Shabiu: Vitin e kaluar në Kosovë janë raportuar më shumë se 2.900 raste të dhunës ndaj grave

Gjatë vitit të kaluar, në Kosovë janë raportuar më shumë se 2.900 raste të dhunës ndaj grave, tha në një intervistë për Kosovo online drejtoresha ekzekutive e Nismës Rinore për të Drejtat e Njeriut në Kosovë (YIHR) Marigona Shabiu dhe paralajmëroi se edhe femicidet janë në rritje dhe se deri në 59 gra janë vrarë në Kosovë që nga viti 2010.

Shabiu theksoi se dhuna ndaj grave është një nga problemet më të mëdha me të cilat ballafaqohet shoqëria kosovare dhe se gratë janë të ekspozuara ndaj llojeve të ndryshme të dhunës.

Ai gjithashtu tregon se institucionet kanë dështuar në mënyrë të përsëritur kur bëhet fjalë për problemin e dhunës ndaj grave, por gjithsesi inkurajon gratë të raportojnë çdo formë keqtrajtimi.

Cila është pozita e gruas në Kosovë? Sa prezente është dhuna ndaj grave?

Dhuna ndaj grave është një nga problemet më të mëdha me të cilat përballet shoqëria kosovare. Kjo ka qenë një pyetje e vazhdueshme për shumë vite. Edhe pse ka pasur disa përmirësime në trajtimin e dhunës, si në nivel komuniteti, ashtu edhe në rregullimin e saj nëpërmjet ligjeve dhe politikave të ndryshme, ky problem mbetet mjaft i përhapur dhe i përhapur, për fat të keq. Vit pas viti kemi gjithnjë e më shumë raste të raportuara të dhunës nga gratë, të cilat zakonisht e vuajnë këtë dhunë nga burrat – partnerë, baballarë apo vëllezër. Vetëm vitin e kaluar, për shembull, kemi pasur më shumë se 2.900 raste të raportuara në Policinë e Kosovës dhe në krahasim me vitin paraprak, numri është rritur ndjeshëm.

Edhe pse ky është një numër mjaft i madh, mendojmë se ka më shumë dhunë, por nuk raportohet për shkak të stigmës, mosbesimit ndaj institucioneve të sigurisë në Kosovë, sidomos për shkak të mungesës së besimit tek komunitetet joshumicë. Gjithashtu, sepse dhuna është ende mjaft normale, sepse konsiderohet një çështje shumë private që në njëfarë mënyre i përket familjes dhe nuk konsiderohet diçka që duhet raportuar dhe adresuar në mënyrë që të gjithë autorët të marrin dënimin që meritojnë.

Pra, fatkeqësisht kemi pasur shumë raste që kanë përfunduar tragjikisht për gratë. Kohët e fundit kemi pasur një rast të femicideve, një grua është vrarë nga një burrë. Dhe nga viti 2010 e deri më tani kemi 59 raste të vrasjeve apo grave të vrarë nga partnerët e tyre meshkuj apo meshkuj të tjerë, si vëllezër apo baballarë. Kemi pasur edhe disa raste kur policia dhe institucionet e tjera nuk kanë bërë punën e tyre, sepse gratë janë vrarë nën mbrojtjen e policisë. Kemi disa raste që janë zgjidhur në Gjykatën Kushtetuese, në të cilat thuhet se shteti ka shkelur të drejtën e jetës së këtyre grave, sepse institucionet që duhet ta parandalojnë këtë krim, nuk e kanë kryer detyrën e tyre si duhet, ndaj përgjegjës është shteti.

Është duke u bërë shumë, në radhë të parë nga organizatat e shoqërisë civile, për të rritur ndërgjegjësimin për këtë çështje, tek komuniteti, tek brezat e rinj. Po bëhen përpjekje për të shtypur dhunën në shkolla. Por ende shohim se me rritjen e numrit të rasteve të denoncuara në polici, dhuna ende konsiderohet si mjet për zgjidhjen e konflikteve. Ky është rezultat i vlerave patriarkale që janë të pranishme dhe të rrënjosura në shoqërinë kosovare, kështu që gratë shihen si objekte ose objektivizohen nga partnerët e tyre meshkuj. Ata konsiderohen më të ndjeshëm, rrihen edhe nëse nuk kanë bërë ose nuk i kanë dorëzuar diçka burrit apo partnerit.

Kjo është situata dhe duhet bërë shumë punë që gratë të ndihen si pjesëtare të barabarta të kësaj shoqërie dhe të kenë një rol të barabartë dhe pozitë të barabartë sociale, ekonomike dhe politike në shoqëri që të mos ekspozohen ndaj dhunës që vjen nga anët e ndryshme.

Cilat lloje të dhunës janë të ekspozuara gratë?

