvendosje do të infiltrohet gjatë zgjedhjeve dhe se gjithçka zbret në përpjekjen e partive etnike shqiptare në Maqedoninë e Veriut për t'i dhënë vetes legjitimitet më të madh përmes mbështetjes së Albin Kurtit apo Edi Ramës.

“Më shumë ka të bëjë me kërkimin e legjitimitet nga politikanët tanë se sa Albin Kurti dëshiron të imponojë ndikim këtu. Pra, kemi një rast kur partia BDI kërkon mbështetje nga presidenti shqiptar Edi Rama dhe e merr atë, dhe tani, për legjitimitet më të madh para votuesve të tyre, partitë opozitare po kërkojnë mbështetje indirekte, përmes takimeve dhe marrjes së saj nga kryeministri i Kosovës, Albin Kurti. Pra, vjen për të mbështetur që partitë shqiptare etnike mendojnë se kanë nevojë për më shumë legjitimitet, dhe jo se Rama apo Kurti po përpiqen të ushtrojnë ndikim në Maqedoni”, tha Bozhinovski për Kosovo online.

Duke komentuar konceptin panballkanik të Lëvizjes Vetëvendosje, Bozhinovski vlerëson se është një përpjekje e kësaj partie dhe Albin Kurtit për t'u imponuar apo lidhur me ngjarje të caktuara në Shqipëri, por mbi të gjitha në Maqedoninë e Veriut.

“Sinqerisht, nuk e shoh si plan të Vetëvendosjes, e shoh më shumë si një plan për të imponuar Vetëvendosjen apo për ta lidhur me ngjarje të caktuara në Shqipëri, por mbi të gjitha në Maqedoni. Më shumë e detyrojnë struktura të caktuara që janë të detyruara si perceptim, por unë nuk besoj në një gjë të tillë”, thotë Bozhinovski.

Ai dyshon se një projekt i tillë mund të infiltrohet gjatë fushatës zgjedhore në Maqedoninë e Veriut.

“Nuk besoj se mund të infiltrohet, por ju e dini se si shpesh në vendin tonë partitë dhe liderët e shqiptarëve me origjinë nga Maqedonia kërkojnë të sigurt, nuk do ta quaja mbështetje, por legjitimitet ndaj votuesve, nëpërmjet lidhjeve të caktuara që kanë me politikanë shqiptarë nga Shqipëria apo Kosova. Prandaj, politikanët tanë këtu më shumë kërkojnë legjitimitet duke shkuar e takohen me Edi Ramën apo Albin Kurtin, se sa Rama apo Kurti duke u përpjekur të kenë ndonjë ndikim në Maqedoni”, pohon Bozhinovski.

I pyetur nëse afinitetet panballkanike të Vetëvendosjes dhe Albin Kurtit mbështeten nga fakti se kreu i Qeverisë Teknike të Maqedonisë së Veriut është një shqiptar, Talat Xhaferi, ky ekspert thotë se zgjedhja e Xhaferit ishte rezultat i tregtisë politike.

“Fakti që në krye të qeverisë është Talat Xhaferi – një shqiptar – është rezultat i marrëveshjes mes Ali Ahmetit dhe Zoran Zaev. Që Zoran Zaev të mund të formonte Qeverinë në vitin 2020 dhe në një situatë kur ai dhe VMRO DPMNE kishin numër të barabartë deputetësh, ishte e qartë se ai do të duhej të pranonte të gjitha kërkesat që do të bënte partia BDI. Një nga ato kërkesa ishte që Talat Xhaferi të jetë tani kryeministër”, përfundon Bozhinovski.

Visar Imeri, analist politik nga Prishtina, gjithashtu nuk beson në synimet panballkanike të Albin Kurtit dhe Lëvizjes Vetëvendosje.

Imeri vlerëson për Kosovo online se qytetarët e Maqedonisë së Veriut vendosin në këto zgjedhje nëse do të vazhdojnë apo jo rrugën evropiane, sepse ky vend ka treguar se bashkëjetesa është e mundur edhe pas konflikteve të armatosura.

