Ndikimi i krizës politike në ekonominë e Kosovës: Kush i vuan pasojat?

Kriza politike dhjetëmujore ka pasur pasoja drastike në ekonominë e Kosovës, sipas ekonomistëve, dhe zgjedhjet e jashtëzakonshme parlamentare, gjithnjë e më të sigurta, sipas ekspertëve, nuk do ta zgjidhin krizën. Në garën maratonë për formimin e qeverisë së Kosovës, sipas bashkëbiseduesve tanë, qytetarët i ndiejnë pasojat më të mëdha në një situatë të pasigurt.

Shkruan: Milena Miladinoviq

Qeveria e Kosovës në mandatin e saj teknik miratoi projektbuxhetin për vitin 2026, i cili u dënua nga publiku në Kosovë.

Politikanët e opozitës thonë se qeveria në një mandat teknik nuk ka të drejtën kushtetuese për të marrë vendime kaq të rëndësishme dhe se ata nuk do të votojnë për propozimin e buxhetit në parlament, nëse ai hidhet në votim, dhe ata i konsiderojnë rritjet e paralajmëruara të pagave, pensioneve dhe ndihmës për fëmijë si pjesë të fushatës parazgjedhore të partisë në pushtet.

Për shkak të këtij angazhimi, Qeveria e Kosovës mori një padi nga Rrjeti i Organizatave Joqeveritare Avonet.

Ndërsa ekonomistët paralajmërojnë se kriza politike po e mbyt ekonominë, dhe se Kosova rrezikon të mbetet pa buxhet, investime të huaja, vihet në pikëpyetje edhe transaksioni i pagesave - a do të jetë Kosova në gjendje t'u paguajë pagat punëtorëve nëse nuk merr një qeveri të re?

E ndërsa zgjedhjet e parakohshme u shtynë edhe për 15 ditë të tjera nga propozimi i Vetëvendosjes që Glauk Konjufca të jetë mandatari i dytë për përbërjen e qeverisë së re, dhe nga pranimi i të njëjtës nga Presidentja e Kosovës Vjosa Osmani, qytetarët thonë se ndikimi i krizës në jetën e tyre të përditshme është i madh, por se politikanët nuk i kushtojnë rëndësi kësaj.

Edhe pse presin ditë më të mira, ata janë skeptikë se situata ekonomike do të përmirësohet në të ardhmen e afërt.

Milosh Pavkoviq, drejtori i strategjisë së Qendrës për Politika Evropiane në Beograd, vlerëson gjithashtu se kriza politike në Kosovë ndikon në investimet e huaja, sektorin publik dhe administratën, ndërsa pasojat më të mëdha i ndiejnë qytetarët.

Pavkoviq theksoi se tani pyetja më e rëndësishme në Kosovë është nëse buxheti për vitin e ardhshëm do të miratohet.

"Qytetarët e zakonshëm janë më të rrezikuarit. Një krizë kaq e zgjatur politike ndikon negativisht në investimet e huaja, ndihmën e huaj, e cila është një nga burimet kryesore të financimit në Kosovë, por do të ndikojë edhe në sektorin publik dhe administratën në Kosovë. Ekziston edhe çështja e buxhetit, nëse do të miratohet apo jo. Nëse buxheti nuk miratohet, shpenzimet shtetërore do të kufizohen", tha Pavkoviq për Kosovo online.

Sipas Pavkoviqit, kriza politike në Kosovë do të ndihet më shumë nga qytetarët dhe përmes ekonomisë.

"Para së gjithash, do të prekë qytetarët e zakonshëm, ku ata do ta ndiejnë drejtpërdrejt në lëkurën e tyre përmes një rënieje të standardeve, më pak vendeve të punës, një uljeje të mundshme të pagave e kështu me radhë", thotë bashkëbiseduesi ynë.

Kur u pyet nëse Presidentja e Kosovës Vjosa Osmani mund t'i propozojë Kuvendit të Kosovës miratimin e buxhetit të mëparshëm, Pavkoviq thekson se kjo mund të jetë një zgjidhje e përkohshme deri në formimin e qeverisë së re të Kosovës, por se ajo nuk ka autoritetin për ta bërë këtë.

"Mund të jetë një zgjidhje e përkohshme, por është shumë e diskutueshme nëse ai ka autoritet kushtetues për një gjë të tillë. Kjo është përsëri një çështje për Gjykatën Kushtetuese dhe nëse dikush do të paraqesë një ankesë në Gjykatën Kushtetuese, sepse presidenti thjesht nuk ka autoritetin për të paraqitur një propozim buxheti. Është vetëm në kompetencë të qeverisë. Përsëri, qeveria ka një mandat teknik nga shkurti, pa perspektiva realiste se do të ketë një qeveri të re deri në fund të vitit, dhe buxheti duhet të miratohet deri në fund të nëntorit", thotë Pavkoviq.

Presidenti i Aleancës së Biznesit të Kosovës, Agim Shahini, vlerëson se Kosova rrezikon të mbetet pa buxhet, ndërsa përgjegjësinë për gjendjen e keqe ekonomike në Kosovë e mban partia në pushtet - Vetëvendosja.

Shahini tha për Kosovo online se pa buxhet, asgjë nuk mund të funksionojë dhe se pagat për punëtorët në pothuajse të gjithë sektorët janë në pikëpyetje.

"Pa një qeveri të re, do të kemi shumë probleme. Nëse kemi zgjedhje të reja në dhjetor, siç u njoftuan, do të mbetemi pothuajse pa buxhet shtetëror. Kjo vë në rrezik sistemin e pagesave, politikën e brendshme të Kosovës - përveç asaj të jashtme, pagat e punëtorëve - shëndetësinë dhe arsimin, dhe buxhetet komunale... Pa buxhet, asgjë nuk mund të funksionojë. Partia në pushtet është përgjegjëse për këtë situatë", tha Shahini për Kosovo online.

Siç deklaroi ai, në vitin 2025 ndodhën shumë ndryshime në Kosovë, por për keq. Sipas tij, detyra e parë për qeverinë e re të Kosovës, të cilën ai beson se nuk do të formohet në të ardhmen e afërt, do të jetë riparimi i marrëdhënieve të këqija me bashkësinë ndërkombëtare.

"Pamë shumë ndryshime në Kosovë në vitin 2025, për fat të keq të këqija për ne. Jemi nën sanksione të BE-së, dy muaj më parë Shtetet e Bashkuara na nxorën nga dialogu strategjik, i cili është shumë i rëndësishëm për Kosovën. Pavarësisht faktit që Kosova nuk është anëtare e Kombeve të Bashkuara dhe Bashkimit Evropian, ajo pati mbështetje të madhe nga Amerika. Tani dyshoj se do të ketë të njëjtën mbështetje si më parë, dhe qeveria e re duhet së pari të zgjidhë problemet që kemi me bashkësinë ndërkombëtare, kryesisht me SHBA-në dhe BE-në, si dhe me qeveritë në Perëndim. Qeveria e re e Kosovës do të ketë shumë punë për të bërë, nuk e dimë se kur do të ketë një qeveri të re, por nuk e shoh se do të jetë së shpejti", tha Shahini.