Serbia dhe Maqedonia e Veriut dhe Shqipëria, përmes “Ballkanit të Hapur” drejt integrimit në BE

Shkruar për Kosovo online: Zhelko Shajn, korrespondent special i Politikës nga Shkupi

Në takimin e sotëm në manastirin Prohor Pçinjski, ku u shënua 120 vjetori i Kryengritjes së Ilindanit dhe krijimit të Republikës së Krushevës, dy presidentët e kombeve vëllazërore të Serbisë dhe Maqedonisë së Veriut, Aleksandar Vuçiq dhe Stevo Pendarovski, kujtuan se popujt të këtyre dy vendeve së bashku fituan mbi pushtuesin fashist dhe se synimi i tyre i përbashkët sot është arritja e integrimit europian me nismën “Ballkani i Hapur”, së bashku me Shqipërinë, si synim të përbashkët strategjik.

Në atë rrugë, Maqedonia e Veriut përballet me bllokadën e Bullgarisë, në historinë e së cilës është shkruar se ajo ishte në anën e koalicionit fashist nën hegjemoninë e Hitlerit. Ky fqinj konteston identitetin dhe gjuhën maqedonase dhe e kushtëzon Maqedoninë e Veriut me një ndryshim të ri në Kushtetutë në mënyrë që të ngrejë rampin në rrugën e saj drejt integrimit evropian.

Kujtojmë se në seancën e parë të ASNOM-it, në Ilindan të vitit 1944, u mor vendim për bashkimin e Republikës së Maqedonisë në Republikën Popullore Federative të Jugosllavisë, së cilës iu bashkuan edhe Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Mali i Zi dhe Serbia me dy krahinat e saj - Vojvodina dhe Kosova. ASNOM u shpall organi suprem legjislativ dhe ekzekutiv, autoriteti më i lartë shtetëror në Maqedoninë demokratike, kur gjuha maqedonase u shpall zyrtare.

Sot, shtatëdhjetë e nëntë vjet më vonë, ky vend është në një pozitë jashtëzakonisht të pafavorshme për arritjen e qëllimeve strategjike, në radhë të parë të integrimit evropian. Në kushte shumë të pafavorshme politike në botë, e cila po përpiqet të ruajë paqen, në Maqedoninë e Veriut pritet një rrëmujë e vërtetë politike brenda vendit, që vjen nga Evropa duke i vendosur ndryshimet kushtetuese Maqedonisë së Veriut si kusht për anëtarësim në BE. Nëse ajo nuk e përmbush këtë kërkesë, ajo kërcënohet me izolim ndërkombëtar dhe të mbetet në një ishull të shkretë.

Maqedonia e Veriut tashmë është djegur në marrëdhëniet e fqinjësisë së mirë, kur përmbushi kërkesat e Greqisë, ndryshoi Kushtetutën dhe emrin e shtetit. Mirëpo, edhe pse në atë kohë ishte kusht për anëtarësim në Bashkimin Evropian, përkundër premtimeve, ai synim nuk u arrit, por vendi u përball me një kusht të ri për të arritur të njëjtin qëllim strategjik. Rruga e saj evropiane tani gjurmohet nga Bullgaria. Vetëm Serbia ka qëndruar gjithmonë pranë Maqedonisë së Veriut, si sot në Prohor Pçinjski, ndër shtetet e para që njohën pavarësinë e saj. Pas zgjidhjes së mosmarrëveshjes kishtare, këto dy vende nuk kanë çështje të hapura dhe marrëdhëniet vëllazërore janë dëshmuar si në kohën e koronës ashtu edhe në kohën e krizës ekonomike dhe energjetike. Këto dy vende, së bashku me Shqipërinë, po e ndërtojnë të ardhmen e tyre mbi themelet e “Ballkanit të Hapur”, me të njëjtin synim përfundimtar: arritjen e integrimit europian.

Iniciativa “Ballkani i Hapur” u krijua në një kohë kur Evropa i ktheu shpinën Ballkanit Perëndimor, duke penguar integrimin europian. Serbia, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut treguan të gjithë forcën e harmonisë dhe zgjidhjeve kompromisi, duke kapërcyer të gjitha paragjykimet dhe duke u udhëhequr ekskluzivisht nga prosperiteti i qytetarëve të tyre. Iniciativa "Ballkani i Hapur" pati sukses pa Evropën në ruajtjen e paqes në Ballkanin Perëndimor dhe ringjalli iniciativën rajonale ndërqeveritare të Berlinit.

Ndërsa vendet e "Ballkanit të Hapur" luftojnë së bashku për vendin e tyre nën diellin evropian, Brukseli ka pikëpamjet e veta, Bullgaria e ka kushtëzuar Maqedoninë e Veriut të ndryshojë përsëri Kushtetutën deri në nëntor dhe të fusë bullgarët si element përbërës në të, në mënyrë që të të fillojë negociatat e anëtarësimit me BE-në. Përndryshe, Maqedonia e Veriut do ta sjellë “veten” në zonën e izolimit. Kërkesat e Bullgarisë, si anëtare e BE-së, ndaj Maqedonisë së Veriut mbështeten plotësisht nga Brukseli zyrtar, veçanërisht Parisi dhe Berlini. Nga ana tjetër, Evropa nuk bëri asnjë njoftim për paraqitjet e pushtetit të lartë të Bullgarisë dhe ringjalljen e ideologjisë fashiste në territorin maqedonas nga fqinji bullgar.

Dihet gjithashtu se Rama kritikoi Brukselin se nuk ka bërë asgjë për të përmirësuar marrëdhëniet midis Bullgarisë dhe Maqedonisë së Veriut.

