Murphy: Ekonomitë e Ballkanit Perëndimor duhet të harmonizohen me rregulloret evropiane

Damian Murphy, Zëvendëspresident i Lartë për Sigurinë Kombëtare dhe Politikën Ndërkombëtare në Qendrën e Uashingtonit për Progresin Amerikan, tha se është joshëse të shohësh naftë të lirë ruse në treg tani, por se ekonomitë e Ballkanit Perëndimor duhet të harmonizohen me rregulloret evropiane, sepse, siç theksoi ai, e ardhmja e rajonit është në Evropë.

Si duhet të reagojnë vendet e Ballkanit Perëndimor nëse politika e SHBA-së lejon blerjen e naftës ruse, ndërsa BE-ja është ende kundër lehtësimit të sanksioneve?

Kjo është një pyetje vërtet e mirë, dhe mendoj se, e dini, në përgjithësi, në fakt më vjen shumë keq për vendet në rajon, sepse është një kohë shumë konfuze. Pati mesazhe kontradiktore nga Uashingtoni gjatë vitit të kaluar, nga njëra anë, heqja e sanksioneve kundër (Milorad) Dodikut, dhe më pas nënshkrimi i Ligjit për Demokracinë në Ballkanin Perëndimor i cili supozohet se do të rivendoste ato sanksione, futja e sanksioneve të NIS në Serbi, ndërsa, e dini, në të njëjtën kohë heqja e sanksioneve ose vendosja e përjashtimeve nga sanksionet në lidhje me Rusinë, në lidhje me atë që po ndodh aktualisht në Iran. Pra, mendoj se është një kohë shumë konfuze për njerëzit në rajon që përpiqen të kuptojnë se cila duhet të jetë rruga përpara, veçanërisht me diçka aq shqetësuese sa energjia, e cila mund të jetë shumë e kushtueshme dhe mund të krijojë probleme serioze politike. Por nga perspektiva ime, vendimet që mori kjo administratë ishin vendime politike, që do të thotë se ato mund të ndryshojnë në çdo moment. Presidenti mund të zgjohet nesër dhe të thotë, do të rivendos sanksionet ndaj Rusisë ose, e dini, nuk do të lejojmë që kjo shitje të vazhdojë, në lidhje me naftën që është aktualisht në det, ndërsa rregulloret evropiane po miratohen.

A duhet që qeveritë në rajon t’i japin përparësi pajtueshmërisë me politikën e sanksioneve të BE-së apo të ndjekin sinjalet nga SHBA-të dhe të përqendrohen në sigurimin e burimeve më të lira të energjisë?

Ligji i janarit 2026, i cili u miratua në nivel evropian, e kodifikon këtë. Është në libra. Nuk është një vendim politik, në vetvete. Është një vendim ligjor. Dhe nëse vendet në rajon vërtet aspirojnë drejt BE-së, nëse ky është qëllimi i tyre përfundimtar, e dini, duhet të imagjinoj se ato duhet të qëndrojnë të përqendruara në këtë, dhe jo në fitimet afatshkurtra që mund të bëjnë duke blerë naftë të lirë ruse.

Sa të cenueshme janë ekonomitë e Ballkanit Perëndimor ndaj paqëndrueshmërisë së çmimeve globale të naftës, veçanërisht në kontekstin e luftës në Ukrainë dhe tensioneve në Lindjen e Mesme?

Do të thoja se ato duhet të përputhen me rregulloret evropiane. E ardhmja e rajonit është në Evropë. Nëse duan të vazhdojnë të fitojnë favor, nëse duan të vazhdojnë të përputhen me prioritetet e politikës së jashtme të Brukselit, ato duhet t’u përmbahen këtyre rregulloreve. Dhe përsëri, e di sa e vështirë është. Është joshëse të shohësh naftë të lirë ruse në treg tani, duke pasur parasysh krizën energjetike me të cilën po përballen shumë prej këtyre vendeve, por mendoj se fitimi afatshkurtër që vjen prej saj do të ketë vetëm pasoja negative afatgjata për to.

A mund ta përshpejtojë kjo situatë nevojën e Ballkanit Perëndimor për të diversifikuar burimet e energjisë dhe për të zvogëluar varësinë si nga energjia ruse ashtu edhe nga tregjet globale të paqëndrueshme?

