Ndryshimet e Kushtetutës dhe integrimi në BE: Çështjet kyçe të zgjedhjeve presidenciale në Maqedoninë e Veriut

Shkruan për Kosovo online: Zhelko Shajn

Zgjedhjet e shtatë presidenciale në Maqedoninë e Veriut me shumë gjasa do të përfundojnë më 8 maj, në raundin e dytë, kur do të mbahen edhe zgjedhjet parlamentare. Pyetja kryesore, sipas fjalimeve të vetë kandidatëve për president, si dhe sipas fjalëve të liderëve të të gjitha partive që aspirojnë për pushtet, është ndryshimi i Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe rruga e saj e mëtutjeshme drejt integrimeve evropiane.

Politika hipokrite e Perëndimit ndaj këtij vendi kur bëhet fjalë për premtimet për pranimin e tij në Bashkimin Evropian, siç tregojnë sondazhet, ka shkaktuar prirjen e popullit më shumë drejt programit të opozitës sesa ndaj mbështetjes së qeverisë aktuale. Siç dihet, Marrëveshja e Prespës ndryshoi Kushtetutën e Maqedonisë dhe miratoi një emër të ri për vendin - Maqedonia e Veriut. Ishte kusht për integrimin euroatlantik. Vendi arriti të bëhej anëtari i 30-të i NATO-s, por vendi i tij në Bashkimin Evropian u bllokua nga Bullgaria dhe premtimi për t'u bërë anëtar i Bashkimit Evropian duke ndryshuar Kushtetutën dhe emrin e vendit nuk u përmbush. Bashkimi Evropian mbështeti kërkesën e anëtarit të tij dhe, i udhëhequr nga Gjermania dhe Franca, ofroi një zgjidhje për këtë mosmarrëveshje fqinje. Kështu, Maqedonia e Veriut edhe një herë kushtëzohet nga ndryshimi i aktit më të lartë shtetëror për përfshirjen e popullit bullgar si element konstituiv. Mirëpo, presioni për ndryshimin e Kushtetutës së RMV-së i shërbeu partive shqiptare që të paraqesin kërkesat e tyre kur bëhet fjalë për ndryshimin e Kushtetutës dhe për më tepër tronditi skenën politike të Maqedonisë së Veriut.

Presidenti aktual dhe kandidati për mandatin e ri pesëvjeçar, Stevo Pendarovski, i cili mbështetet nga koalicioni i LSDM-së, si prioritet thekson integrimin evropian, duke theksuar se shteti e ka vendin në krahun perëndimor, sepse është një e ardhme e ndritur për të rinjtë, në mënyrë që ata të kenë mundësi të arrijnë suksese profesionale në vendin e tyre. Meqë ra fjala, Pendarovski ishte koordinator i qeverisë maqedonase për hyrjen e Maqedonisë së Veriut në Aleancën Veriatlantike.

Nga ana tjetër, Gordana Silanovska Davkova, me mbështetjen e partisë më të madhe opozitare parlamentare maqedonase, VMRO-DPMNE, përballet me Pendarovskin për herë të dytë. Ndonëse në zgjedhjet e fundit populli ishte më i favorshëm ndaj Pendarovskit, sipas anketave aktuale, prof. Silanovska Davkova tani ka një shans shumë më të madh për të marrë vendin presidencial. Hristijan Mickoski, kryetar i partisë VMRO-DPMNE, kandidati presidencial i së cilës është Davkova, beson se do të arrijë një fitore gjashtëshifrore në zgjedhje. Duhet theksuar se partia VMRO-DPMNE kundërshton fuqishëm edhe një ndryshim të Kushtetutës. Edhe pse as partia dhe as kandidati i saj presidencial nuk janë kundër integrimeve evropiane, ato janë thelbësisht të përkushtuara për ruajtjen e dinjitetit të kombit maqedonas dhe identitetit të tij. Prandaj, ata nuk duan të ndryshojnë Kushtetutën nën presionin e bullgarëve dhe Evropës, por të ndjekin zërin e popullit dhe të ruajnë identitetin dhe gjuhën e kombit të tyre.

Një ideologji e ngjashme kanë edhe kryetarët e komunave të Kumanovës dhe Karposhit, Maksim Dimitrievski dhe Stevçe Jokimovski, kur bëhet fjalë për ruajtjen e reputacionit dhe identitetit kombëtar të popullit maqedonas.