“Këto zgjedhje janë shumë të rëndësishme për Maqedoninë e Veriut sepse janë një histori për të ardhmen e vendit. Po vendoset nëse Maqedonia e Veriut do të vazhdojë në rrugën drejt Bashkimit Evropian apo nëse do të ndryshojë me një regjim nacionalist apo shovinist. Nëse rruga evropiane e Maqedonisë së Veriut ndërpritet, do të jetë problem i madh jo vetëm për këtë vend, por për të gjithë rajonin”, vlerëson Imeri.

Ai thekson se nuk është realiste të pritet që Lëvizja Vetëvendosje të marrë pjesë në zgjedhje apo që Albin Kurti të ketë ndonjë rol në ato zgjedhje.

“Sigurisht që ka disa anëtarë të Vetëvendosjes që vijnë nga Maqedonia e Veriut dhe kanë disa ambicie politike dhe ndoshta disa prej tyre do të marrin pjesë. Por nuk besoj se Kurti do të ketë ndonjë rol në ato zgjedhje”, thotë Imeri.

Ai thekson se tashmë është e sigurt që shanset më të mira në mesin e partive shqiptare e ka lideri i Bashkimit Demokratik për Integrim (BDI) Ali Ahmeti. Si arsye ai përmend ndarjen në një nga partitë më të mëdha shqiptare.

“Disa duan të shkojnë me opozitën, të tjerët nuk duan të bëjnë koalicione parazgjedhore me askënd”, thotë Imeri.

Duke komentuar se sa do të kontribuojë në suksesin më të madh të partive shqiptare fakti që për herë të parë në historinë e vendit në krye të qeverisë teknike është një shqiptar Xhaferi, Imeri thekson se ky është fitimi më i madh për Maqedoninë e Veriut.

“Kur i shikon gjërat nga një këndvështrim demokratik, veçanërisht nga pikëpamja e Evropës dhe e SHBA-së, duket shumë mirë. Një shoqëri e cila ishte në një konflikt të armatosur në vitin 2000 arriti në pikën ku një shqiptar mund të bëhet kryeministër, edhe pse është vetëm në një mandat teknik. Por, mendoj se është edhe një mesazh i mirë për të gjithë popujt në rajon që të fillojnë të mendojnë, të fillojnë ta shohin politikën me sy të ndryshëm, jo ​​vetëm etnik apo kombëtar, por edhe qytetar. Mendoj se Maqedonia e Veriut është një nga shembujt se si mund të shihet me sytë e qytetarëve. Në fund të fundit, nuk është aq e rëndësishme nëse kryeministri është shqiptar apo maqedonas, por nëse punon për Maqedoninë e Veriut apo jo”, thekson Imeri.

Në pyetjen se si duhet të duket qeveria e ardhshme, Imeri thotë se do të dëshironte të ishte e ngjashme me atë që ka pasur mandat deri më tani.

“Do të doja një qeveri të ngjashme me atë që tashmë ka Maqedonia e Veriut. Mendoj se Partia Socialdemokrate ka bërë një punë shumë të mirë që kur fillimisht u bë kryeministër Zoran Zaev, e më pas Kovaçevski. Maqedonia tani është një nga demokracitë më të mira multietnike në rajon. Do të doja që ata të vazhdonin kështu dhe që vendet e tjera të jenë kaq tolerante ndaj të tjerëve dhe të ndërtojnë vendet e tyre së bashku, në bashkëjetesë”, përfundon Imeri.

Millutin Stançiq, drejtori shumëvjeçar i Drejtorisë për zhvillimin dhe përmirësimin e arsimit në gjuhët e komuniteteve në Qeverinë e Maqedonisë së Veriut dhe themelues i organizatës kulturore serbe SPONA në Shkup, vlerëson se zgjedhjet në këtë vend do të tregojnë se kush do të favorizohet nga bashkësia ndërkombëtare, prandaj kombinatorika parazgjedhore është e dukshme si në bllokun shqiptar ashtu edhe në atë maqedonas.

