Zgjedhja e Sekretarit të ri të Përgjithshëm të OKB-së dhe Kosovës: Midis Kartës së OKB-së dhe Rezolutës 1244

Shkruan për Kosovo online: Zheljko Shajn

Zgjedhja e Sekretarit të ri të Përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara, raundi i parë joformal i votimit të të cilit në Këshillin e Sigurimit fillon nesër, ka një rëndësi të veçantë për Serbinë. Njeriu i parë i ri i organizatës botërore do të marrë detyrën më 1 janar 2027, në një kohë kur çështja e Kosovës mbetet një nga çështjet më të rëndësishme të hapura me të cilat Kombet e Bashkuara ende po merren.

Kandidatët për postin e Sekretarit të Përgjithshëm janë Michelle Bechale nga Kili, Rebecca Greenspan nga Kosta Rika, Rafael Grossi nga Argjentina, Maria Fernando Espinosa nga Ekuadori, Carolyn Rodríguez Birkett nga Gujana, Maki Sall nga Senegali dhe Olara Otunu nga Uganda. Në qarqet diplomatike në selinë e OKB-së, Beshale dhe Greenspan përmenden më shpesh si kandidatë me perspektivat më të mëdha, megjithëse rezultati përfundimtar do të varet mbi të gjitha nga fakti nëse pesë anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit do të arrijnë një marrëveshje për një kandidat. Nëse zgjidhet njëri prej tyre, Kombet e Bashkuara do të kenë një grua si Sekretare të Përgjithshme për herë të parë që nga themelimi i saj në vitin 1945.

Fakti që Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit është ende një akt i vlefshëm juridik ndërkombëtar që konfirmon sovranitetin dhe integritetin territorial të Republikës së Serbisë, së bashku me krijimin e një pranie ndërkombëtare civile dhe sigurie në Kosovë dhe Metohi, është me rëndësi të veçantë për Serbinë. Asnjë vendim i marrë jashtë kornizës së Këshillit të Sigurimit nuk e ka ndryshuar statusin e tij ligjor ose nuk i ka pavlefshëm dispozitat e kësaj rezolute.

Pikërisht për shkak të kësaj, zgjedhja e një Sekretari të ri të Përgjithshëm nuk është vetëm çështje e zgjedhjes së një zyrtari ndërkombëtar, por edhe çështje e qëndrimit të ardhshëm të Sekretariatit të Kombeve të Bashkuara ndaj zbatimit konsistent të së drejtës ndërkombëtare. Sekretari i Përgjithshëm nuk ka mandat për të ndryshuar ose interpretuar ndryshe vendimet detyruese të Këshillit të Sigurimit, por përmes raporteve të tij, emërimeve të përfaqësuesve të posaçëm dhe mënyrës se si funksionon Sekretariati, ai mund të ndikojë në dinamikën politike të proceseve të caktuara ndërkombëtare.

Për Serbinë, pra, do të jetë me rëndësi të veçantë që Sekretari i Përgjithshëm i ardhshëm të respektojë vazhdimisht Kartën e Kombeve të Bashkuara, vendimet e Këshillit të Sigurimit dhe parimet e së drejtës ndërkombëtare. Roli i tij nuk është të ndryshojë kornizën ligjore ndërkombëtare sipas interesave politike të shteteve individuale, por të mbrojë besueshmërinë e organizatës dhe të kontribuojë në zbatimin e vendimeve të miratuara nga shtetet anëtare.

Procesi zgjedhor tregon qartë se Këshilli i Sigurimit ende ka përgjegjësinë kryesore për ruajtjen e paqes dhe sigurisë ndërkombëtare. Një kandidat mund të zgjidhet vetëm nëse merr mbështetjen e të paktën nëntë anëtarëve dhe nuk ka veto nga asnjë prej pesë anëtarëve të përhershëm - Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Rusia, Kina, Franca dhe Britania e Madhe. Kjo konfirmon se çështjet më të rëndësishme të sigurisë ndërkombëtare, përfshirë Kosovën dhe Metohinë, mbeten kompetencë ekskluzive e Këshillit të Sigurimit.

Në qarqet diplomatike në selinë e OKB-së, theksohet se Sekretari i Përgjithshëm i arhshëm duhet të jetë një mbrojtës i paanshëm i Kartës së Kombeve të Bashkuara. Kjo është veçanërisht e rëndësishme në rastet kur ka interpretime të ndryshme politike, ndërsa korniza ligjore mbetet e pandryshuar. Kosova dhe Metohia përfaqësojnë pikërisht një shembull të tillë, sepse baza ligjore ndërkombëtare ende mbështetet në Rezolutën 1244, e cila mbetet në fuqi derisa Këshilli i Sigurimit të marrë një vendim tjetër. Megjithatë, praktika e kaluar e zgjedhjeve tregon se një mbështetje e tillë nuk është e mjaftueshme nëse nuk ka marrëveshje nga të pesë anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit.