Në ndryshim prej tyre, blloqet shqiptare në qeveri dhe në opozitë po bëjnë thirrje për ndryshimin e Kushtetutës, në të cilën, përveç paraqitjes së kërkesës bullgare, do të ndryshohej edhe zgjedhja e presidentit të shtetit - në vend të Presidenti duke u zgjedhur në zgjedhjet demokratike popullore, kjo çështje e rëndësishme do të zgjidhej në Kuvend. Edhe pse partitë shqiptare si në pushtet ashtu edhe në opozitë kanë kandidatët e tyre për president të shtetit, ka një marrëveshje që nuk do të pranojnë formimin e një qeverie të re pas zgjedhjeve parlamentare derisa të sigurohet një ndryshim i sigurt i Kushtetutës dhe kërkesat e tyre nuk përfshihen në të.

Ndryshimin ekspres të Kushtetutës së RMV-së e ka përkrahur edhe ambasadorja amerikane, Angela Ageler, e cila vlerëson se ky hap nuk duhet të presë formimin e qeverisë. Sipas ligjit, të ashtuquajturat Qeveria e Përzhinit, president i së cilës është Talat Xhaferi, ka vetëm rolin e përgatitjes së zgjedhjeve në vend. Megjithatë, ambasadori amerikan thotë se gjithçka është e mundur në Maqedoninë e Veriut, përfshirë ndryshimin e Kushtetutës nën udhëheqjen e një “qeveri teknike”. Ajo po ashtu theksoi se do të ketë parasysh nëse në zgjedhje janë përfshirë fuqitë e huaja dhe çfarë ndikimi kanë ato në zgjedhje.

Të paktën deri më tani askush nuk ka paraqitur argumente për ndërhyrjen e një faktori të huaj në zgjedhjet presidenciale në Maqedoninë e Veriut, përveç se SHBA menjëherë para zgjedhjeve njoftoi se ka sanksionuar kryetarin Karposh Jokimovski dhe familjen e tij për korrupsion. Megjithatë, Komisioni Shtetëror Zgjedhor i Maqedonisë së Veriut bëri me dije se Jokimovski ende ka të drejtë të luftojë për presidencën, pa marrë parasysh faktin se ai është i sanksionuar nga administrata federale amerikane.

Një nga pretendentët për postin presidencial është doktori Arben Taravari, përfaqësues i opozitës shqiptare, i cili e pranoi kandidaturën pas konsultimit me Albin Kurtin në Prishtinë. Kujtojmë gjithashtu se, në tremujorin e fundit të vitit të kaluar, Kurti u shpall president i të gjithë shqiptarëve në Tetovë, me himnin shqiptar dhe me hartën e të ashtuquajturës Shqipëri e madhe, për të cilën Kurti padyshim dhe në mënyrë të paskrupullt avokon. Taravari ka bërë të ditur se nëse bëhet president i Maqedonisë së Veriut, do ta përjashtojë Maqedoninë e Veriut nga “Ballkani i Hapur”, që është synimi i vetë Kurtit, i cili kundërshtoi kryeministrin shqiptar Edi Rama për këtë çështje. Ndryshe nga kjo tezë, Kurti nuk kritikon procesin e Berlinit, i cili buron nga një nismë gjermane e kohës së Angela Merkelit. Prandaj, ndjekësit e Kurtit në Maqedoninë e Veriut shumë hapur kërcënojnë mbijetesën e nismës “Ballkani i Hapur”, duke mbështetur, në anën tjetër, krijimin gjerman ndaj Ballkanit, që është në kundërshtim me qëndrimet e SHBA-së.

Nëse do të arrihej ndryshimi i Kushtetutës që Presidenti të zgjidhej në Kuvend me dy të tretat ose me shumicë të thjeshtë, do të ishte një akt i tregtisë së pastër politike, që do ta afronte grupin etnik shqiptar në presidencën në këtë vend. Do të ishte një hap tjetër drejt afrimit me qëllimet etnike shqiptare të mbrojtura nga William Walker, i cili provokoi bombardimin e Jugosllavisë njëzet e pesë vjet më parë nën sloganin e mbrojtjes nga fatkeqësia humanitare në Kosovë.

Në raundin e dytë zgjedhor, më 8 maj, populli do të zgjedhë një lider që do t'i udhëheqë në pengesat me të cilat përballet vendi në rrugën drejt një të ardhmeje më të ndritur. Atëherë do të mbahen edhe zgjedhjet parlamentare. Megjithatë, presionet për ndryshime kushtetuese mund të shkaktojnë një krizë parlamentare dhe të çojnë në dështimin për të formuar një qeveri të re.