Të gjitha llojet e dhunës. Dhe kjo është shumë e rëndësishme, sepse kur mendojmë për dhunën, ne mendojmë vetëm për dhunën në kuptimin e dhunës fizike. Dhe ky është me të vërtetë vetëm një lloj. Kemi edhe dhunë fizike, dhunë ekonomike. Kemi dhunë psikologjike për të cilën nuk flitet shumë dhe nuk konsiderohet problem. Megjithatë, dhuna ekonomike dhe ajo psikologjike janë dy lloje të dhunës që janë gjithashtu të dënueshme ose të sanksionuara nga Kodi Penal i Kosovës.

Pra, gratë përballen në një farë mënyre me të gjitha këto lloje të dhunës. Por ajo që raportohet më shumë është dhuna fizike. Si gratë ashtu edhe burrat dhe të gjithë në shoqërinë tonë duhet të jenë të vetëdijshëm se askush nuk ka të drejtë të ushtrojë asnjë lloj dhune, fizike, psikologjike, ekonomike, apo çfarëdo lloj dhune ndaj një personi tjetër. Është e rëndësishme të kuptosh se edhe kur kryen dhunë psikologjike ndaj grave apo një personi, është gjithashtu një krim dhe duhet dënuar. Duhet denoncuar patjetër në polici.

Sigurisht që ka masa që do të merren nga policia dhe më pas do të vendosin prokuroria dhe gjykatat për rastin. Më herët folëm për këtë mungesë besimi te institucionet në përgjithësi, dhe vjen për shkak se policia në një numër të madh rastesh, dhe këtë thonë gratë, nuk i trajton rastet me profesionalizëm, madje as me seriozitetin më të madh, dhe ka probleme me konfidencialitetin e këtyre grave, dhe më pas prokuroria dhe gjykatat kur vendosin nuk vendosin në bazë të ligjit penal, zakonisht marrin dënime shumë të ulëta ose autorët marrin vetëm gjobë. Kemi parë shumë raste të dhunës në familje ku u jepeshin dënime shumë të ulëta autorëve, dhe në disa raste kur gratë vriteshin nga partnerët e tyre meshkuj, kishin histori të rasteve të denoncuara në polici dhe më pas përfunduan në mënyrë tragjike, sepse institucionet nuk e kryenin detyrën si duhet. 

Megjithatë, kjo nuk do të thotë se gratë nuk duhet të raportojnë dhunën. Gratë duhet të raportojnë patjetër, sepse mendoj se më shumë raportimi i dhunës që ndodh në këto hapësira private, por edhe publike, do të parandalojë rastet e ardhshme dhe dhunën në përgjithësi.

A ka një profil të caktuar, cilat janë gratë që janë viktima të dhunës?

Çdokush mund të jetë viktimë e dhunës. Kishte një ide se gratë në zonat rurale janë më të ekspozuara ndaj dhunës dhe deri diku kjo është e vërtetë për shkak të pozitës shumë të ulët sociale, politike, ekonomike të grave në fshat. Por, dhuna mund t'i ndodhë kujtdo dhe ne të gjithë duhet të jemi të vetëdijshëm, disi të fuqizuar dhe të gatshëm dhe të kërkojmë mbështetje, qoftë në familje, qoftë në komunitet në tërësi, qoftë nga miqtë, apo kushdo, institucionet e sigurisë, kur kuptojmë se këto modele dhune vijnë nga partnerët tanë dhe realisht i raportojmë këto raste dhe kërkojmë mbështetje e kërkojmë ndihmë.

Pra, definitivisht, mendoj se nuk ka një profil specifik, por kemi më shumë gra në një pozicion më të ulët ekonomik që janë të ekspozuara ndaj dhunës. Ekziston edhe çështja që gratë nuk kanë pavarësi ekonomike, e dinë që nuk punojnë, nuk kanë të ardhura, nuk kanë pasuri, nuk kanë trashëgimi që e kanë marrë nga prindërit ose familja dhe shumë viktima nuk kanë ku të shkojnë, nuk denoncojnë rastet e dhunës ose kur denoncojnë, shpesh kthehen te partneri, sepse thjesht nuk kanë mjete për të mbajtur veten ose për të mbajtur fëmijët.

Pra, ky fuqizim ekonomik është gjithashtu një faktor shumë i rëndësishëm që duhet trajtuar për gratë e mbijetuara të dhunës në familje. Por gratë në përgjithësi duhet të mbështeten që të bëhen të pavarura ekonomikisht që të mos i nënshtrohen dhunës dhe të kenë bazën, e dini, të jenë të lira dhe të barabarta dhe të kenë një pozitë të barabartë në shoqëri në krahasim me partnerët e tyre meshkuj.

Cilat janë dënimet për ngacmuesit?

Kodi Penal parashikon dënime shumë të larta me burg për autorët. Sidomos për ata që kryejnë vrasje, ndaj dënimi maksimal që mund të shqiptohet është burgim i përjetshëm. Kemi pasur disa raste kur ata që vranë partnerët e tyre tani janë në burg të përjetshëm. Gjithashtu, për çdo lloj dhune, fizike, psikologjike, mund të shkoni në burg me vite. Prandaj, dënimet janë vërtet, të bazuara në ligjin penal, shumë të ashpra.

