Një vit nga protestat në Zveçan – çfarë ka ndryshuar ndërkohë?

Në këtë ditë të vitit të kaluar disa mijëra serbë u mblodhën në ndërtesën komunale në Zveçan, para së cilës ishin vendosur forcat e KFOR-it dhe kërkuan tërheqjen e policisë speciale të Kosovës nga kjo ndërtesë, si dhe dorëheqjen e kryetarit Ilir Peci, i cili u zgjodh me 114 vota në zgjedhjet që u bojkotuan nga serbët. Qytetarët në Leposaviq dhe Zubin Potok protestuan në mënyrë paqësore me të njëjtat kërkesa lidhur me komunat e tyre, por situata në Zveçan vloi gjatë ditës.

U shpërthyen rreth tridhjetë bomba shokuese, policia e Kosovës përdori armë zjarri, gaz lotsjellës KFOR-i, goca deti fluturuan nga turma...

Epilogu: tre serbë të plagosur rëndë dhe 30 pjesëtarë të KFOR-it. Më e goditura ishte Dragisa Galak (50), i cili u qëllua nga pas nga policia e Kosovës dhe i cili kishte plagë me armë zjarri në pjesën e poshtme të shpinës dhe gishtin tregues. Lëndime të rënda kanë pësuar edhe Dragisha Milloviq dhe Çasllav Sofronijeviq. Për shkak të gazit lotsjellës dhe bombave shokuese, 52 persona kanë kërkuar ndihmë mjekësore në Qendrën Spitalore Klinike në Mitrovicën Veriore.

Sipas të dhënave të KFOR-it, janë lënduar 19 ushtarë hungarezë dhe 11 italianë, të cilët kanë pësuar fraktura dhe djegie nga mjetet shpërthyese.

Trazirat kanë ndodhur kur serbët që kërkuan largimin e policisë speciale nuk e pranuan kërkesën e KFOR-it që automjetet e policisë speciale, të rrethuara nga serbët, të zhvendosen pas vijës së KFOR-it. Pas këtij refuzimi, KFOR-i ka nisur një aksion me përdorimin e gazit lotsjellës kundër qytetarëve që ishin ulur dhe protestonin në mënyrë paqësore. Kjo pasoi me konfrontime fizike mes qytetarëve individualë dhe pjesëtarëve të KFOR-it. Pas plagosjes së Galakut nga policia e Kosovës, serbët e mbledhur janë kundërpërgjigjur duke hedhur gurë.

Arrestime dhe rrahje

Tashmë gjatë ditës dhe në ditët në vijim pati arrestime të serbëve.

Gjatë arrestimit të 29 majit, policia e Kosovës e ka rrahur aq keq Dushan Obrenoviqin, saqë siç ka raportuar avokati i tij, ai ka pasur prerje, çarje dhe hematoma në kokë. Në rastin e Obrenoviqit dhe Radosh Petroviqit, aktgjykimi ka ardhur në shkurt të këtij viti. Të dy u dënuan me nga gjashtë muaj burg për veprën penale “Pjesëmarrja në turmë që kryen akte dhune ose huliganizëm”. Pas pranimit të fajësisë në rastin e Petroviqit, dënimi u ndryshua në 6000 euro gjobë, ndërsa Obrenoviqi tashmë ka vuajtur gjashtë muaj në paraburgim. Meqë ra fjala, ata fillimisht u akuzuan për tre vepra të tjera penale:

“Sulm ndaj rendit kushtetues”, “Sulm ndaj personelit ndërkombëtar nën mbrojtje ndërkombëtare” dhe “Sulm ndaj zyrtarëve”, të cilat u pushuan gjatë hetimeve.

Atë ditë u arrestuan edhe Nebojsha Llezoviq dhe Sreqko Vitkoviq dhe në vitet në vijim i mituri N.M. (16) nga Grabovaci afër Zveçanit, i cili është dhunuar fizikisht dhe mendërisht, sportisti Millun Millenkoviq i cili po ashtu është rrahur, punëtor mjekësor nga Mitrovica e Veriut Dallibor Spasiq për shkak të sulmit të supozuar ndaj gazetarëve në Zveçan, Nenad Orlloviq nga Mitrovica e Veriut për pjesëmarrje në protestat në Zveçan, Urosh Vukashinoviq nga Leposaviqi, edhe për sulmin e supozuar ndaj gazetarëve...

Pjesëtarët e KFOR-it kanë qenë në ndërtesën komunale në Zveçan deri më 25 shkurt të këtij viti, kur kanë njoftuar se gjendja në komunë është stabilizuar dhe se njësitet e batalionit të forcave rezervë operacionale nuk do të jenë më të pranishme në objekt.

