Sentiq: Ne i trajtojmë të gjitha çështjet e shkeljeve të të drejtave të njeriut me shumë kujdes

Institucioni i Avokatit të Popullit i trajton të gjitha çështjet e shkeljeve të të drejtave të njeriut me shumë kujdes, tha në një intervistë për Kosovo online, Srgjan Sentiq, zëvendës i Avokatit të Popullit, duke vënë në dukje se vetëm vitin e kaluar nga komuniteti serb u morën 110 ankesa dhe se 86 prej tyre u pranuan.

Sentiq theksoi se ankesat që anëtarët e komunitetit serb i dërgojnë Institucionit të Avokatit të Popullit kryesisht kanë të bëjnë me sigurinë, çështjet e pronës, diskriminimin, Ligjin për Përdorimin e Gjuhëve, punësimin, mbrojtjen shëndetësore dhe sociale, por edhe të drejtën për qasje në dokumente.

Sentiq përmendi se Institucioni i Avokatit të Popullit mori afër 200 ankesa individuale nga qytetarët në lidhje me çështjen e ndihmës për fëmijë, ku, siç thekson ai, u përcaktua se kishte diskriminim dhe se rekomandimi iu dërgua Ministrisë së Financave dhe Transfereve të Kosovës.

Cilat janë format më të zakonshme të diskriminimit me të cilat përballet komuniteti serb në Kosovë? Sa ankesa ka marrë Avokati i Popullit nga anëtarët e komunitetit serb gjatë vitit të kaluar dhe kujt i referoheshin ato?

Sipas të gjitha parametrave, si të organizatave lokale ashtu edhe ndërkombëtare, institucioni i Avokatit të Popullit është një nga institucionet e pakta me shkallën më të lartë të integritetit dhe besimit midis vetë qytetarëve. Lidhur me ankesat, vitin e kaluar morëm rreth 1.410 ankesa nga qytetarët, nga të cilat rreth 110 ishin nga komuniteti serb, dhe nga 110 nëse nuk gabohem, 86 u pranuan, dhe aty kemi ankesa dhe probleme të ndryshme të paraqitura nga vetë qytetarët, të cilat kanë të bëjnë me sigurinë, pronën, diskriminimin, çështjet gjuhësore, punësimin, mbrojtjen shëndetësore dhe sociale, e kështu me radhë. Le të themi, një nga temat më aktuale të këtij viti, jo nga raporti i vitit të kaluar, është çështja e ndihmës për fëmijë. Siç e dini, kohët e fundit publikuam një raport, domethënë një letër rekomandimi që ia dërguam Ministrisë së Financave, Punës dhe Transfereve, që ka të bëjë me diskriminimin, veçanërisht ndaj fëmijëve serbë. Nga mesi i janarit deri në mesin e shkurtit, morëm, vetëm si institucion, rreth 200 ankesa individuale, morëm gjithashtu peticione nga organizatat e shoqërisë civile, si dhe nga shoqatat e prindërve. Ekipi ynë ligjor i përbërë nga ekspertë të lartë analizoi të gjitha ato ankesa, analizoi Kushtetutën, ligjet, kriteret, dokumente të ndryshme të tjera, si dhe vendimet e Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut në Strasburg dhe përcaktoi se ka diskriminim. Prandaj, i dërguam një letër rekomandimi ministrisë se si ta trajtojë këtë çështje.

Në çfarë mënyre bashkëpunon Avokati i Popullit me institucionet për të përmirësuar të drejtat e komuniteteve jo-shumicë, veçanërisht të atyre serbe?

Ne bashkëpunojmë me të gjitha institucionet. Do të doja të theksoja veçanërisht Zyrën e Komisionerit për Gjuhët. Kemi një bashkëpunim të mirë, kryesisht në lidhje me përdorimin e drejtë të gjuhës, duke pasur parasysh se gjuha dhe dega e saj janë të mbrojtura nga diskriminimi, dhe duke pasur parasysh se Institucioni i Avokatit të Popullit merret me këtë çështje dhe se ne jemi një institucion i pavarur në përputhje me Kushtetutën dhe se kemi atë juridiksion që Zyra e Komisionerit nuk e ka, atë subjektivitet kushtetues, ne ndihmojmë Zyrën e Komisionerit për Gjuhët, publikojmë raporte të ndryshme, publikojmë rekomandime. Një nga rekomandimet e fundit është nga dhjetori 2023, ku i rekomanduam Qeverisë dhe Kuvendit të analizojnë të gjitha ligjet, përfshirë Kushtetutën, duke pasur parasysh se ka mospërputhje në përkthimin midis gjuhës shqipe dhe serbe.

