Llogaritje më e thellë politike pas tarifave doganore të Trumpit

Shkruan për Kosovo online: Zhelko Shajn

Me rikthimin në skenën politike, presidenti i SHBA Donald Trump ka ndërmarrë hapa të mëdha drejt ridrejtimit të kursit të Shteteve të Bashkuara drejt një rendi të ri ndërkombëtar, duke vënë në dukje dobësitë e administratave të mëparshme, veçanërisht në raport me Moskën dhe konfliktin në Ukrainë. Trump mbështet një politikë dialogu të drejtpërdrejtë me presidentin e Federatës Ruse, Vladimir Putin, duke besuar se kjo do të forcojë pozitën e SHBA në botë dhe do t’i rikthejë amerikanëve besimin në të ardhmen e tyre.

Megjithatë, në rrugën drejt realizimit të “ëndrrës amerikane” qëndron fakti se dallimi mes të ardhurave dhe shpenzimeve gjatë vitit buxhetor në SHBA, siç është e njohur, arrin në 36 mijë miliardë dollarë, ndërsa çdo vit deficiti rritet me rreth një mijë miliardë. Për më tepër, Trump përballet me trashëgiminë e administratës së Joseph Biden-it, e cila mbështeti fuqishëm Ukrainën në luftën kundër Federatës Ruse, dhe për këtë arsye Trump nuk mund të zhvillojë një dialog të barabartë me Putinin, pasi presidenti rus tashmë ka ndërmarrë hapa vendimtarë në terren, përfshirë pushtimin e territorit ukrainas, me qëllim mbrojtjen e popullit rus, luftën kundër nazizmit dhe vendosjen e themeleve të një rendi të ri botëror multipolar, ndërsa negociatat do të zhvillohen bazuar në realitetin e krijuar në terren.

Pra, hapi i parë drejt një të ardhmeje më të mirë për Amerikën, Trump vendosi ta fillojë me normalizimin e marrëdhënieve me Rusinë, duke synuar të ndërtojë themelet për një dialog partneriteti me presidentin Vladimir Putin dhe që së bashku të përcaktojnë konturet e një rendi të ri ndërkombëtar. Ndërkohë që Trump sapo ka nisur mandatin e tij të dytë, Putin prej më shumë se dy dekadash ndërton politikën e paqes policentrike, në përputhje me BRICS-in, samiti i 16-të i të cilit u mbajt vitin e kaluar në Kazan.Nga ana tjetër, Trump, në stilin e tij të njohur, përpiqet që edhe çështjet e paqes t’i vendosë në baza tregtare, duke vendosur tarifa doganore të ndryshueshme, të cilat lënë hapësirë për marrëveshje bilaterale me ekonomitë botërore. Në botë ky veprim interpretohet si një “luftë tregtare”, ndërsa Trump e sheh si një mjet legjitim të tregtisë dhe kërkimit të fitimit. Zamrimi i përkohshëm i tarifave doganore për 90 ditë i jep atij mundësinë që gjatë asaj periudhe të arrijë marrëdhënie tregtare të balancuara me partnerët. Marrëveshje të tilla mund t’i japin SHBA-së një pozitë më të mirë politike brenda botës multipolare që po krijohet.

Është e qartë se pas tarifave doganore të Trumpit dhe strategjisë më të gjerë tregtare qëndron një llogari politike shumë më e thellë – vendosja e një ekuilibri me Rusinë në të gjitha frontet gjeopolitike. Qëllimi i tij është që, pa një konflikt ushtarak, ta nxjerrë me elegancë SHBA-në nga kriza e Ukrainës, pa e prishur besimin e Rusisë apo të vendeve të mbledhura rreth Samitit të BRICS-it. Në këtë ekuacion gjeopolitik, SHBA-të nuk mund t’i bëjnë ballë Rusisë ushtarakisht, as Kinës ekonomikisht, dhe futja e një monedhe të re nga ana e BRICS-it mund të shkaktojë destabilizim serioz të brendshëm, madje edhe trazira civile në Amerikë. Paradoksalisht, pikërisht Rusia dhe BRICS-i po e ndihmojnë Trumpin të shmangë një skenar të tillë. Megjithatë, çmimi do të jetë i lartë: reforma e NATO-s dhe BE-së, qetësimi i tensioneve ndaj Moskës dhe zhvendosja e politikës amerikane drejt ndërtimit të një arkitekture të re të sigurisë euroaziatike. Në themel të kësaj vizioni qëndron parimi i ekuilibrit dhe respektimi i Kartës së Kombeve të Bashkuara, me burimet natyrore si bazë e rendit të ri botëror multipolar.

