Ndryshimet e Ligjit për Dhomat e Specializuara kthehen në Kuvend: Kalkulime politike apo presion i BE-së?

Presidentja e Kosovës, Justina Shiroka Pula, i ka kthyer ndryshimet e Ligjit për Dhomat e Specializuara të Kosovës në procedurë parlamentare për rishqyrtim, pas propozimit zyrtar të Grupit Parlamentar të Partisë Demokratike të Kosovës, e cila kishte këmbëngulur edhe në miratimin urgjent të këtij ligji. Bashkëbiseduesit e Kosovo online konsiderojnë se ky hap prapa në procesin legjislativ nuk është rezultat i një konsensusi të brendshëm ndërmjet partive politike shqiptare, por pasojë e drejtpërdrejtë e presionit të ashpër diplomatik, para së gjithash nga Bashkimi Evropian.

Shkruan: Ivana Shanjeviq

Bashkimi Evropian e ka mirëpritur vendimin e Shiroka Pulës për t'ia kthyer Kuvendit të Kosovës për rishqyrtim ndryshimet e Ligjit për Dhomat e Specializuara, duke theksuar se BE-ja pret të konsultohet nëse debati vazhdon në parlament.

“Sundimi i ligjit dhe mbrojtja e të drejtave themelore, përfshirë të drejtat e viktimave dhe dëshmitarëve, mbeten të një rëndësie të jashtëzakonshme”, thuhet në njoftim, ku rikujtohet se BE-ja ka shprehur vazhdimisht shqetësim të thellë lidhur me nismën për ndryshimin e Ligjit për Dhomat e Specializuara të Kosovës, si para ashtu edhe pas miratimit të tij në Kuvendin e Kosovës më 6 tetor.

Brenda vetë Kosovës, Dhomat e Specializuara mbeten një institucion thellësisht jopopullor, veçanërisht pas aktgjykimit dënues të shkallës së parë ndaj udhëheqësve të ish-UÇK-së për krime lufte dhe rrënimit të narrativës për “luftën për liri”. Juristët në Prishtinë kanë paralajmëruar gjithashtu se ndryshimet ligjore përmbajnë dispozita që mund të kontestohen në Gjykatën Kushtetuese.

Lëvizja Vetëvendosje, e cila është në pushtet, i ka mbështetur me ngurrim ndryshimet e Ligjit për Dhomat e Specializuara, në kuadër të një lloj pazari politik me PDK-në, me qëllim zgjedhjen e Justina Shiroka Pulës presidente të Kosovës dhe shmangien e zgjedhjeve të reja parlamentare. Ndërkohë, Lidhja Demokratike e Kosovës, e cila as nuk kishte votuar për këtë ligj, pretendon se kthimi i tij në procedurë parlamentare është shenjë e papjekurisë politike të PDK-së.

Kërcënimi i izolimit ndërkombëtar

Analisti politik Ognjen Gogiq ka deklaruar për Kosovo online se reagimet e forta të bashkësisë ndërkombëtare, dhe mbi të gjitha të Bashkimit Evropian, janë arsyeja kryesore pse ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara po kthehen në procedurën parlamentare, sepse skenari më pak problematik për publikun shqiptar është që PDK, e cila inicioi miratimin e asaj rregulloreje, kërkon kthimin e saj në Kuvendin e Kosovës.

"Bashkimi Evropian u ka thënë autoriteteve në Prishtinë të paktën gjashtë herë se ato ndryshime në ligj janë të papranueshme dhe se janë në kundërshtim me detyrimet ndërkombëtare që Kosova ka ndaj BE-së. Dhe kjo, në fakt, është arsyeja kryesore pse ligji tani është përsëri në procedurën parlamentare. Ishte e qartë për të gjithë se kjo do të shkaktojë probleme në raport me BE-në, e cila nuk do të pranojë të shmangë detyrimet ndërkombëtare që Kosova ka në këtë mënyrë", tha Gogiq.