Duke e përmendur tashmë këtë problem, shkeljet e Ligjit për Përdorimin e Gjuhës mbeten ende një sfidë. Si e sheh Avokati i Popullit këtë problem dhe ku është më i përfaqësuar?

Siç e theksuam në rekomandime, ky është një problem i madh. Gjuha nuk është vetëm një çështje komunikimi, gjuha nuk është vetëm një çështje e subjektivitetit kushtetues apo ligjit për përdorimin e gjuhës, por është edhe baza e identitetit dhe ne i qasemi këtij problemi me shumë kujdes, sepse, siç thashë, gjuha është një degë shumë e rëndësishme e të gjitha komuniteteve, e të gjithë qytetarëve, dhe ne duam që kjo çështje të mos jetë vetëm një çështje e sundimit të ligjit, por edhe një e drejtë njerëzore, dhe për këtë arsye të mbrohet dinjiteti njerëzor i qytetarëve.

Arrestimet e serbëve me akuza për krime lufte janë të shpeshta, a i monitoron Avokati i Popullit rastet?

Ne i ndjekim të gjitha rastet dhe ankesat e vetë qytetarëve dhe si institucion, ne i iniciojmë procedurat vetë sipas detyrës zyrtare.

Në muajt e fundit, ka pasur ankesa të shpeshta nga gratë nga veriu i Kosovës për ngacmim seksual nga shqiptarët, a është marrë Avokati i Popullit me këtë çështje?

Po, Institucioni i Avokatit të Popullit zhvillon takime të rregullta me organizatat e shoqërisë civile dhe shoqatat e grave dhe vajzave që kanë përjetuar ngacmim seksual të drejtpërdrejtë ose të tërthortë. Ne e trajtojmë këtë çështje me shumë vëmendje dhe kërkojmë nga autoritetet kompetente që ta trajtojnë edhe këtë çështje me një shkallë të lartë përgjegjësie. Vetë fakti që Ministria e Drejtësisë u përfshi së fundmi dhe policia miratoi një plan të posaçëm operativ tregon faktin se kjo çështje pranohet si problem dhe se duhet t'i jepet përgjigje adekuate. Siç e përmenda, kemi pasur disa biseda me shoqata të ndryshme, drejtpërdrejt me gratë që kanë përjetuar ngacmim seksual, me vajzat që kanë përjetuar ngacmim seksual, dhe besojmë se kjo çështje duhet të zgjidhet urgjentisht.

Cili është përfaqësimi i serbëve në institucionet e Kosovës?

Edhe 15 vjet më parë, në vitin 2010, Zyra për Çështje të Komunitetit, të cilën e drejtova unë, publikoi një studim mbi punësimin e komuniteteve jo-shumicë në kompanitë publike dhe institucionet publike. Atje identifikuam probleme të mëdha në të gjitha nivelet, nga nivelet lokale deri te ato qendrore të qeverisjes, gjithashtu vërej se edhe sot ky problem është gjithashtu në një nivel të lartë, kemi shumë institucione publike pa serbë ose me një numër të vogël serbësh dhe një numër të vogël pjsëtarësh të komuniteteve jo-shumicë, dhe besoj se të gjitha institucionet duhet ta rregullojnë në mënyrë adekuate, sepse kjo çështje është gjithashtu pjesë e Kushtetutës së Kosovës, e cila qartësisht mandaton përfaqësim të barabartë dhe proporcional të të gjitha komuniteteve në të gjitha nivelet.

A ka ndonjë pengesë në aksesin në shërbimet publike për pjesëtarët e komunitetit serb dhe çfarë është bërë në këtë drejtim?

Kemi pasur gjithashtu disa ankesa nga qytetarët në lidhje me të drejtën për akses në dokumente, si institucion, ne u përgjigjemi në mënyrë adekuate të gjitha këtyre ankesave dhe i analizojmë ato në mënyrë adekuate dhe publikojmë raporte, gjë që pasqyrohet në çdo raport vjetor të Institucionit të Avokatit të Popullit. Ajo që u bëjmë thirrje të gjithëve është që t'i trajtojnë të gjitha këto çështje me vëmendje të veçantë, veçanërisht nëse nuk ka alternativa për qytetarët, ato duhet të analizohen dhe të trajtohen me vëmendje të veçantë.

A ka pasur ndonjë ankesë pas mbylljes së institucioneve në veri, për shkak të pamundësisë ose vështirësisë së ushtrimit të të drejtave themelore?

Institucioni i Avokatit të Popullit nuk ka marrë asnjë ankesë deri më tani nga ndonjë institucion ose individ pas mbylljes së institucioneve të caktuara në veri të Kosovës.