Komandanti i KFOR-it, Ozkan Ulutash tha sot se guximi i ushtarëve të atij misioni në protestat e një viti më parë në Zveçan ndihmoi në stabilizimin e situatës në atë zonë dhe parandalimin e përshkallëzimit të mëtejmë të dhunës. Siç ka kujtuar KFOR-i, pas kësaj ngjarjeje, NATO dislokoi afër 1000 forca shtesë paqeruajtëse dhe forca të blinduara të rënda në Kosovë, numri i patrullimeve u trefishua, duke përfshirë edhe vijën administrative.

Vetëvendosja e Albin Kurtit sot bëri të ditur se një vit më vonë në Zveçan situata është “krejt ndryshe sepse nuk ka alternativë tjetër veç zbatimit të kushtetutshmërisë, ligjshmërisë, duke ruajtur kështu sovranitetin dhe integritetin territorial të Republikës së Kosovës”.

Edhe bashkëbiseduesit e Kosovo online thonë se shumë gjëra janë të ndryshme në veri, por në kuptimin negativ, sepse njerëzit jetojnë në pasiguri dhe frikë.

"Më e keqe se sa ishte"

Avokati Lubomir Pantoviq thotë se që nga maji i kaluar është i dukshëm trajtimi më i rreptë i gjykatave dhe i prokurorisë në raport me të dyshuarit, jo vetëm për ngjarjet në Zveçan, por edhe për ngjarjet e majit të vitit të kaluar në Leposaviq dhe Zubin Potok.

"Prokuroritë dhe gjykatat, pa prokurorë dhe gjyqtarë serbë, janë shumë më të rrepta. Njerëzit madje dënohen dhe paraburgosen padrejtësisht, gjë që nuk do të ndodhte në rrethana të rregullta", tha Pantoviq për Kosovo online.

Njerëzit janë të frikësuar, thotë ai, dhe frika e tyre është e vërtetë, beson ai, sepse disa persona, vetëm për shkak se ishin në vend në momentin e trazirave para komunës së Zveçanit, janë arrestuar dhe ndaluar, dhe tani ndaj tyre po zhvillohet procedura penale.

“Nuk ka kritere dhe as prova të besueshme dhe njerëzit kanë frikë se mund t’i ndodhë një fat i tillë – të arrestohen, të mbahen disa muaj në paraburgim dhe të gjykohen. Shohim që një numër i njerëzve u larguan nga Mitrovica për shkak të asaj frike. Aktakuzat formalisht nuk fshihen, por në prapaskenë, prokuroria dhe policia gërmojnë video-materialet që kanë, pastaj marrin dëshmitarë të caktuar, kërkojnë informacione dhe ndodh që dikush të arrestohet. Nuk ka aktakuza sekrete, të fshehura në kuptimin e vërtetë të fjalës, por ata ende po gërmojnë për majin e vitit 2023 në lidhje me Zveçanin, Leposaviqin dhe Zubin Potokun”, thotë Pantoviq.

Si shembull grafik se si veprohet, ai përmend një rast në të cilin një person është ndaluar për një muaj e gjysmë për shkak të sharjeve të shqiptuara para komunës së Leposaviqit, drejtuar një burri, vetëm që prokuroria të kërkojë që të vazhdohet paraburgimi edhe pas ngritjes së aktakuzës.

“Dhe është një sharje e thjeshtë dhe një vepër e thjeshtë kundër rendit dhe qetësisë publike. Ka edhe raste të tjera të tilla. Autoritetet gjyqësore kanë shtrënguar ndjeshëm kriteret e veprimit. Nuk e dimë nëse bazohet në ndonjë udhëzim, nga një qendër në Prishtinë apo jo, por më së shumti kjo po ndodh”, thotë Pantoviq.

Sipas studiuesit të studimeve të sigurisë Nikolla Vujinoviq, gjendja është më e keqe se atëherë dhe proceset demokratike janë pezulluar plotësisht.

“E shihni sjelljen e atyre kryetarëve të komunave, sipas standardeve evropiane, në komunat me shumicë minoritare nuk mund të fshihet alfabeti cirilik, të ndërrohen emrat e fshatrave dhe qyteteve dhe këtë e bëjnë përfaqësuesit e atyre komunave. Dhuna ndaj komuniteti serb tani është reduktuar në nivel individual, sepse njerëzit sulmohen me emër dhe mbiemër, ata hyjnë në oborret dhe dyqanet e tyre”, thotë Vujinoviq.

Ai thotë se protestat serbe në majin e kaluar ishin e drejta e tyre qytetare.

“Njerëzve u lejohet të protestojnë, kjo është diçka që Evropa perëndimore e promovon si vlerë të saj, ushtarët që mbrojtën objektet komunale i promovojnë ato vlera, në anën tjetër ishte edhe imazh i shtetit të Kosovës apo shtetësisë së Kosovës, d.m.th. një shteti jodemokratik, autokratik dhe një imazh i hipokrizisë së bashkësisë ndërkombëtare, asgjë nga këto nuk janë sanksionuar nga bashkësia ndërkombëtare”, thekson bashkëbiseduesi ynë.

