Kanin: Kosova në rrugë pa krye, rreziku nga dhuna gjithnjë e më i madh

Ligjëruesi në Shkollën e Studimeve të Avancuara Ndërkombëtare të Universitetit Johns Hopkins dhe ish-analisti i Agjencisë Qendrore të Inteligjencës së SHBA-së, David B. Kanin, theksoi në një intervistë për Kosovo Online se kriza në Kosovë do të vazhdojë edhe pas zgjedhjes së qeverisë së re, sepse politikanët kosovarë janë armiqësorë ndaj njëri-tjetrit, gjë që do të reflektohet edhe te komuniteti serb, i cili edhe ashtu nuk ka pritshmëri të mëdha nga kryeministri Albin Kurti.

Albin Kurti ka siguruar edhe një mandat në postin e kryeministrit, por opozita paralajmëron se do t’i kundërshtojë në Gjykatën Kushtetuese vendimet e marra në seancën konstituive. Pas gati dy vjetësh ngërçi politik, a po del më në fund Kosova nga kriza institucionale – apo tashmë po shohim themelet e një krize të re?

Kriza vazhdon, nuk ka president dhe parlamenti nuk funksionon kur bëhet fjalë për kryerjen e punëve publike. Edhe nëse supozojmë se do ta zgjedhin presidentin, politikanët vazhdojnë të jenë aq armiqësorë ndaj njëri-tjetrit, saqë nuk është e qartë nëse qeveria do të bëhet funksionale.

Duke prezantuar programin e qeverisë së tij të re, Kurti nuk e përmendi asnjëherë komunitetin serb. Në një kohë kur marrëdhëniet ndërmjet serbëve dhe shqiptarëve tashmë janë seriozisht të tensionuara, çfarë mesazhi u dërgon kjo serbëve të Kosovës, veçanërisht atyre që jetojnë në veri?

Nuk ka asnjë mesazh real për serbët. Këto dy komunitete janë në konflikt. Në mendjet e tyre, ata jetojnë në shtete të ndara. Kosova konsideron se është shtet dhe se serbët janë pjesë e atij shteti. Serbët besojnë se janë pjesë e Serbisë. Për sa kohë që është kështu, ajo që Kurti thotë ose nuk thotë në ndonjë deklaratë konkrete nuk ka ndonjë rëndësi të madhe.

Lista Serbe thotë se kjo qeveri përfaqëson vazhdimësi të politikave që kanë shkelur të drejtat e serbëve të Kosovës dhe kundërshton ashpër emërimin e serbëve për të cilët pretendon se nuk kanë mbështetjen e elektoratit serb. Çfarë mund të presë realisht komuniteti serb nga një tjetër qeveri e Kurtit?

Sipas mendimit tim, komuniteti serb nuk pret asgjë nga kjo qeveri, sepse Kurti është dukshëm armiqësor ndaj serbëve, ndërsa edhe ata ndaj tij. Prandaj, serbët do të vazhdojnë të ankohen se janë viktima të një qeverie për të cilën interesat e tyre nuk janë të rëndësishme. Çfarëdo që të ndodhë, Kurti do të thotë se serbët, në fakt, vazhdojnë të jenë besnikë ndaj qeverisë në Beograd, e cila nuk e pranon të drejtën e Kosovës për të ekzistuar.

Kjo është një rrugë pa krye dhe asnjë nga zhvillimet aktuale nuk e ndryshon këtë ngërç. Një nga shembujt për këtë është, natyrisht, çështja e gjyqtarëve të Gjykatës Kushtetuese. Kishte gjyqtarë serbë që e bojkotuan gjykatën, ndërsa tani duan të kthehen. Kurti thotë – jo. Ky ngërç vazhdon, çështja e statusit mbetet e pazgjidhur, pavarësisht asaj që ndodhi në vitin 2008.

Disa thonë se distanca etnike ndërmjet serbëve dhe shqiptarëve nuk ka qenë kurrë më e madhe – se ata jetojnë pranë njëri-tjetrit, por jo me njëri-tjetrin. Sa e rrezikshme është kjo ndarje dhe a duhet Uashingtoni dhe Brukseli të bëjnë më shumë për mbrojtjen e komuniteteve pakicë, rivendosjen e besimit dhe parandalimin e margjinalizimit të mëtejshëm të serbëve të Kosovës?

Ju parashtruat dy pyetje të ndara. Përsëri, situata do të mbetet kështu siç është. Ngërçi do të vazhdojë. Asgjë nga ajo që po ndodh aktualisht nuk do ta ndryshojë këtë. Sa i përket Perëndimit, shpresoj që deri tani të gjitha palët në rajon ta kenë kuptuar se Perëndimi nuk ka përgjigje për ta.

Perëndimi është i angazhuar prej kohësh, u thotë të gjitha palëve se çfarë duhet dhe çfarë nuk duhet të bëjnë, por ende nuk ka rezultate. Vendet perëndimore kanë mjaft probleme për të menaxhuar politikën e tyre të brendshme, e jo më të gjejnë zgjidhje për problemet politike të të tjerëve. Kjo vazhdon prej më shumë se tri dekadash dhe zgjidhja nuk do të vijë nga Perëndimi. Aktorët lokalë do të duhet të arrijnë marrëveshje mes tyre, ose marrëveshje nuk do të ketë fare.

Dialogu ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës është në ngërç, ndërsa Kosova duhet të përfundojë procesin e zgjedhjes së presidentit. Me rikthimin e Kurtit në postin e kryeministrit, a duhet pritur ndonjë ndryshim në qasjen e tij ndaj Beogradit? Çfarë do të duhej të ndodhte që dialogu të merrte sërish një hov serioz?

Dialogu nuk ka pasur kurrë një hov serioz. Që nga prilli i vitit 2013, kur u arrit marrëveshja, ka pasur disa të ashtuquajtura “rezultate lehtësisht të arritshme”, marrëveshje më të vogla për çështje më të vogla, por çështjet e mëdha nuk janë zgjidhur kurrë. Çështja më e madhe është ekzistenca, përkatësisht formimi i Asociacionit të komunave serbe në Kosovë.

Nëse ky ngërç institucional vazhdon, sa serioz është rreziku për Kosovën? Në cilin moment pamundësia e zgjatur për krijimin e institucioneve me kapacitet të plotë ngre pyetjen nëse Kosova po bëhet jofunksionale?

Kjo është një pyetje e rëndësishme dhe përgjigjja e thjeshtë është – nuk e di. Ajo që di është se të gjitha ngërçet, të brendshme dhe ndërkombëtare, do të vazhdojnë. Pyetja është se në cilin moment problemi kronik i statusit të kontestuar të Kosovës, pasi ajo nuk është shtet për pesë vende anëtare të Bashkimit Evropian, bëhet akutisht i rrezikshëm? A ekziston rreziku i dhunës serioze? Nuk e di përgjigjen për këtë pyetje, por besoj se, sa më gjatë të zgjasë kjo situatë – dhe do të zgjasë edhe më tej – aq më i madh do të jetë rreziku i dhunës në të ardhmen.