Por më pas kur vjen puna te gjykatat... Në shumë raste dënimet ishin më të ulëta se sa kërkonte Kodi Penal, por më pas organizatat e shoqërisë civile, aktivistët i ndoqën këto raste për të demaskuar gjyqtarët që shqiptonin dënime më të ulëta se sa parashikonte ligji.

Dhe më pas ishte, në një farë mënyre, mobilizimi i komunitetit për të kundërshtuar këto dënime të ulëta. Tani kemi më shumë, le të themi, dënime martese në vitet e fundit, për shkelësit, gjë që është një gjë e mirë sepse mendojmë se dënimet më të ashpra do të shërbejnë si mësim për shkelësit e tjerë që do të donin të kryenin një krim të tillë. Pra, është si një mekanizëm parandalues. Pra, varet natyrisht nga lloji i krimit, nga lloji i dhunës dhe më pas vendosin gjykatat në fund.

Femicidet në Kosovë janë rritur. Çfarë tregojnë numrat?

Po, femicidi është rritur. Shifrat po rriten vit pas viti sepse çdo vit kemi gra të vrarë. Dhe ne si aktivistë u bëjmë thirrje institucioneve publike në Kosovë që ta trajtojnë këtë dukuri si diçka urgjente dhe që Qeveria e Kosovës të ndërmarrë realisht masat e nevojshme për të parandaluar raste të mëtejshme të femicideve, për të parandaluar dhunën me bazë gjinore, për të parandaluar dhunën në familje.

Pra, është shumë e trishtueshme, Kosova është ende një shoqëri shumë patriarkale, si të gjithë në rajon, ku ajo lloj dhune është ende shumë e pranuar dhe normalizuar. Prandaj, është shumë e rëndësishme që Kosova të merret me këtë me urgjencën më të madhe, me seriozitetin më të madh. Ministria e Drejtësisë ka bërë shumë për këtë në katër vitet e fundit nën qeverisjen e Kurtit, por ato nuk po rezultojnë të mjaftueshme. Duket se ka shumë aktorë, institucione që duhet të rrisin kapacitetet dhe të rrisin profesionalizmin e tyre për ta trajtuar këtë çështje me prioritet.

Cili ishte qëllimi i forumit "Strategjia e përbashkët për t'i dhënë fund Femicideve" në Prishtinë?

Ne besojmë se dhuna është me të vërtetë e përhapur në të gjitha komunitetet në Kosovë. Është një problem me të cilin ballafaqohen gratë e të gjitha komuniteteve, serbe, shqiptare, rome, egjiptiane, ashkali, dhe ne kemi dashur të sjellim aktiviste nga komunitete të ndryshme, organizata që punojnë me komunitete të ndryshme në Kosovë, institucione, institucione publike, media për të diskutuar këtë çështje dhe me të vërtetë të përpiqemi të dalim me strategji dhe rekomandime se si mund të parandalojmë dhunën me bazë gjinore, dhunën në familje dhe në fund, dhunën në familje. Pra, ishte një forum shumë i mirë ku patëm mundësinë të diskutonim dhe të bënim rekomandime. Por ajo që ishte më e rëndësishme ishte rritja e këtij solidariteti ndëretnik dhe nevoja dhe urgjenca për t'u bashkuar, veçanërisht për gratë aktiviste nga komuniteti shqiptar dhe serb në Kosovë, që të bashkohen dhe të mbështesin njëra-tjetrën në zgjidhjen e kësaj çështjeje.

Ne e dimë se për shkak të situatës së sigurisë, situatës politike, femrat shqiptare të Kosovës përballen shumë më tepër me vështirësi dhe diskriminim kur bëhet fjalë për raportimin e rasteve të tyre. Ose është mungesa e besimit, mungesa e policisë nga komuniteti serb në Kosovë, ose fakti që ata nuk kanë qasje në gjuhën e tyre amtare kur raportojnë rastet e tyre. Pra, kjo është e gjitha, dhe ne besojmë se gratë shqiptare, aktivistet shqiptare mund të ofrojnë vërtet më shumë mbështetje për kolegët tanë aktivistë për t'i ofruar më shumë mbështetje komunitetit, për të punuar më shumë me komunitetin, dhe ne me të vërtetë na pëlqen të tregojmë se jemi atje për njëra-tjetrën, për të mbështetur njëri-tjetrin, sepse pavarësisht nga përkatësia etnike, ne mund të kemi një bazë të përbashkët ku mund të punojmë së bashku dhe ku mund të punojmë së bashku. Prandaj besoj se kjo është shumë e rëndësishme për forcimin e solidaritetit ndërmjet aktivistëve nga komuniteti shqiptar dhe serb dhe për të punuar së bashku për parandalimin e dhunës, por edhe për mbështetjen e të mbijetuarve dhe viktimave të dhunës në familje të të gjitha grupeve etnike.