Mendoj se është nafta, por është edhe gazi, dhe kjo është një fushë ku, e dini, vendet në rajon mund ta ndiejnë vërtet krizën, duke pasur parasysh faktin se gazi nuk mund të kalojë nëpër Ngushticën e Hormuzit tani, gjë që po rrit çmimet e gazit në të gjithë botën, por veçanërisht në Evropë. Pra, mendoj se ata do ta përballojnë atë krizë në një mënyrë të konsiderueshme. Shpresojmë të shohim njëfarë progresi dhe përparimi në Ngushticën e Hormuzit në mënyrë që ajo të rihapet. Por deri atëherë, mendoj se këto çmime do të mbeten të larta dhe do të jetë e vështirë për vendet në rajon.

Zyra e Kontrollit të Aseteve të Huaja e SHBA-së ka zgjatur licencën për Industrinë e Naftës së Serbisë (NIS) deri më 17 prill, duke lejuar që operacionet të vazhdojnë pavarësisht sanksioneve. A sinjalizon ky vendim qasjen më pragmatike të Uashingtonit ndaj sigurisë energjetike të Serbisë, veçanërisht në periudhën e rritjes së çmimeve globale të naftës dhe paqëndrueshmërisë së shkaktuar nga konflikti në Lindjen e Mesme?

Mendoj se kjo tregon një politikë paqëndrueshmërie, apo jo? Pra, kjo është një luftë e zgjedhur që presidenti ka nisur në Iran. Qëllimet e luftës mbeten të paqarta për njerëzit këtu në Shtetet e Bashkuara dhe në mbarë botën, dhe kjo reflektohet në mënyrën se si merren këto vendime për energjinë. Mendoj se vendet e botës, ndërsa përpiqen të reagojnë ndaj kësaj, po përpiqen të planifikojnë përpara. Ato lihen të mbështeten në tekat e kësaj administrate. Dhe përsëri, ky vendim për të hequr sanksionet në lidhje me NIS është një vendim politik, dhe një që mund të tërhiqet, mund të rishikohet në të ardhmen. Nuk do t'i shihja këto vendime si diçka që tregon një strategji ose ndonjë siguri që vjen prej tyre. Ato janë mjaft të çuditshme deri më tani. Dhe e dini, më vjen keq për ministritë e energjisë në të gjithë rajonin që po përpiqen të planifikojnë dhe të hartojnë të ardhmen, sepse parashikimi se si kjo administratë do t'i qaset këtyre çështjeve është një gjë jashtëzakonisht e vështirë.

Duke pasur parasysh që rafineria e Pançevës vazhdon të funksionojë dhe siguron një furnizim të qëndrueshëm për Serbinë, a mund të shihet zgjatja e licencës NIS si një sinjal pozitiv për rajonin e gjerë të Ballkanit Perëndimor në aspektin e stabilitetit të energjisë gjatë një periudhe të trazuar të shënuar nga konflikti në Lindjen e Mesme? A mund ta pozicionojë kjo gjithashtu Serbinë si një qendër kyçe energjetike në rajon?

Nuk mendoj se duhet t'i besoni shumë këtij vendimi. Gjatë këtyre javëve të fundit që nga fillimi i luftës në Iran, vendimet që ka marrë administrata, mënyra kaotike se si i kanë përcaktuar objektivat e luftës dhe vendimet që atëherë, e dini, kanë treguar mungesë konsistence dhe mungesë parashikueshmërie, saqë unë, nëse do të isha sekretari i energjisë në rajon, nuk do të bëja asnjë planifikim afatgjatë pas 17 prillit, sepse thjesht nuk e di se në cilën rrugë do të shkojë kjo administratë. Është vërtet e vështirë të shohësh rrugën përpara. Dua të them, nëse shihni një hapje në Ngushticën e Hormuzit, dhe burimet e energjisë mund të kthehen, dhe ne do të jemi në gjendje të kthehemi në normalitet. Pastaj, mendoj se do ta shihni administratën të sjellë pak nga ai planifikim, pak nga ai qëndrueshmëri. Por deri atëherë, çdo vendim që merret është politik në natyrë dhe nuk mendoj se njerëzit mund t'i besojnë shumë.