A dëshirojnë ata që nuk e pëlqejnë Ballkanin e Hapur një konflikt të ri?

Shkruan për Kosovo online: Zhelko Shajn, korrespondent special i Politikës nga Shkupi

Pas përfundimit të Luftës së Ftohtë, ne jemi larg arritjes së një rendi të ri, pozitiv dhe të qëndrueshëm ndërkombëtar, tha për "Politica" në vitin 2019, kardinali Pietro Parolin, i dyti në komandë të Vatikanit, duke e plotësuar këtë deklaratë me fjalët e Papës se Lufta e tretë botërore në pjesë është duke u zhvilluar. Nëse këto fjalë nuk ishin më të qarta për ne atëherë, sot, për fat të keq, jemi të bindur për vërtetësinë e tyre. Në një intervistë ekskluzive për Politikën, Papa tha se konfliktet nuk zgjidhen me harresë, por me dialog. Megjithatë, në skenën e sotme politike, dialogu është në ngërç, nuk mund të dëgjohet për shkak të të shtënave.

Konflikti ruso-ukrainas, lufta mes Izraelit dhe Hamasit, por edhe tensionet në tokën tonë që nga viti 1999, kur 19 anëtarë të NATO-s bombarduan Jugosllavinë, dhe konfliktet në Ballkan në territorin e ish-RSFJ-së, me fokus në Kosovë dhe Metohija. Të gjitha këto operacione luftarake kanë një gjë të përbashkët: ato zhvillohen në territore ku shumica e njerëzve janë sllavë, hebrenj dhe romë.

Pas rënies së Murit të Berlinit, si pjesë e të gjitha konflikteve në botë, Ballkani Perëndimor, ku integrimi evropian po del jashtë kontrollit vazhdimisht, po bëhet një fokus në rritje i konflikteve ndëretnike. Marrëdhëniet më intensive janë, nga njëra anë, ndërmjet shqiptarëve dhe serbëve në Kosovë dhe Metohi, dhe nga ana tjetër, midis maqedonasve dhe shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut. Duke bombarduar Jugosllavinë, NATO mbështet shqiptarët në Kosovë dhe u hap dyert për të formuar një shtet të pavarur të Kosovës, duke akuzuar Serbinë dhe Millosheviçin për tentativë për gjenocid në provincën serbe. Serbisë po i bëhet presion për të njohur pavarësinë e krahinës së saj dhe për të prerë rrënjët e saj historike, dhe Maqedonia e Veriut, për t'u anëtarësuar në BE, përballet vazhdimisht me kushte dhe kërcënime të reja nëse nuk i përmbush ato. Pavarësisht ndryshimit të Kushtetutës dhe emrit të shtetit, ajo nuk ka hyrë në BE, por prej saj kërkohet ndryshim i ri i Kushtetutës, me kërkesë të Bullgarisë, por edhe shqiptarët në këtë vend kërkojnë të drejta më të mëdha.

Ne vitin 2001, përmes konfliktit të armatosur kundër shtetit, shqiptarët fituan të drejtën e pjesëmarrjes 20 për qind në organet shtetërore përmes Marrëveshjes Kornizë të Ohrit. Megjithatë, në maj të vitit 2015, një grup i armatosur profesionistësh nga Kosova me uniforma të UÇK-së pushtuan territorin e Maqedonisë dhe sulmuan rendin shtetëror, duke vrarë pjesëtarë të policisë maqedonase. Pse? Asnjë përgjigje. Për: SHBA, NATO, OSBE, sipas deklaratës së përbashkët, ishte një “dukuri e izoluar”. Përfaqësuesit e shteteve të huaja dhe organizatave ndërkombëtare ushtarake, të sigurisë dhe politike nuk i quanin me emrat e vërtetë personat e huaj që sulmuan Maqedoninë. Sipas Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, bëhet fjalë për terroristë të cilët kërcënuan rendin kushtetues dhe integritetin territorial të shtetit. Natyrisht, as partitë shqiptare nuk e pranuan se ishte pjesëmarrja e një faktori të huaj në territorin maqedonas, edhe pse ky shtet e njohu pavarësinë e Kosovës.