Dy vjet e gjysmë më parë, Federata Ruse prezantoi një platformë të politikës së jashtme që mbron një rend të ri botëror të bazuar në parime të balancuara, pa hegjemoni, në të cilin burimet natyrore do të luajnë një rol kyç. BRICS e pranoi këtë strategji në Samitin e Kazanit dhe Brazili është zotuar ta vazhdojë atë. Në të njëjtën kohë, Putin mori një mandat për të përfaqësuar interesat e paqes në dialogun me SHBA-në në përputhje me rregullat e BRICS-it, por me respektimin e dollarit si monedhë - derisa të forcohen sanksionet, kur BRICS mund të prezantojë monedhën e vet dhe të përjashtojë dollarin nga sistemi ndërkombëtar i pagesave.

Trump do të ketë mundësinë të rivendosë ekuilibrin ekonomik dhe të arrijë marrëveshje me vendet e BRICS dhe të Komonuelthit, të cilat do të tërhiqnin lidershipin mbi pasurinë minerale të atyre vendeve. Bashkimi Evropian do të duhet të reformojë politikat e tij doganore, ekonominë, sistemin e sigurisë dhe kornizën politike në përputhje me realitetet e reja globale. Në këtë kontekst, SHBA dhe Rusia marrin rolin e paqeruajtësve brenda arkitekturës së sigurisë euroaziatike, e cila do të shtrihet nga Lisbona në Pekin.

Kina, aktualisht fuqia më e fortë ekonomike, mund t'i rezistojë presioneve të larta tarifore, sepse nuk financon asnjë aleancë ushtarake përveç ushtrisë së saj, ndryshe nga SHBA, e cila mbulon rreth 70 për qind të buxhetit të NATO-s dhe planifikon të financojë ushtrinë e saj me një trilion dollarë në vit, gjë që mund të shkaktojë kolaps financiar dhe trazira të brendshme të mundshme.

Prandaj, për të mbijetuar në arkitekturën e re të sigurisë, në të cilën Ballkani do të luajë gjithashtu një rol të rëndësishëm në rrugën Lisbonë-Pekin, është e nevojshme që SHBA të fokusohet në reformën e NATO-s dhe BE-së. Në këtë kontekst, Kosova dhe Metohia, si dhe Krimea, mund të zgjidhen përmes një pakete më të gjerë diplomatike. Kundërshtarët më të mëdhenj të zgjidhjeve të tilla janë ende Mbretëria e Bashkuar dhe Franca, megjithëse Macron tregon shenja hapjeje duke njohur rëndësinë e rolit të Rusisë.

Në atë proces, Serbia mund të luajë një rol të rëndësishëm diplomatik, ndoshta edhe përmes diplomacisë tregtare, duke ndërmjetësuar mes Trump, Putin dhe Xi. Në këtë mënyrë, Kosova dhe Metohia do t'i sigurohet një status special dhe Francës do t'i jepej një rol më domethënës në Evropë. Në këtë skenar, Bashkimi Evropian do të reformohej në një entitet më të vogël, më funksional, ndërsa vende si Sllovenia dhe Kroacia do të bëheshin pjesë e një korridori më të gjerë juglindor drejt Pekinit. Në atë skemë, Beogradi do të pozicionohej si një udhëkryq kyç drejt Uashingtonit dhe Moskës.