Raundi i parë joformal i votimit nuk do të japë një përgjigje përfundimtare se kush do ta pasojë António Guterres, por do të tregojë ekuilibrin fillestar të pushtetit midis kandidatëve dhe do të japë indikacionet e para se për cilët emra mund të arrihet një konsensus ndërkombëtar. Sipas burimeve diplomatike në selinë e Kombeve të Bashkuara, menjëherë pas përfundimit të raundit të parë, do të ketë konsultime të reja midis anëtarëve të Këshillit të Sigurimit për të vlerësuar mundësitë e arritjes së një marrëveshjeje në raundet e ardhshme të votimit.

Për Serbinë, do të jetë me rëndësi të veçantë që Sekretari i Përgjithshëm i ri të ruajë praktikën aktuale të Sekretariatit të Kombeve të Bashkuara, në të cilin të gjitha raportet mbi Kosovën dhe Metohinë bazohen në mandatin e përcaktuar nga Rezoluta 1244 dhe punën e Misionit të Administratës së Përkohshme të Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK). Sekretari i Përgjithshëm është gjithashtu përgjegjës për funksionimin e Sekretariatit dhe punën e UNMIC-ut, prandaj marrëdhënia e tij me mandatin e këtij misioni është me rëndësi të menjëhershme për zbatimin e Rezolutës 1244.

Për Beogradin, pra, nuk është thelbësore se nga cili vend vjen Sekretari i Përgjithshëm i ardhshëm, as cilit rreth politik apo rajonal i përket, por nëse ai do të respektojë vazhdimisht Kartën e Kombeve të Bashkuara, Rezolutën 1244 dhe mandatin që i është besuar Kombeve të Bashkuara në Kosovë dhe Metohi nga Këshilli i Sigurimit.

Në të njëjtën kohë, zgjedhja e Sekretarit të Përgjithshëm të ri po zhvillohet në një kohë kur rendi ndërkombëtar po kalon ndryshime të thella. Lufta në Ukrainë, kriza në Lindjen e Mesme, ndikimi në rritje i vendeve të Jugut Global, forcimi i BRICS dhe kërkesat gjithnjë e më të larta për reformimin e institucioneve ndërkombëtare e bëjnë këtë zgjedhje një nga më të rëndësishmet politikisht në historinë e kohëve të fundit të Kombeve të Bashkuara.

Në rrethana të tilla, Sekretari i Përgjithshëm i ardhshëm do të ketë detyrën e rivendosjes së besimit në sistemin shumëpalësh, përmirësimin e dialogut midis fuqive të mëdha dhe ruajtjen e autoritetit të Kombeve të Bashkuara si organizata qendrore e rendit ndërkombëtar bazuar në Kartën e OKB-së.

Për Serbinë, zgjedhja e Sekretarit të Përgjithshëm të ri do të jetë një tregues i rëndësishëm nëse Kombet e Bashkuara do të vazhdojnë të këmbëngulin në zbatimin konsistent të së drejtës ndërkombëtare në vitet e ardhshme, apo nëse interesat politike të fuqive të mëdha do të kenë një ndikim më të madh në funksionimin e institucioneve ndërkombëtare. Pikërisht për këtë arsye Beogradi po e ndjek me vëmendje të veçantë procesin zgjedhor në Këshillin e Sigurimit, duke pasur parasysh se çështja e Kosovës dhe Metohisë ende diskutohet brenda Kombeve të Bashkuara bazuar në Rezolutën 1244.

Në një kohë kur rendi ndërkombëtar po ndryshon me shpejtësi, zgjedhja e një Sekretari të Përgjithshëm të ri jo vetëm që do të përfaqësojë zgjedhjen e diplomatit të parë në botë, por edhe një tregues nëse Kombet e Bashkuara do të mbeten në përputhje me parimet mbi të cilat u themeluan apo nëse do të arrijnë të ruajnë autoritetin e së drejtës ndërkombëtare përballë ndarjeve gjithnjë e më të theksuara gjeopolitike. Për Serbinë, përgjigjja e kësaj pyetjeje do të ketë rëndësi të menjëhershme, sepse qëndrimi i Sekretarit të Përgjithshëm të ardhshëm ndaj Kartës së Kombeve të Bashkuara, Rezolutës 1244 dhe mandatit të UNMIC do të përfaqësojë një nga masat e rëndësishme të paanshmërisë dhe angazhimit të tij ndaj së drejtës ndërkombëtare.