Zhivanoviq: Për kompensimin e dëmit ndaj viktimave, gjykata në Hagë mund t’i detyrojë vetëm të akuzuarit

Avokati Zoran Zhivanoviq deklaroi për Kosovo online se gjykata në Hagë do të vendosë për shumën e reparacionit që do t’u takojë viktimave në rastin e katër ish-udhëheqësve të dënuar të UÇK-së, ndërsa nëse ata nuk mund ta paguajnë dëmin, në rast se shuma është tepër e lartë dhe pasuria e tyre nuk mund ta mbulojë një kërkesë të tillë, është e mundur që Kosova ose ndonjë donator vullnetar të përfshihet në procesin e pagesës së këtyre kompensimeve, por kjo do të jetë çështje e vullnetit të mirë.

„Gjykata mund t’i detyrojë për pagesën e dëmit vetëm të akuzuarit, pra këta të katër, për të cilët konsideron se kanë kryer ato veprime të kundërligjshme me të cilat u kanë shkaktuar dëm të dëmtuarve. Nëse, në rast se ata nuk mund ta paguajnë këtë dëm, do të përfshihet Kosova apo ndonjë donator vullnetar, nuk jam i sigurt. Kjo është më shumë çështje e vullnetit të mirë sesa diçka tjetër“, thotë Zhivanoviq.

Ai shpjegon se gjykata është e detyruar që në përfundim të procedurës, sipas rregullave mbi bazën e të cilave gjykon, të vendosë për kërkesat e viktimave për kompensimin e dëmit dhe se, sipas këtyre rregullave, ka dy mundësi. E para është që të gjitha viktimat t’i udhëzojë në procedurë civile, në mënyrë që ato, në procedurë kontestimore para gjykatave të rregullta në Kosovë, të dëshmojnë shumën e dëmit dhe llojet e dëmit që kanë pësuar, ndërsa e dyta, të cilën gjykata e ka shfrytëzuar në këtë rast, është që vetë të vendosë për kërkesat për kompensimin e dëmit.

„Gjykata e arsyetoi këtë në tri mënyra. Së pari, tha se gjatë këtij procesi penal ishte bindur vetë se një numër i madh viktimash ishin frikësuar, se shumë prej tyre kishin ndryshuar deklaratat, se shumë kishin refuzuar të dëshmonin dhe konsideroi se ky ishte një nga arsyet e forta përse nuk do të ishte mirë që gjyqësorit të Kosovës t’i besohej vendimmarrja për kërkesat e viktimave për kompensimin e dëmit. Arsyeja e dytë ishte se një numër i madh viktimash kishin identitet të mbrojtur. Në rast se çështja do t’u referohej gjykatave të Kosovës, emrat e tyre do të duhej të bëheshin publikë, gjë që nuk do të ishte mirë. Arsyeja e tretë që përmendën ishte se konsiderojnë që, në këtë situatë, më e përshtatshmja është që ata vetë ta marrin vendimin dhe të vendosin për shumën e kompensimit dhe për këto kërkesa“, thotë Zhivanoviq.

Siç shton ai, nga përfaqësuesi i të dëmtuarve është kërkuar që deri më 7 tetor të dorëzojë të gjitha provat mbi të cilat bazohen kërkesat për kompensimin e dëmit. Këtu përfshihen raportet mjekësore, vërtetimet për lëndimet, nëse ka pasur të tilla, dëshmitë për pasoja të mundshme psikologjike ose nëse familjet e viktimave kanë pësuar ndonjë dëm të caktuar për shkak se kanë humbur mbështetjen financiare nga dikush që siguronte të ardhura, por që është vrarë ose është zhdukur.

Më pas, deri më 14 tetor, shton ai, duhet të parashtrohen kërkesat për kompensimin e dëmit, pas së cilës mbrojtja dhe prokuroria mund t’i paraqesin përgjigjet e tyre ndaj të gjitha këtyre kërkesave deri më 4 nëntor.

Që të paguhet kompensimi i dëmit i përcaktuar nga gjykata, sipas Zhivanoviqit, fillimisht vlerësohet nëse i dënuari ka ndonjë pasuri.

„Kompensimi kërkohet në mënyra të ndryshme, kryesisht përmes procedurës përmbarimore, duke e iniciuar atë para gjykatave vendore, aty ku të akuzuarit kanë pasuri. Niset procedura për sekuestrimin e mundshëm të pasurisë së tyre, nëse bëhet fjalë, për shembull, për pasuri të paluajtshme, pasuri të luajtshme me vlerë më të madhe, nëse kanë llogari bankare, pjesëmarrje në shoqëri tregtare, aksione... Të gjitha këto sekuestrohen për të realizuar kompensimin. Madje, eventualisht, mund të kundërshtohen edhe ato veprime juridike nëse i dënuari ndërkohë ka tjetërsuar pasurinë që ka pasur“, thekson Zhivanoviq.

Duke pasur parasysh se në këtë rast numri i viktimave është i madh, çështja është, siç thotë ai, nëse secili prej të dënuarve individualisht ka pasuri të mjaftueshme për ta mbuluar dëmin.

„Gjithçka varet nga shuma e dëmit, nga natyra e tij, veçanërisht nëse bëhet fjalë për dëm material apo jomaterial. Nëse viktimat kanë pësuar lëndime nga të cilat kanë mbetur me aftësi të kufizuara, nëse kanë pasur lëndime më të lehta... Për shumën e reparacionit vendos gjykata, ndërsa ajo vlerësohet në bazë të provave që paraqiten për këtë. Nëse, për shembull, pretendohet se një nga të dëmtuarit ka pësuar lëndime të tilla sa ka mbetur me aftësi të kufizuara, atëherë kjo, natyrisht, vërtetohet përmes dokumentacionit mjekësor, raporteve dhe ekspertizave të mundshme. Nga të gjitha këto varet edhe shuma e dëmshpërblimit“, shton ai.

Zhivanoviq thotë se ekzistojnë edhe viktima indirekte, e ato janë familjet, anëtarët e të cilave janë vrarë ose janë zhdukur.

„Ato në këtë rast trajtohen gjithashtu si viktima, megjithëse vetë nuk kanë qenë të ekspozuara ndaj këtyre sulmeve, por i vuajnë pasojat e tyre. Këto pasoja mund të shkaktojnë dëm material në formën, për shembull, të humbjes ose zvogëlimit të mbështetjes financiare, veçanërisht për fëmijët e mitur që kanë humbur, për shembull, njërin prind gjatë kryerjes së këtyre veprave penale. Gjithashtu caktohet edhe kompensim për dëmin jomaterial për shkak të të ashtuquajturës vuajtje shpirtërore që njerëzit përjetojnë kur humbin një person të afërt“, shpjegon ky avokat.

Nëse shuma e dëmit do të përcaktohej deri në shpalljen e aktgjykimit të shkallës së dytë, ndërsa ky aktgjykim do të ishte i ndryshëm nga ai i shkallës së parë, në kuptimin që të katër të dënuarit ose ndonjëri prej tyre të lirohej nga përgjegjësia, apo të lirohej nga përgjegjësia për disa veprime ku përfshihen viktimat të cilave u është caktuar kompensimi i dëmit, bashkëbiseduesi ynë shpjegon se atëherë do të duhej të ndryshohej edhe vendimi për reparacionet.

Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë njoftuan javën e kaluar se do të nisin procedurën për kompensimin e dëmit të të dëmtuarve në çështjen kundër ish-udhëheqësve të UÇK-së, Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi dhe Jakup Krasniqi, të cilët janë dënuar për krime lufte.