Ballkani Perëndimor në labirintin e inflacionit, qoftë i importuar apo i vendas – qytetarët paguajnë për të

Ballkani Perëndimor po përballet me një valë të re presionesh inflacioniste, të cilat, sipas bashkëbiseduesve të Kosovo online, janë pasojë e drejtpërdrejtë e rritjes së menjëhershme të çmimeve të energjisë në tregun global dhe rajonal, por edhe e varësisë së lartë nga importi. Ata pajtohen se inflacioni nuk është vetëm problem ekonomik, por edhe shoqëror, gjë që ilustrohet më së miri nga përshtypja e konsumatorëve se në garën mes rritjes së pagave dhe çmimeve, kryesisht fitojnë çmimet.

Shkruan: Ivana Shanjeviq

Inflacioni vjetor në Kosovë ka arritur nivelin e lartë prej 7,8 për qind, ndërsa analistët ekonomikë e shpjegojnë këtë me varësinë nga importi, por edhe me mungesën e reagimit të autoriteteve, të cilat, ndryshe nga qeveritë e Shqipërisë dhe Serbisë, nuk i ngrinë menjëherë çmimet e karburanteve dhe nuk i ulën detyrimet fiskale.

Qeveria e Kosovës ka refuzuar kërkesën e Odës Ekonomike dhe të opozitës për heqjen e përkohshme të tatimit mbi vlerën e shtuar dhe të akcizave për naftën. Fondi Monetar Ndërkombëtar ka parashikuar se Kosova gjatë këtij viti do të ketë normën më të lartë të inflacionit në Ballkanin Perëndimor, prej 6,8 për qind, ndërsa rritja ekonomike pritet të jetë 3,5 për qind.

Pas Kosovës, inflacioni më i lartë parashikohet në Bosnjë dhe Hercegovinë, me pesë për qind, ndërsa në Maqedoninë e Veriut pritet një normë prej katër për qind. Në Mal të Zi, sipas projeksioneve të FMN-së, inflacioni pritet të jetë 3,5 për qind, në Shqipëri 3,2 për qind, ndërsa për Serbinë parashikohet norma më e ulët në rajon, prej 3,1 për qind.

Pagat mesatare në rajon janë rritur në terma nominalë, por ajo që banorët e gjashtë vendeve të Ballkanit Perëndimor do ta konstatonin „njëzëri“ është se garën mes rritjes së pagave dhe çmimeve e kanë fituar çmimet.

Paketat e zbrazëta të mbështetjes

Një anketë e Kosovo online në Prishtinë ka treguar se qytetarët ankohen më së shumti për çmimet e ushqimeve, por edhe për faktin se institucionet nuk po bëjnë mjaftueshëm për t'u ardhur në ndihmë.

„Më së shumti janë shtrenjtuar ushqimet. Për veshjet dhe gjërat e tjera nuk është problem, por ushqimet janë problem“, thotë Sulejman Buçaj, duke shtuar se pagat nuk janë të larta, ndërsa gjithçka është „vërtet shumë e shtrenjtë“.

Me të pajtohet edhe Shefku Mekoli, por shton se çmimet në Kosovë janë megjithatë më të ulëta se në Mal të Zi, ku ka qëndruar kohët e fundit. I pyetur nëse institucionet po i ndihmojnë qytetarët përmes paketave të ndryshme të ndihmës, Mekoli përgjigjet: „Paketa masash ka, por janë të zbrazëta“.

Borxhi i qytetarëve si sinjal i krizës

Kryetari i Odës Ekonomike të Kosovës, Lulzim Rafuna, deklaroi për Kosovo online se qytetarët kanë marrë 42 milionë euro kredi të reja nga bankat komerciale, gjë që është sinjal se po përballen me vështirësi për shkak të rritjes së çmimeve. Për këtë arsye, ai i bëri sërish thirrje Qeverisë së Kosovës që të ndërmarrë masa për të zbutur pasojat e presioneve inflacioniste.

„Inflacioni te ne është më i lartë se në rajon. Në këtë kanë ndikuar edhe faktorët politikë, por Kosova importon shumë, importi arrin në pothuajse tetë miliardë euro, kështu që bashkë me mallrat importojmë edhe inflacionin. Edhe ne vetë kemi kontribuar në rritjen e tij, pasi Qeveria e Kosovës nuk ka ndërmarrë asnjë masë, si ulja e akcizës apo e normës së TVSH-së, kur çmimet e karburanteve u rritën“, shpjegoi Rafuna.

Rafuna shton se, sipas të dhënave të Odës Ekonomike të Kosovës dhe Agjencisë së Statistikave, çmimet e ushqimeve janë rritur më së shumti, gjë që ndikon drejtpërdrejt te qytetarët.