Megjithatë, Bujar Osmani, Ministri i Punëve të Jashtme të RMV-së, për rastin e Banjskës, ku shpërtheu një konflikt i armatosur në mes të banorëve dhe policisë së Kosovës dhe Metohisë, ka deklaruar si më poshtë:

“Unë besoj se Serbia duhet të bëjë përpjekje për të dëshmuar se nuk ka qenë e përfshirë në atë ngjarje, sepse nëse ka ndonjë ndërhyrje të shtetit, kjo e bën të pamundur pjesëmarrjen tonë dhe të vendeve të tjera të rajonit, sepse ideja e 'Ballkani i Hapur' është mbi të gjitha pajtim. Shpresoj se do të vërtetohet që nuk ka përfshirje të shtetit, por nëse vërtetohet se ka, mendoj se duhet ta rishqyrtojmë përfshirjen tonë”.

Asnjë shqiptar në Qeverinë e RMV-së, madje as Bujar Osmani nuk erdhi të deklarojë nëse shteti duhet ta rishqyrtojë njohjen e Kosovës, sepse shqiptarët e Kosovës me uniformë në territorin e Kumanovës, në RSM, sulmuan mbrojtësit e rendit dhe rend, duke sulmuar integritetin territorial dhe sovranitetin e një vendi të njohur në OKB.

Kryeministri i RMV-së Kovaçevski sqaroi se Osmani e ka shprehur qëndrimin e tij si zyrtar i lartë i partisë BDI, e cila është partnere e koalicionit të qeverisë aktuale, por edhe në pushtet kur ndodhi sulmi në Kumanovë. Nga Granada, Kovaçevski u tha SHBA-së, BE-së, NATO-s dhe OSBE-së, si dhe fqinjëve:

“Nëse ka paqe, nuk ka ‘Ballkan të Hapur’, as Procesi i Berlinit, dhe me analogji të ngjashme, organizatat dhe iniciativat e tjera ndërkombëtare që përfshijnë një numër të madh vendesh, siç është OSBE, duhet të rishqyrtohen. Ne jemi vendi që kryeson OSBE në vitin më të vështirë për Evropën; Anëtarët e OSBE-së përfshijnë Rusinë, Bjellorusinë dhe Ukrainën. Në OSBE, ne kemi një shtet që sulmoi një shtet tjetër anëtar dhe ju vetëm mund ta imagjinoni se çfarë sfide është të kryesosh një organizatë të tillë që ndonjëherë funksionon në kushte bllokade, madje edhe paralize, dhe duhet shumë aftësi për ta mbajtur organizatën në këmbë.”

Kovaçevski veçanërisht i ka kujtuar Ramës, kryeministrit të Shqipërisë, si dhe ministrit të Punëve të Jashtme i RMV-së Osmani, i cili kryeson OSBE-në, se përse janë formuar iniciativat si “Ballkani i Hapur”, pasi janë udhëhequr nga interesat e tyre politike, duke harruar se interesat e shtetit dhe të qytetarëve që jetojnë në të duhet të jenë mbi të gjitha:

"Ne jemi këtu për të krijuar, jo për të shkatërruar. Mesazhi ynë është që Serbia dhe Kosova duhet të gjejnë një kompromis për paqen dhe të ndërmarrin hapat e duhur, të ndërmarrin hapat e duhur për një të ardhme të sigurt për qytetarët e tyre, kombet e tyre, por edhe për stabilitetin e të gjithë rajonit. Ne si shtet kemi dhënë një shembull të qartë të zgjidhjes së të gjitha çështjeve të hapura në vend dhe me fqinjët tanë përmes dialogut aktiv dhe të hapur dhe besoj se ky rajon mund të bëjë shumë më tepër dhe shumë më mirë. Me përvojën tonë dhe mbështetjen reale, ne jemi në dispozicion në të gjitha proceset për të garantuar paqen dhe stabilitetin në rajon, i cili së shpejti duhet të jetë pjesë e BE-së”.

Kovaçevski në fund theksoi se interesat e partisë nuk mund të jenë mbi ato të shtetit: “Qëndrimi i Qeverisë mbetet i pandryshuar se si shtet kemi rol konstruktiv dhe pjesëmarrje në të gjitha nismat rajonale, duke përfshirë edhe “Ballkanin e Hapur”, përderisa këto nisma sjellin përfitime konkrete për qytetarët, shtetin, ekonominë, biznesin e vendeve që janë pjesë e këtyre nismave”.

“Ballkani i Hapur” është një shtyllë e paqes në Ballkanin Perëndimor. Pavarësisht kësaj, kjo iniciativë ka kundërshtarët e saj, ndër të cilët veçohet Kosova me Kurtin dhe Gjermania me Sholcin, që e përgatiti Ukrainën për luftë me Rusinë me marrëveshjet e Minskut. Fakti që ata që nuk e pëlqejnë “Ballkanin e Hapur” do të thotë se konflikti është skenari që ata dëshirojnë?