Por sot e ardhmja e saj varet nga ndryshimi i ri i aktit më të lartë shtetëror. Çmimi i biletës për "anijen evropiane" nuk është aspak i lirë dhe nisja e saj në nëntor, me ose pa Republikën e Maqedonisë së Veriut, po afrohet. Propozimi franko-gjerman për zgjidhjen e mosmarrëveshjes maqedono-bullgare, që nënkupton përmbushjen e kërkesës bullgare dhe ndryshimin e Kushtetutës së RMV-së, krijoi përçarje mes partive politike të Maqedonisë së Veriut. Për partinë më të madhe opozitare maqedonase - VMRO-DPMNE - ky kusht është i papranueshëm dhe me këtë qëndrim janë pajtuar edhe një numër i madh i qytetarëve të Maqedonisë, të cilët kanë shijuar politikën hipokrite të Brukselit dhe Perëndimit pas marrëveshjes së Prespës.

Meqenëse pa opozitën qeveria nuk mund të votojë ndryshimin e Kushtetutës, kryeministri Dimitar Kovaçevski, lideri i LSDM-së, në maj të këtij viti ftoi Hristijan Mickoskin, liderin e VMRO-DPMNE-së, dhe i ofroi pjesëmarrje në qeveri dhe pesë poste ministrore në mënyrë që vendi të vazhdojë rrugëtimin drejt BE-së. Por, Mickoski nuk e pranoi atë propozim, sepse nuk dëshiron ta ndajë pushtetin me partinë më të madhe shqiptare - BDI-në, duke theksuar përfshirjen e saj në aktivitete korruptive dhe kriminale. Përveç kësaj, duhet të merret parasysh edhe fakti në vijim: VMRO-DPMNE humbi pushtetin në vitin 2017 sepse pesë minuta para mesnate BDI e anuloi marrëveshjen e koalicionit me VMRO-DPMNE-në dhe formoi qeverinë me LSDM-në, pas së cilës kreu i partisë VMRO-DPMNE dhe ish-kryeministri Nikolla Gruevski u largua nga vendi në Hungari, ku gëzon azil politik.

Partia BDI sot po përballet me një përçarje mes dy partive, duke u bazuar pikërisht në temën e korrupsionit dhe aktiviteteve kriminale të anëtarëve të saj drejtues. Megjithatë, të dyja rrymat e kësaj partie mbështesin ndryshimin e Kushtetutës së RMV-së, me qëllim që vendi të fitojë perspektiva evropiane. Prandaj, para dy ditësh, kryetari i partisë, Ali Ahmeti, në Tviter ka njoftuar se të gjithë ministrat e Bashkimit Demokratik për Integrim (BDI) do të japin dorëheqje në mënyrë që VMRO-DPMNE të votojë për ndryshime në Kushtetutë.

Këto dorëheqje kushtëzohen me votën e opozitës në Kuvend për ndryshimin e Kushtetutës, ku tashmë Qeveria ka dërguar propozimin për ndryshimin e aktit më të lartë shtetëror. BDI, siç ka njoftuar Ahmeti, heq dorë nga posti i kryeministrit gjatë përgatitjes së zgjedhjeve parlamentare. Sipas marrëveshjes së Përzhinës, njëqind ditë para zgjedhjeve të parapara parlamentare, formohet Qeveria në të cilën janë edhe anëtarë të opozitës. Njoftimin se do të japë dorëheqje, në interes të ndryshimeve kushtetuese, e ka bërë të ditur edhe kryetari i Kuvendit, Talat Xhaferi, njëherësh deputet i partisë parlamentare shqiptare BDI.

Dje të gjithë ministrat nga partia BDI në ekzekutiv kanë nënshkruar dorëheqjet dhe ia kanë dorëzuar kryeministrit. Nga ana tjetër, shqiptarët e së njëjtës parti që janë në organet gjyqësore dhe legjislative nuk kanë dorëzuar dorëheqje me kusht. Publiku ende nuk është në dijeni se çfarë hapash të mëtejshëm do të ndërmarrë kryeministri Kovaçevski.

Por, Mickoski, dorëheqjet e tilla, të cilat nuk kanë kurrfarë efekti juridik, i konsideron vetëm një truk politik dhe përsëri insiston që zgjedhjet e shpejta të jashtëzakonshme parlamentare dhe ndryshimet kushtetuese të bëhen vetëm pas mbajtjes së tyre. Zëvendëskryeministri dhe zyrtar i lartë i BDI-së, Artan Grubi, sjelljen e Hristijan Mickoskit e vlerësoi si përpjekje të tij që të mos ketë asnjë shqiptar në pushtet.

Në anën tjetër, jozyrtare ka spekulime se VMRO-DPMNE, nëse i fiton zgjedhjet, mund të formojë qeveri me krahun e partisë BDI të shkëputur nga Ali Ahmeti, tërheqja e të cilit pritet pas zgjedhjeve të reja parlamentare. Është e mundur gjithashtu që fitorja e VMRO-DPMNE-së t'i japë fund qeverisjes 20-vjeçare të partisë BDI, shqiptarëve t'u ofrohen të drejtat në qeveri nga marrëveshja kornizë e Ohrit dhe pesë poste ministrore. Krijimi i një koalicioni me një parti maqedonase mund të jetë një surprizë e re dhe të çojë në krijimin e një historie të re në skenën politike të Maqedonisë së Veriut, gjë që do të shmangte të gjitha pasojat e mundshme nga BE dhe SHBA.