„Po shoh një tendencë në rajon, por edhe më gjerë në BE, që inflacioni të vazhdojë të rritet, veçanërisht pasi po afrohet dimri dhe çmimet e energjisë elektrike dhe gazit do të rriten“, paralajmëroi ai.

Krizat e akumuluara

Përfaqësuesi i Bordit Drejtues të Universitetit Hajdelberg në Shkup, Sinisha Naumoski, është i bindur se rritja e re e inflacionit në Ballkanin Perëndimor, përfshirë edhe Maqedoninë, është pasojë e krizave të njëpasnjëshme globale, duke filluar nga pandemia, konflikti në Ukrainë, konflikti iraniano-amerikan e deri te kriza energjetike.

„Jemi të varur nga importi dhe të gjitha presionet e jashtme reflektohen kryesisht në inflacion, ndërsa goditet standardi i jetesës së qytetarëve. Prandaj, FMN parashikon një normë inflacioni prej katër për qind për Maqedoninë. Ajo që është më e rëndësishme është se nuk parashikon një ulje të shpejtë të tij. Nuk dua tani të krijoj ndonjë përshtypje negative, por është e rëndësishme të jemi të sinqertë me publikun“, tha ai për Kosovo online.

Banorët e Shkupit kanë mendime të ndryshme nëse ka pasur rritje të çmimeve. Ndërsa disa ankohen për çmimet e larta të ushqimeve, të tjerë thonë se kjo ndodh çdo vit në këtë periudhë.

„T'ju them të drejtën, nga sa i ndjek unë këto zhvillime, gjithçka ka mbetur njësoj. As më shtrenjtë, as më lirë“, thotë një bashkëbisedues i Kosovo online, ndërsa një tjetër shton se „çmimet në treg janë të larta“.

Masat e autoriteteve i vlerësojnë si „fjalë boshe“.

„E shihni edhe vetë se është më shtrenjtë se më parë, çmimet janë rritur. Tani na i kanë rritur të ardhurat, por jo aq sa njeriu të ndihet plotësisht i qetë dhe të blejë pa pasur nevojë të bëjë kujdes se sa shpenzon“, përfundon bashkëbiseduesi i Kosovo online.

Goditje ndaj shtresave më të varfra

Ekonomistët theksojnë se barrën e presioneve inflacioniste e mbajnë kryesisht kategoritë e rrezikuara sociale të popullsisë dhe ndërmarrjet e vogla, prandaj autoritetet në Serbi dhe Shqipëri kanë lançuar platforma digjitale që u mundësojnë qytetarëve të ndjekin çmimet ditore të produkteve në dyqane, në përpjekje për t'i detyruar tregtarët të ulin marzhet e fitimit.

Ekonomisti Velko Mijushkoviq shpjegoi i se kostot e energjisë dhe ushqimeve janë faktorët që kontribuojnë më së shumti në rritjen e inflacionit, por ajo që krijon presion shtesë inflacionist në rajon, përfshirë edhe Kosovën, është varësia e lartë nga importi.

Mijushkoviq paralajmëron se inflacioni ka ndikim negativ në thellimin e pabarazive shoqërore, pasi në momentin kur ai rritet, shtresat më të varfra të shoqërisë detyrohen të shpenzojnë më shumë para për ushqime, shërbime komunale dhe shpenzime të ngjashme.

„Masat që do të zbatoheshin duhet të përqendrohen në ndihmën për kategoritë më të varfra“, theksoi Mijushkoviq, duke vënë në dukje se nuk duhet të ndërmerren masa të pakontrolluara që do të zbatoheshin për të gjithë, pasi, sipas vlerësimit të tij, kjo mund të përforcojë edhe më tej presionet inflacioniste.

Në normën e inflacionit në Mal të Zi ndikojnë si faktorët ndërkombëtarë, ashtu edhe ata vendorë, por një nga arsyet kryesore të rritjes së ndjeshme të çmimeve qëndron në faktin se Mali i Zi është vend i varur nga importi, thotë analisti ekonomik Mirza Muleshkoviq.

„Gjatë viteve të fundit, Mali i Zi ka pasur dy herë rritje administrative të pagave, gjë që ka shtuar kërkesën dhe kostot për bizneset, duke sjellë kështu një rritje të përgjithshme të çmimeve“, tha Muleshkoviq për Kosovo online.

Ai theksoi se Mali i Zi është vend i varur nga importi, gjë që përbën një nga arsyet kryesore të rritjes kaq të ndjeshme të çmimeve.

„Shpresoj se do të arrijmë ta përballojmë këtë problem, sepse inflacioni nuk është problem vetëm për qytetarët. Në një moment ai i 'konvenon' shtetit, sepse mbush buxhetin, por pas një periudhe të caktuar, ndërsa te ne kjo situatë po zgjat tashmë prej kohësh, gati katër vjet, ai shndërrohet në një armik të madh të shtetit“, paralajmëron Muleshkoviq.