Ai shpjegon se ekzistonte mundësia që deputetët, kryesisht nga Lidhja Demokratike e Kosovës që nuk votuan për ndryshimet në ligj, t'i drejtoheshin Gjykatës Kushtetuese, ose që avokati i popullit ta bënte këtë.

"Si njëra ashtu edhe tjetra situatë do t'i çonin ata përballë udionit të madh të publikut shqiptar në Kosovë. Kështu që u gjet një kompromis, i cili është kthimi i ndryshimeve në ligj në Kuvend me kërkesë të PDK-së, dhe që presidenti që është i lidhur me PDK-në duhet ta bëjë këtë", tha Gogiq dhe vuri në dukje se në këtë rast, ajo parti "u shpërnda me hi".

Arsyet e pamjaftueshme të PDK-së

Profesori i së drejtës kushtetuese, Mazllum Baraliu, vlerësoi se ndryshimet e Ligjit për Dhomat e Specializuara përmbanin mangësi juridike dhe dispozita që nuk ishin plotësisht në përputhje me Kushtetutën e Kosovës. Megjithatë, pavarësisht këtyre mangësive, miratimi i tyre kishte një rëndësi të veçantë politike pas aktgjykimit dënues të shkallës së parë ndaj ish-udhëheqësve të UÇK-së.

Prandaj, ai konsideron se PDK-ja, e cila kishte këmbëngulur në miratimin e këtij ligji, ndërsa tani kërkon kthimin e tij në parlament për “përmirësim”, duhet të paraqesë arsye të argumentuara mirë për këtë veprim.

“Do të ishte më mirë, duke pasur parasysh se ata e kanë ndërmarrë këtë nismë, që në të të mos merrnin pjesë vetëm ata, por të gjitha subjektet politike, e gjithë Kosova dhe institucionet. Kjo do të kishte një peshë shumë më të madhe politike, juridike dhe diplomatike”, konsideron Baraliu, duke përsëritur se PDK-ja duhet të sqarojë më mirë përse ka kërkuar rishqyrtimin e ndryshimeve ligjore, veçanërisht nëse kjo shkakton vonesa në strategjinë e mbrojtjes së ish-udhëheqësve të UÇK-së.

Fati i ligjit të (pa)dëshiruar

Hulumtuesi i lartë i Institutit Demokratik të Kosovës, Vullnet Bugaçku, paralajmëroi për paqartësitë në Rregulloren e Punës së Kuvendit të Kosovës dhe faktin se nuk ka asnjë dispozitë që specifikon se, meqenëse Presidentja e Kosovës, Justina Shiroka Pula, e ka kthyer për rishqyrtim amendamentin në Ligjin për Dhomat e Specializuara, deputetët ose komisioni kompetent mund ta ndryshojnë atë rregullore, e cila tashmë ka kaluar dy lexime.

"Kushtetuta e Kosovës i jep presidentit të drejtën për ta kthyer ligjin në Kuvend nëse ai konstaton se ligji, ose disa dispozita të tij, kërcënojnë interesat legjitime të Kosovës ose të drejtat e komuniteteve të saj. Kur e kthen ligjin, presidentja është e detyruar të deklarojë arsye specifike, të qarta dhe kushtetuese pse beson se ligji, ose dispozitat e tij, kërcënojnë këto dy fusha", shpjegoi Bugaçku.

Ai shton se, sapo një ligj i caktuar të kthehet në procedurë, Kryetari i Kuvendit duhet ta referojë çështjen në Komisionin e Legjislacionit, i cili më pas ka një afat maksimal prej katër javësh për të përgatitur një raport.

"Problemi është se Rregullorja aktuale e Punës së Kuvendit nuk është mjaftueshëm e qartë, nuk ka asnjë dispozitë në të që specifikon se deputetët ose komisioni kompetent, pasi ligji të kthehet, mund të bëjnë përsëri ndryshime në të", tha Bugaçku.