“Pas shpalljes zyrtare të zgjedhjeve më 14 shkurt, nga kalkulimi janë të mundshme kombinime të ndryshme politike, madje edhe koalicione, të cilat do të mund të negocioheshin mes liderëve të VMRO-DPMNE-së dhe bllokut të partive opozitare shqiptare. Megjithatë, është më e sigurt se një koalicion i tillë do të ishte më real pas zgjedhjeve, natyrisht në varësi të rezultateve të arritura. Tani nuk njihet ende”, thotë Stançiq.

Ai shpjegon se ndarjet brenda komuniteteve shqiptare dhe të komuniteteve të tjera pakicë në Maqedoninë e Veriut janë rezultat i një modeli elektoral që nuk kontrollon forcën reale të secilit grup etnik.

​“Pavarësisht tre dekadave nga pavarësia, në Maqedoninë e Veriut ende nuk kemi një pasqyrë dhe ide të vërtetë se sa të forta dhe sa vota siguron një parti, sepse duke u bashkuar në koalicionin e shumicës ata kanë një kombinim fitues të hyrjes në Sobranjë. Pra nuk dihet realisht sa është forca reale e tyre politike”, vlerëson Stançiq.

Ai thekson se ekzistojnë dy dilema kryesore të këtyre zgjedhjeve në Maqedoninë e Veriut: nëse votuesit do ta mbështesin LSDM-në për të vazhduar me reformat e planifikuara dhe nëse partia kryesore shqiptare BDI do të rrëzohet pas 20 vitesh pushtet

“VMRO nuk përfiton nga zhgënjimi i vlefshëm në popull, nuk ka një bazë të tillë. E majta më e fortë dhe partia “Znam” e Martin Dimitrievskit, kryetarit të Kumanovës, por çështja është se sa fuqi dhe aftësi kanë për të bërë diçka, aq më tepër që modeli zgjedhor është i tillë që në gjashtë zona janë shumë të vështira për partitë e vogla pa koalicione me partitë maxhorancë”, vlerëson ai.

Sipas Stançiqit, i cili do të jetë në anën e Aleancës për Shqiptarët gjithashtu shkakton konfuzion shtesë.

“Pavarësisht deklaratave të liderit të asaj partie, që është formalisht në bllokun qeverisës, se do të hyjnë në zgjedhje për ndryshim në koalicion me partitë opozitare shqiptare, situata po ndryshon pasi Arben Tarivari u zëvendësua me vendim të Kuvendi Qendror i Aleancës për Shqiptarët. Lideri i ri do të zgjidhet për dhjetë ditë në kongresin e partisë dhe qëndrimi i shprehur në asamblenë e udhëhequr nga Zijadin Sela është se Aleanca do të dalë e vetme në zgjedhjet e ardhshme”, thotë Stançiq.

Sipas tij, Lëvizja Vetëvendosje e Albin Kurtit nuk mund të marrë pjesë në zgjedhje, por ka njoftime publike se do të jetë ende e përfshirë në garën zgjedhore.

“Ali Ahmeti, lideri i Bashkimit Demokratik për Integrim në Republikën e Maqedonisë së Veriut, vlerësoi grupimin partiak të trupit opozitar shqiptar, duke përfshirë lëvizjen Vetëvendosje të Albin Kurtit nga Kosova, si ndërhyrje e papranueshme në skenën politike maqedonase”, thotë Stançiq.

Ai kujton se sipas marrëveshjes së mëparshme, blloku i koalicionit të Bashkimit Evropian do të përbëhet nga Alternativa, Besa, Lëvizja Demokratike dhe Vetëvendosje nga Kosova.

Stançiq thotë se tri parti serbe do të marrin pjesë në zgjedhjet në Maqedoninë e Veriut, por se janë të ndara në disa baza dhe se suksesin zgjedhor do ta arrijë partia që ka hyrë në “koalicionin e duhur”.

“Është një anomali e një modeli zgjedhor pa modele të garantuara për komunitetet etnike. “Pa një njësi zgjedhore, është ende, pas kaq vitesh, një proces i ndërlikuar dhe një anomali në proceset demokratike të këtij vendi”, përfundon Stançiq.