Rezistenca e treguar nga serbët, thotë ai, ishte një pamje e luftës serbe.

"Besoj se ishte një nga një sërë ngjarjesh që fuqizuan komunitetin për të luftuar. Ne nga Beogradi e kuptojm, e lëre më populli në Kosovë e Metohi e kupton se e kanë çuar perandorin deri në kufi dhe nuk ka më kthim”, thotë Vujinoviq.

Siç thekson ai, situata të tilla nuk ka pasur në qeveritë e mëparshme në Kosovë, gjë që, thotë ai, flet edhe për qeverinë e Albin Kurtit, por edhe për hipokrizinë e bashkësisë ndërkombëtare.

“Nuk e di se i kujt është ndikimi, por Kurti është më demokrati nga të gjithë liderët shqiptarë dhe më radikali. Bëhet fjalë edhe për hipokrizinë e komunitetit ndërkombëtar. Ju keni autoritet të qartë dhe procedura të qarta se si ai autoritet duhet të zbatohet, por ju nuk po e zbatoni dhe pretendoni se nuk është puna juaj, do të thotë hipokrizi një nga një”, thotë Vujinoviq.

Duke kujtuar ngjarjet dhe protestat që pasuan pasi kryetari i ri i Leposaviqit, Lulzim Hetemi, i zgjedhur me 100 vota, hyri në ndërtesën e komunës me ndihmën e policisë, me bomba shokuese dhe gaz lotsjellës, ish-kryetari i komunës së Leposaviqit, Zoran Todiq, thotë se asgjë nuk është më njësoj dhe se gjendja e përgjithshme është e vështirë për popullin serb.

“Në komunën tonë ka paqartësi të madhe që nga 26 maji i vitit të kaluar e deri më sot. Më pas të armatosur deri në dhëmbë forcat speciale të policisë së Kosovës i futën përfaqësuesit e sapozgjedhur të komunës në ndërtesën e komunës së Leposaviqit dhe me të vërtetë pati shumë tension. Gjatë periudhës së verës, ndërtesa e komunës dukej më shumë si kazermë, sepse në të kanë qëndruar një numër i madh i pjesëtarëve të Forcave Speciale të Kosovës, e më vonë është siguruar edhe nga pjesëtarët e KFOR-it”, tha Todiq për Kosovo online.

Sipas Todiqit, e gjithë kjo është produkt i vendimeve të njëanshme, të paarsyeshme antiserbe të qeverisë nga Prishtina, ndaj të cilave komuniteti ndërkombëtar ka shurdhuar shumë herë.

“Ka shumë presione, tensione, pasiguri dhe më së shumti vuajnë njerëzit e thjeshtë, punonjësit që kanë kaluar jetën e tyre të punës në këtë godinë dhe që prej 26 majit nuk kanë akses në vendet e tyre të punës, dhe ato punë dhe detyrat e tyre janë të ofrojnë shërbime për popullatën tonë”, thekson ai.

Sipas tij, pushteti aktual lokal i shërben pushtetit nga Prishtina si mbulesë për zbatimin e disa vendimeve.

“Para së gjithash, siç thonë ata, për zgjerimin e sovranitetit në veri të Kosovës dhe Metohisë. Askush nuk merr parasysh kërcënimin e të drejtave të njeriut, të drejtat elementare të popullit që jeton këtu, dhe të gjitha nën maskën e forcimit të sovranitetit në të gjithë zonën e Kosovës. Qytetarët e dinë më së miri se çfarë do të thotë kur kemi një pushtet vendor në shërbim të të gjithë banorëve, pa dallim feje dhe kombësie dhe ajo që mund të di është se kjo qeveri është jofunksionale. Duke qenë se më parë kemi ushtruar pushtet në komunën e Leposaviqit, e dimë se si funksionon komuna dhe cilat janë mundësitë. Nuk ka pasur investime, nuk ka pasur projekte infrastrukturore, mund ta shihni në terren”, thotë Todiq.

E gjithë kjo, siç përfundon ai, nuk do të kishte ndodhur nëse marrëveshjet e arritur në Bruksel do të ishin zbatuar.

“Para së gjithash po mendoj për formimin e Bashkësisë së Komunave Serbe, sepse shumë nga këto të këqija dhe momente të këqija për popullin serb nuk do të kishin ndodhur po të ishte themeluar BKS. Një pjesë e bashkësisë ndërkombëtare mban një përgjegjësi të madhe. Në Kosovë dhe Metohi ka vend për të gjithë njerëzit që kanë jetuar këtu me shekuj, ne duhet të kërkojmë një zgjidhje kompromisi, afatgjatë dhe të qëndrueshme që do të kënaqë dhe garantojë të ardhmen e neve që jetojmë këtu”, thotë Todiq.